Кіріспе

Бағдарламалық жүйе түрі – инновациялық пайдаланушы интерфейсі жүйесі.

Archy – бұл дәстүрлі графикалық пайдаланушы интерфейстерімен салыстырғанда компьютерлермен өзара әрекеттесудің жаңа тәсілін ұсынған пайдаланушы интерфейсіне ие бағдарламалық жүйе. Адам-компьютер интерфейсі саласындағы сарапшы Джеф Раскин жобалаған бұл жүйе, оның "Адамгершілік интерфейс" кітабында сипатталған адамға бағытталған дизайн идеялары мен нәтижелерін іске асырады. Бұл идеяларға мазмұнның сақталуы, модельсіздік, қолданбалардың орнына командалар жиынтығын қамтитын ядро, біртіндеп мәтіндік іздеу арқылы навигация және масштабтаушы пайдаланушы интерфейсі (ZUI) кіреді. Жүйе Раскиннің басшылығымен Раскин Адамгершілік Интерфейстер Орталығында жүзеге асырылды. 2005 жылдың ақпан айында Раскиннің қазасынан кейін жоба оның командасы тарапынан жалғастырылды, бірақ кейіннен назар Firefox браузері үшін Ubiquity кеңейтуіне ауыстырылды. Archy көбінесе Раскиннің Apple Macintosh, Canon Cat, SwyftWare және Кен Перлиннің Pad ZUI жүйесімен жасаған бұрынғы жұмыстарына сүйенеді. Оны Canon Cat мәтіндік өңдеу мүмкіндіктерімен қатар заманауи ZUI-нің үйлесімі деп сипаттауға болады. Archy, Sun Microsystems-тің Project Looking Glass және Microsoft Research-тің "Task Gallery" прототипінен гөрі, қалыптасқан жүйелерден күрт өзгеше. Бұл жүйелер WIMP десктоп парадигмасын пайдаланса, Archy Emacs мәтіндік редакторымен салыстырылады, бірақ оның дизайны бастапқыда таза жағдайда жасалған. Archy бұрын "Адамгершілік Ортасы" ("THE") деп аталған. 2005 жылдың 1 қаңтарында Раскин жаңа атауды жариялады және Archy коммерциялық емес Раскин Адамгершілік Интерфейстер Орталығы тарапынан одан әрі дамытылатынын мәлімдеді. "Archy" атауы Орталықтың R CHI аббревиатурасымен байланысты ойын. Бұл сондай-ақ Дон Маркистің Archy және Mehitabel өлеңдеріне сілтеме. Джеф Раскин әзілдеп: "Иә, біз бағдарламалық жасақтамамызды жәндікке (тарақанға) ат қойдық", – деді, бағдарламалық жасақтамадағы "жәндіктер" мағынасымен ойнап.

Негізгі түсінік

Archy-дің мақсаты – бағдарламалық жүйені бағдарламалық қамтамасыз ету, аппараттық құралдар немесе маркетингтік көзқарас емес, адамның танымдық қабілеттері мен пайдаланушының қажеттіліктерін түсінуден бастап жобалау. Ол мүмкіндігі шектеулі адамдарға, технологияға жат адамдарға, сондай-ақ компьютер мамандарына қолдануға ыңғайлы болуын көздейді. Кез келген адам үшін пайдалану оңай, жалпы мақсаттағы орта құруға бағытталған бұл амбициялық жоспар, барлық адамның ортақ танымдық қабілеттерін ескере отырып жобалауға негізделген. Жоспарға интерфейсті мүмкіндігінше "модсыз" ету кіреді, бұл режимдік қателерді болдырмауға және дағдыға үйренуді ынталандыруға көмектеседі. Осыған қол жеткізу үшін, терезелер және жеке бағдарламалар сияқты қазіргі графикалық интерфейстердің модальды мүмкіндіктері алынып тасталады.

Тұрақтылық

Архидегі барлық мазмұн сақталады. Бұл, құжатты өңдегеннен кейін сақтау қажеттігін және осы ұғымды жояды. Жүйенің күйі сақталғандықтан, жүйе істен шығулар мен тоқ кесілулерден қорғалған: егер жүйе істен шығып немесе тоқ өшірілсе, жүйені қайта іске қосып, мәселе туындаған жерден жұмысты жалғастыруға болады.

Жалпыға бірдей қайтару

Пайдаланушының әрекеттерінің толыққанды тарихы, оның Archy ішінде жасаған ең алғашқы әрекетінен бастап, барлық амалдарды кері қайтаруға және соңғы әрекетке дейін қайта жасауға мүмкіндік береді. Кез келген жағдайда пайдаланушының барлық жұмысын сақтап қалуға болатындықтан, универсалды және шексіз кері қайтару – «The Humane Interface» еңбек жобалау мақсаттарының маңызды бір бөлігі болып табылады.

