Күписник мәдениеті: Перудің ежелгі өркениетерінің байланысы
Cupisnique
Куписнику мәдениеті: Перудің солтүстік жағалауындағы б.з.д. 1500-500 жылдар аралығында өркендеген ежелгі мәдениет. Шавин мәдениетімен байланысы зерттелуде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Куписник мәдениеті – Колумбтан бұрынғы ежелгі халықтар мәдениеті, шамамен 1500-500 жж. б.з. дейін Перудің солтүстік Тынық мұхитының жағалауында гүлденген. Бұл мәдениет балшықтан жасалған ерекше сәулет өнерімен ерекшеленеді. Мәдениетке тән артефакттар көркемдік стильдері мен діни символдарымен кейінірек осы аймақта пайда болған Чавин мәдениетімен ұқсас.
The Cupisnique culture was a pre Columbian indigenous culture that flourished from c. 1500 to 500 BC along what now is Peru's northern Pacific coast. The culture had a distinctive style of adobe clay architecture. Artifacts of the culture share artistic styles and religious symbols with the Chavin culture that arose in the same area at a later date.
Куписник пен Шавин
Шавин мәдениеті мен Куписник мәдениеті арасындағы байланыс толыққанды түсініксіз, ал есімдер кейде бірін-бірі алмастырып қолданылады. Мысалы, антрополог ғалым Алана Корди Коллинз, кейбір зерттеушілер Шавин мәдениетімен байланыстыратын б.з.д. 1000–200 жылдар аралығында өркендеген мәдениетті Куписник мәдениеті деп қарастырады. Тағы бір ғалым, Идзуми Шимада, Куписник мәдениетін Мочика (Моче) мәдениетінің болуы мүмкін ата-бабасы деп атайды, Шавин туралы еш айтпайды. Ал Анна К. Рузвельт "Куписник стилімен ерекшеленетін Шавин горизонтының жағалаудағы көрінісі" деп сипаттайды.
The relationship between the Chavin culture and the Cupisnique culture is not well understood, and the names are sometimes used interchangeably. For instance, the anthropological scholar, Alana Cordy Collins, treats as Cupisnique a culture lasting from 1000 – 200 BC, which are the dates some associate with the Chavin culture. Another scholar, Izumi Shimada, calls Cupisnique a possible ancestor of Mochica (Moche) culture with no mention of Chavin. Yet another scholar, Anna C. Roosevelt, refers to "the coastal manifestation of the Chavin Horizon dominated by the Cupisnique style".
Куписник және моче
Кейде Моче және Куписник мәдениеттері бір-біріне ауыстырып айтылады. Бұған себеп – олардың керамикалық өрнектеріндегі ұқсастық. Мочелер Куписник қоғамындағы дамып келе жатқан мәдениеттердің арасында өте "жанды" мәдениет болды, оның негізгі халқы егіншілік пен балық аулаумен айналысып, орта және элиталық тапқа ие болды. Куписник пен Моче арасындағы басты байланыс – бас кесу тақырыбының енгізілуі, онда бас кесуші және бас кесілген тұлға бейнеленген. Куписник қоғамында бас кесушілер бес түрлі бейнеде пайда болады: адам, құбыжық, құс, балық және бүжді. Моче бас кесушілері сол бес түрлі бейнеге қоса, тағы екі кейіпкерді қамтиды: қабылдақ және сарышаян. Куписник және Моче мәдениеттеріндегі бес басты бас кесушінің суреттері көптеген дереккөздерде кездеседі. Ғалымдар Моче және Куписник иконографиясы арасындағы параллелизм тек кездейсоқтық емес, Мочелер "практикада қолдаған сенімнің мұрагері" болды деп санайды. Кейде Куписник халқы екі негізгі себепке байланысты культ ретінде талқыланады. Бірінші себеп – олардың әлеуметтік ұйымдасқандығы, демографиясы немесе күнкөріс стратегиясы туралы тікелей дәлелдер өте аз. Екінші себеп – ғимараттар сюрреалистік жаратылыстарды бейнелейтін боялған, кесілген әк рельефімен безендірілген. Куписник мотивтері дінде терең тамырланған сияқты, ол Салинар, Викус, Галлиназо және айтылғандай, Моче мәдениеті сияқты жаңадан пайда болған мәдениеттердің ерекшеліктеріне зор әсер етті.
