Кіріспе
Арпеджио (арˈпедджо) – бөлшектенген аккордтың бір түрі, онда аккордты құрайтын ноталар жеке-жеке, көтерілу немесе төмендеу ретімен дыбысталады. Клавиатуралық аспаптардағы арпеджиолар «дөңгелек аккордтар» деп аталуы мүмкін. Арпеджио шкаланың барлық ноталарын немесе шкаладан ноталардың ішінара жиынтығын қамтуы мүмкін, бірақ кем дегенде үш түрлі биіктіктегі ноталар болуы керек (екі түрлі биіктіктегі тізбек – трилл деп аталады). Арпеджио бір октава ішінде немесе бірнеше октаваға созылуы мүмкін, ал ноталар ұзақ сақталатындығымен және бірімен-бірі араласуымен немесе бөлек естілуімен сипатталады. C мажор аккордының екі октаваға көтерілетін арпеджиосы мына ноталардан тұрады: (C, E, G, C, E, G, C). Музыкалық жазуда өте жылдам арпеджиоланған аккорд аккордтың алдына толқын тәрізді тік сызықпен белгіленуі мүмкін. Әдетте, осы аккорд төменгі нотадан жоғары нотаға қарай орындалады деп түсініледі, бірақ композиторлар төменнен жоғарыға қарай орындалуын көрсету үшін төмен қарай бағытталған жебе қоюы мүмкін. Арпеджио композиторларға бір уақытта бір нотаны ғана орындай алатын (мысалы, труба) монофониялық аспаптар үшін музыкалық шығармаларда аккордтар мен аккордтық тізбектерді дыбыстауға мүмкіндік береді. Арпеджио ырғақты қызығушылықты арттыруға немесе мелодиялық әшекейлеу ретінде басты партияда немесе қосымшада қолданылуы мүмкін. Арпеджио ноталары бір мезгілде дыбысталмаса да, тыңдаушылар оларды тез орындағанда ноталар тізбегін аккорд ретінде қабылдауы мүмкін. Егер арпеджио аккордқа жатпайтын өтетін ноталарды қамтыса, кейбір музыка теориялықтары бірдей музыкалық үзіндіні әртүрлі талдауы мүмкін. «Арпеджио» сөзі итальян тіліндегі «arpeggiare» сөзінен шыққан, ол «арфада ойнау» дегенді білдіреді. Италиялық тегіне қарамастан, көпше түрі әдетте «арпеджио» емес, «арпеджиолар» болып қолданылады.
An arpeggio (arˈpeddʒo) is a type of broken chord in which the notes that compose a chord are individually sounded in a progressive rising or descending order. Arpeggios on keyboard instruments may be called rolled chords. Arpeggios may include all notes of a scale or a partial set of notes from a scale, but must contain notes of at least three pitches (two pitch sequences are known as trills). Arpeggios may sound notes within a single octave or span multiple octaves, and the notes may be sustained and overlap or be heard separately. An arpeggio for the chord of C major going up two octaves would be the notes (C, E, G, C, E, G, C). In musical notation, a very rapid arpeggiated chord may be written with a wavy vertical line in front of the chord. Typically these are read as to be played from the lowest to highest note, though composers may specify a high to low sequence by adding an arrow pointing down. Arpeggios enable composers writing for monophonic instruments that play one note at a time (such as the trumpet) to voice chords and chord progressions in musical pieces. Arpeggios are also used to help create rhythmic interest, or as melodic ornamentation in the lead or accompaniment. Though the notes of an arpeggio are not sounded simultaneously, listeners may effectively hear the sequence of notes as forming a chord if played in quick succession. When an arpeggio also contains passing tones that are not part of the chord, certain music theorists may analyze the same musical excerpt differently. The word arpeggio comes from the Italian word arpeggiare, which means to play on a harp. Despite its Italian origins, its plural usage is usually arpeggios rather than arpeggi.
Қолданылуы
Кез келген аспап арпеггиацияны қолдана алады, бірақ арпеггио көбінесе мелодиялық жетекшілік немесе әшекейлік қызмет атқаратын аспаптарда жиі қолданылады. Арпеггио үздіксіз портментке қол жеткізе алмайтын немесе бірнеше нота бойынша портментті жүзеге асыруда шектеулері бар аспаптар үшін, мысалы, клавиатуралар, таспалы аспаптар және флейта сияқты монофониялық аспаптар үшін, үздіксіз портменттің орнына қолданылуы мүмкін. Арпеггио көптеген музыка жанрларында қолданылады және әсіресе фламенко және неоклассика сияқты мелодия мен әшекейге ерекше назар аударатын жанрларда ерекше көзге түседі. Арпеггио джаз импровизациясының маңызды бөлігі болып табылады. Гитарда, sweep picking – бұл жылдам арпеггиация үшін қолданылатын техника, ол көбінесе рок және хеви-метал музыкасында кездеседі. Арпеггио, шкалалармен қатар, студенттердің интонация мен техникасын дамытуға арналған негізгі жаттығулардың бір түрі болып табылады. Оларды жеке немесе гармониялық диктанттармен бірге дыбыстық жауап беруге арналған естілетін жаттығу диктанттарында да қолдануға болады. Кейбір синтезаторларда арпеггиаторлар бар, олар арпеггио ойнауды жеңілдетуге арналған қадамдық секвенсерлер, сонымен қатар арпеггиацияланбаған тізбектерді де жасауға мүмкіндік береді. Алғашқы бейне ойындардың музыкасында, дыбыс жабдықтарында әдетте шектеулі мөлшерде осцилляторлар немесе дауыстар болғандықтан, арпеггио акорды ойнаудың жалғыз жолы болды. Барлық осцилляторларды бір аккордты ойнауға жұмсаудың орнына, бір арна арпеггио ойнау үшін пайдаланылуы мүмкін, ал қалғаны барабандарға, басқа немесе дыбыс эффектілеріне арналды. Соның жарқын мысалы – Commodore 64 SID чипіндегі ойындар мен демонстрациялардың музыкасы, онда тек үш осциллятор болды (Chiptune-ға да қараңыз). Бұл техника 1980-ші жылдарда NES сияқты жүйелер үшін еуропалық бейне ойын музыкасын жасайтын композиторлардың арасында кең таралды, олардың көптегені Commodore 64-те шығармашылықпен айналысқан кезеңдердегі білімдерін пайдаланды.