Кіріспе
Таяқ құрттардың түрлері Таения сагината (синонимі Taeniarhynchus saginatus), көбінесе сиыр таспа құрты деп аталады, Cyclophyllidea орны мен Taenia туысына жататын зооноздық таспа құрт. Бұл адамдарда ішек паразиті болып табылады, таениязды (гельминтоздың бір түрі) және ірі қара малдың цистицеркозын қоздырады. Ірі қара мал – аралық иесі, онда дернәсілдер дамиды, ал адамдар – ересек құрттарды қонақ ететін соңғы иесі. Бұл организм жаһандық түрде таралған, ең көп кездесетін жерлері – ірі қара мал өсірілетін және сиыр еті тұтынылатын аймақтар. Африка, Еуропа, Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Азия және Латын Америкасында кең таралған. Адамдар көбінесе шикі немесе жеткіліксіз пісірілген сиыр етін жеу арқылы жұғады, онда жұқпалы дернәсілдер, цистицерктер болады. Гермафродиттер ретінде, әрбір дене сегменті – проглотид, толыққанды еркек және әйел репродуктивтік жүйелеріне ие. Сондықтан көбею өзін-өзі ұрықтандыру арқылы жүзеге асады. Адамнан эмбриондалды жұмыртқалар, онкосфералар, нәжіспен бірге шығарылады және ластанған жем арқылы ірі қара малға беріледі. Онкосфералар ірі қара малдың бұлшық еттерінде, бауырында және өкпесінде инфекциялық цистицерктерге айналады. T. saginata құрылымы мен биологиясы жағынан басқа адам таспа құрттарына, мысалы Taenia asiatica және Taenia solium-ға ұқсас, бірақ кейбір ерекшеліктері бар. Ол әдетте ірілеу және ұзынырақ, көбірек проглотидтері, көбірек ұрықтары және жатырдың жоғары тармақталуы бар. Сонымен қатар, басқа Taenia түрлерінен айырмашылығы, қаруланған сколексі жоқ. Басқа таспа құрттар сияқты, ол адам ішегінде таениязды қоздырады, бірақ цистицеркозды тудырмайды. Оның жұқпасы салыстырмалы түрде зиянсыз және клиникалық белгілері жоқ.
the organism
Taenia saginata (synonym Taeniarhynchus saginatus), commonly known as the beef tapeworm, is a zoonotic tapeworm belonging to the order Cyclophyllidea and genus Taenia. It is an intestinal parasite in humans causing taeniasis (a type of helminthiasis) and cysticercosis in cattle. Cattle are the intermediate hosts, where larval development occurs, while humans are definitive hosts harbouring the adult worms. It is found globally and most prevalently where cattle are raised and beef is consumed. It is relatively common in Africa, Europe, Southeast Asia, South Asia, and Latin America. Humans are generally infected as a result of eating raw or undercooked beef which contains the infective larvae, called cysticerci. As hermaphrodites, each body segment called proglottid has complete sets of both male and female reproductive systems. Thus, reproduction is by self fertilisation. From humans, embryonated eggs, called oncospheres, are released with faeces and are transmitted to cattle through contaminated fodder. Oncospheres develop inside muscle, liver, and lungs of cattle into infective cysticerci. T. saginata has a strong resemblance to the other human tapeworms, such as Taenia asiatica and Taenia solium, in structure and biology, except for few details. It is typically larger and longer, with more proglottids, more testes, and higher branching of the uteri. It also lacks an armed scolex unlike other Taenia. Like the other tapeworms, it causes taeniasis inside the human intestine, but does not cause cysticercosis. Its infection is relatively harmless and clinically asymptomatic.
Сипаттама
T. saginata – Taenia тұқымдасының ең ірі түрі. Ересек құрттың ұзындығы әдетте 4-10 м, бірақ одан да үлкен болуы мүмкін; 22 метрден аса ұзын мысалдар да кездеседі. Cestoda-ларға тәндей, оның денесі дорсовентральды жазық және күшті сегменттелген. Денесі толығымен тегментпен жабылған. Денесінің түсі ақ және үш бөліктен тұрады: сколекс, мойын және стробила. Сколексте төрт сорғыш бар, бірақ оларда ілгектер жоқ. Ілгектер мен ростеллумның болмауы – басқа Taenia түрлерінен ажыратуға көмектесетін ерекшелік. T. saginata-да ас қорыту жүйесі, ауыз, анус немесе ас қорыту жолы жоқ. Ол тегменті арқылы иесінен қоректік заттарды сіңіреді, себебі тегменті микротрихтерге ұқсас сіңіруге арналған шаштармен толық жабылған. Сондай-ақ, ол дене қуысы жоқ ацеломат болып табылады. Әрбір пісіп-жетілген проглотидтің іші бұлшық қабаттарымен және толыққанды еркек және әйел репродуктивтік жүйелерімен толтырылған, оның ішінде түтікшелі, тармақталмаған жатыр, жұмыртқалық, жыныс тесігі, ұрықтар және вителлинді бездер бар. Жүкті проглотидте жатыр 15-ке дейін бүйірлік тармақтарға толы, олар жұмыртқалармен толтырылған.