Sometimes the Moche and the Cupisnique cultures are referred to interchangeably. The reason for that is because of similarities in their ceramic designs. The Moche were a very “vibrant” culture among emerging cultures within the Cupisnique society that had a base population of farming and fishing along with a middle and elite class. The main connection between the Cupisnique and the Moche is the incorporation of the decapitation theme where there exists a decapitator and a decapitated character. In the Cupisnique society, “the decapitators appear in five supernatural guises: human, monster, bird, fish, and spider ” Moche decapitators are the same five plus two additional characters: the crab and the scorpion. Images of the five main decapitators from both the Cupisnique and the Moche culture appear in many references. Scholars believe that the parallelism between Moche and Cupisnique iconography is not just coincidental, rather, that the Moche were “the heirs to a belief that they subscribed to in practice”. Sometimes the Cupisnique people are spoken of as a cult, due to two main reasons. The first reason being that there had been very “little direct evidence of their patterns of social organization, demography, or subsistence strategies”. The second reason being the buildings [are] embellished with painted, incised stucco relief work depicting surreal creatures”. The Cupisnique motifs seem to be deeply rooted in religion, which apparently had a great influence upon the character of emerging cultures such as the Salinar, Vicus, Gallinazo, and as mentioned, the Moche culture.
Басқа Cupisnique сайттары
Куписник мәдениетінің ең маңызды орындарының бірі – Моше аңғарындағы Кабало-Мюерто. 2008 жылы археологтар Гуадалупе округіндегі Лимонкарро Куписник ескерткішін қазып шығарғаны хабарланды, ол Перудің солтүстік жағалауындағы Пакасмайо, Ла Либертад аймағында орналасқан. Құрылыстың екі кезеңі анықталды; басқа нәрселермен қатар, Куписник иконографиясын көрсететін жануар беттері табылды. Кунтур-Васи – Куписник мәдениетінің ықпалында болған тағы бір орын. 2020 жылы Перудің солтүстік-батысындағы Ла Либертад аймағында жерді тазалап жатқан жергілікті шаруалар окер, сары, сұр және ақ түстерде боялған үлкен суретті бейнелейтін ғибадатхананың қираған қалдықтарын тапты. Бұл орын бұрын белгісіз болған, және процесте ғибадатхана кешенінің шамамен 60% кездейсоқ түрде жойылған деп есептеледі. Зерттеушілер қазір суретті 3200 жылдық пышақ ұстаған өрмек құдайдың бейнесі деп анықтады.
One of the most important Cupisnique sites is Caballo Muerto in the Moche Valley. In 2008, it was reported that archaeologists had excavated the Cupisnique site of Limoncarro in the Guadalupe District, Pacasmayo, La Libertad Region of the northern Peru coast. Two phases of construction were identified; among other things, animal faces indicating Cupisnique iconography were uncovered. Kuntur Wasi is another site that was influenced by the Cupisnique culture. In 2020, local farmers clearing land in the La Libertad region of northwestern Peru found the ruins of a shrine bearing a large mural painted in shades of ocher, yellow, gray and white. The site was previously unknown and it is estimated that about 60% of the shrine complex was accidentally destroyed during the process. Researchers have now identified the mural image as a 3,200 year old painting of a knife wielding spider god.
Cupisnique айналары
900–200 б.з.б. мерзімінде жасалған айналар Куписник мәдениетіне жататын археологиялық қазбаларда табылды. Олар өте сапалы бейнелерді көрсетеді.
Mirrors dating to 900 200 BC were discovered in archaeological sites that have been identified as Cupisnique. They reflect high quality images.