Кіріспе

Куписник мәдениеті – Колумбтан бұрынғы ежелгі халықтар мәдениеті, шамамен 1500-500 жж. б.з. дейін Перудің солтүстік Тынық мұхитының жағалауында гүлденген. Бұл мәдениет балшықтан жасалған ерекше сәулет өнерімен ерекшеленеді. Мәдениетке тән артефакттар көркемдік стильдері мен діни символдарымен кейінірек осы аймақта пайда болған Чавин мәдениетімен ұқсас.

Куписник пен Шавин

Шавин мәдениеті мен Куписник мәдениеті арасындағы байланыс толыққанды түсініксіз, ал есімдер кейде бірін-бірі алмастырып қолданылады. Мысалы, антрополог ғалым Алана Корди Коллинз, кейбір зерттеушілер Шавин мәдениетімен байланыстыратын б.з.д. 1000–200 жылдар аралығында өркендеген мәдениетті Куписник мәдениеті деп қарастырады. Тағы бір ғалым, Идзуми Шимада, Куписник мәдениетін Мочика (Моче) мәдениетінің болуы мүмкін ата-бабасы деп атайды, Шавин туралы еш айтпайды. Ал Анна К. Рузвельт "Куписник стилімен ерекшеленетін Шавин горизонтының жағалаудағы көрінісі" деп сипаттайды.

Куписник және моче

Кейде Моче және Куписник мәдениеттері бір-біріне ауыстырып айтылады. Бұған себеп – олардың керамикалық өрнектеріндегі ұқсастық. Мочелер Куписник қоғамындағы дамып келе жатқан мәдениеттердің арасында өте "жанды" мәдениет болды, оның негізгі халқы егіншілік пен балық аулаумен айналысып, орта және элиталық тапқа ие болды. Куписник пен Моче арасындағы басты байланыс – бас кесу тақырыбының енгізілуі, онда бас кесуші және бас кесілген тұлға бейнеленген. Куписник қоғамында бас кесушілер бес түрлі бейнеде пайда болады: адам, құбыжық, құс, балық және бүжді. Моче бас кесушілері сол бес түрлі бейнеге қоса, тағы екі кейіпкерді қамтиды: қабылдақ және сарышаян. Куписник және Моче мәдениеттеріндегі бес басты бас кесушінің суреттері көптеген дереккөздерде кездеседі. Ғалымдар Моче және Куписник иконографиясы арасындағы параллелизм тек кездейсоқтық емес, Мочелер "практикада қолдаған сенімнің мұрагері" болды деп санайды. Кейде Куписник халқы екі негізгі себепке байланысты культ ретінде талқыланады. Бірінші себеп – олардың әлеуметтік ұйымдасқандығы, демографиясы немесе күнкөріс стратегиясы туралы тікелей дәлелдер өте аз. Екінші себеп – ғимараттар сюрреалистік жаратылыстарды бейнелейтін боялған, кесілген әк рельефімен безендірілген. Куписник мотивтері дінде терең тамырланған сияқты, ол Салинар, Викус, Галлиназо және айтылғандай, Моче мәдениеті сияқты жаңадан пайда болған мәдениеттердің ерекшеліктеріне зор әсер етті.

Басқа Cupisnique сайттары

Куписник мәдениетінің ең маңызды орындарының бірі – Моше аңғарындағы Кабало-Мюерто. 2008 жылы археологтар Гуадалупе округіндегі Лимонкарро Куписник ескерткішін қазып шығарғаны хабарланды, ол Перудің солтүстік жағалауындағы Пакасмайо, Ла Либертад аймағында орналасқан. Құрылыстың екі кезеңі анықталды; басқа нәрселермен қатар, Куписник иконографиясын көрсететін жануар беттері табылды. Кунтур-Васи – Куписник мәдениетінің ықпалында болған тағы бір орын. 2020 жылы Перудің солтүстік-батысындағы Ла Либертад аймағында жерді тазалап жатқан жергілікті шаруалар окер, сары, сұр және ақ түстерде боялған үлкен суретті бейнелейтін ғибадатхананың қираған қалдықтарын тапты. Бұл орын бұрын белгісіз болған, және процесте ғибадатхана кешенінің шамамен 60% кездейсоқ түрде жойылған деп есептеледі. Зерттеушілер қазір суретті 3200 жылдық пышақ ұстаған өрмек құдайдың бейнесі деп анықтады.

Cupisnique айналары

900–200 б.з.б. мерзімінде жасалған айналар Куписник мәдениетіне жататын археологиялық қазбаларда табылды. Олар өте сапалы бейнелерді көрсетеді.