Орташа қоныс
Мал зақымдалған азық жегенде эмбрионалды жұмыртқаларды, онкосфераларды жұқтырады. Онкосфералар он екі елі ішектің бастапқы бөлігіне еніп, асқазан сөлінің әсерінен осы жерде шайқалады. Эмбриондық қабықшалар жойылып, босатылған гексакант ("алты ілмекті") дертізілмелі личинкалары пайда болады. Олар ішек қабырғасына бекініп, ішек шырышын қан тамырларына дейін тесіп өтеді. Дертізілмелі личинкалар жалпы қан айналымы арқылы денедегі барлық мүшелерге таралып, 70 күн ішінде қаңқа бұлшықеттерінде орналасады. Тін ішінде олар ілмектерін тастап, орнына қорғаныш қабық – кистаны дамытады. Осылайша, олар сұйықтыққа толы цистицеркке айналады. Цистицерктер өкпе және бауырда да қалыптасуы мүмкін. Цистицерк ішкі қабығында ішкі бетке кері жабысқан көптеген протосколикстер (кішкентай сколикстер) тез арада пайда болады. T. saginata цистицеркусын T. solium цистицеркусы, cysticercus cellulosae-ден ерекшелеу үшін cysticercus bovis деп атайды.
Эпидемиология
Бұл ауру Африка, Шығыс Еуропаның кейбір аймақтары, Филиппин және Латын Америкасында кең таралған. Бұл паразит сиыр еті жейтін кез келген жерде кездеседі, оның ішінде қатаң федералды санитарлық талаптары бар АҚШ сияқты елдерде де. АҚШ-та инфекцияға шағу көрсеткіші төмен, бірақ сатылатын малдың 25%-ы инфекцияланған. Жалпы әлемдік инфекция деңгейі 40-60 миллионға бағаланады. Бұл сондай-ақ илеус, панкреатит, холецистит және холангит ауруларының сирек себебі болып табылады. Кейбір жағдайларда, емделмеген жағдайда Taenia saginata өт қабығының тесілуіне әкелуі мүмкін. Taenia saginata ересек құрттары иесінде 25 жылға дейін өмір сүре алады, ал көптеген инфекциялар емсіз 2-3 жылға созылады. Taenia saginata көбінесе симптомсыз өтеді, себебі бұл организм адамда цистицерктер пайда етпейді. Сондықтан, адамдарда цистицеркоз да кездеспейді. Әдетте, цистицеркоз – ми мен бұлшық ет тіндерін зақымдайтын паразиттік тіндік инфекция. Дегенмен, Taenia saginata таениазис тудыруы мүмкін, ол – инфекциялық ауру. Таениазис салдарынан салмақ жоғалту, ішекте ауыру және бітелу пайда болады, бұл өмірге қауіпті болуы мүмкін.
Диагностика
Негізгі диагноз нәжіс үлгісінен қойылады. Паразит жұмыртқаларын табу үшін нәжіс зерттеледі. Жұмыртқалар Taeniidae тұқымдасына жататын басқа жұмыртқаларға ұқсас болғандықтан, түр деңгейінде емес, тек тұқым деңгейінде ғана анықтау мүмкін. Жұмыртқалардың өзімен диагноз қою қиын болғандықтан, сколексті немесе жүкті проглотидтерді қарау Taenia saginata екенін анықтауға көмектеседі. T. saginata-ның аналық бездері ортасынан 12-ден 20-ға дейін тармақтарға бөлінеді, бірақ оның жақын туысы Taenia түрлерімен салыстырғанда, тармақтардың саны айтарлықтай аз және салыстырмалы түрде жуан; сонымен қатар, жұмыртқалары екі бөлікті және ұрықтары екі есе көп. Эозинофилия және IgE деңгейінің жоғарылауы – негізгі гематологиялық көрсеткіштер. Сонымен қатар, ересек T. saginata мен T. solium-ді ажырату үшін Ziehl-Neelsen бояуы қолданылуы мүмкін, көбінесе T. saginata боялады, ал T. solium боялмайды, бірақ бұл әдіс толыққанды сенімді емес.
Алдын алу
5 минут бойы жеткілікті пісіру сиыр етінің ішкі органдарындағы цистицерктерді жояды. Мұздатуда 9 күн сақтау немесе ұзақ мерзімге тұздау цистицерктер үшін өлімге алып келеді. Сиыр етін тексеру және адам қалдықтарын дұрыс залалсыздандыру да маңызды шаралар болып табылады. 1940 жылдары басымдық берілген ем – аспидиум олеорезині, ол Реффус зонды арқылы он екі елі ішегіне енгізілетін.