Секіру

Интерфейстің басты ерекшелігі – Leaping, яғни инкременттік мәтіндік іздеу арқылы экранда жылжу мүмкіндігі. Жүйе екі команданы ұсынады: Leap forward және Leap backward, олар бармақтармен басуға арналған арнайы пернелер арқылы іске қосылады, және курсорды ізделіп жатқан тізбекті қамтитын келесі және алдыңғы позицияға жылжытады. Leaping – квазирежимдік операция ретінде орындалады: Leap пернесін басып, ұстап тұрып, іздегіңіз келетін мәтінді теріңіз; содан соң Leap пернесін босатыңыз. Бұл процестің мақсаты – пайдаланушыны дағдыландыру және курсорды орналастыруды рефлекс деңгейіне жеткізу. Құжаттағы келесі немесе алдыңғы сөз, жол, бет, бөлім сияқты маңызды орынға жылжу – Space, Жаңа жол, Парақ және Құжат сияқты арнайы таңбаларға жылжумен бірдей, олар сәйкесінше Space, Enter, Page және Document пернелерін пайдаланып енгізіледі. Стандартты компьютерлік пернетақтада Archy Alt пернелерін Leap пернелері ретінде, Backquote (`) пернесін Document таңбасы ретінде, ал Tilde (~) пернесін Page таңбасы ретінде пайдаланады. Курсорды бір таңбамен алға және артқа жылжыту үшін сол және оң бағыт пернелерін, ал мәтінді бір жолмен жоғары және төмен жылжыту үшін жоғары және төмен бағыт пернелерін қолдануға болады. Бұл Creeping деп аталады.

Командалар

Тағы бір ерекшелік – графикалық пайдаланушы интерфейсінде (GUI) командалық желі интерфейсінің мүмкіндіктерін ұсыну. Команда атауларын интерфейстің кез келген жерінен енгізіп, орындауға болады. Бұл командаларды орындау үшін тышқан курсорын мәзір жолағына немесе құралдар тақтасына жылжыту қажеттілігін азайтады және бірнеше команданың нәтижелерін тізбектеп, жылдам құрастыруға мүмкіндік береді. Команданы пайдалану үшін пайдаланушы команда пернесін (Caps Lock) басып тұрып, команда атауын жазады. Көптеген команда атаулары автоматты түрде толықтырылады, сондықтан пайдаланушы толық атауы пайда болғанша ғана теруі керек. Команда кез келген жерде қолданыла алатындықтан, қолданбалар интерфейс дизайнының негізі ретінде қажетсіз болады. Жаңа командалар жинағын орнату олардың ортақ міндеттеріне қатысты функционалдық мүмкіндіктерді ұсынады. Осылайша, пайдаланушы осы функцияларды пайдалану үшін бір ғана қолданбаның шектеулі ортасына тәуелді болмайды. Керісінше, API пайдаланушыға ашылады, бұл функцияларды жүйе бойынша қолдануға және дизайнер көздемеген жаңа тәсілдермен біріктіруге мүмкіндік береді. Ең жақсы жағдайда, командалар жүйеге біртіндеп орнатылуы мүмкін, сонда пайдаланушылар тек қажеттілерін ғана орната алады. Көптеген командалар мәтіннің таңдалған бөліктерімен жұмыс істейді. Таңдаулар фондық түс арқылы көрсетіледі. Бірнеше таңдау бір уақытта белсенді болуы мүмкін, ал жаңа таңдау жасалғанда ескі таңдаудың түсі өзгереді. Мысалы, электрондық хабар жіберу үшін хабар мәтінін теріп, таңдап, алушының адресін теріп, содан кейін SEND MAIL командасын іске қосуға болады.

Zoom әлем

Archy-ның пайдаланушы интерфейсінің (ZUI) элементі Zoomworld деп аталады. Бұл кеңістіктік, терезесіз интерфейс: барлық бағытта шексіз кеңейетін және шексіз егжей-тегжейлі үлкейтілетін шексіз жазықтық. Кез келген элемент туралы қосымша ақпаратты алу үшін оған жақындап қарауға болады, ал гиперсілтемелердің бағыттары мәтіндік сілтемелердің орнына тікелей орналастырылады. Осы Zoomworld-те шолу жасауға тышқанды қолдануға болады, ал іздеу үшін секіру функциялары пайдаланылады. Archy жобасы Zoomworld үшін бірнеше нұсқаулықтар мен жұмыс істейтін тұжырымдамалық үлгіні жасады, бірақ құрастырылған прототипте үлкейту коды болмады. Жобаға қатысушылар ұқсас, бірақ мүмкіндіктері шектеулі үлкейту интерфейсінің нақты қолданыстарда үлкен жетістікке ие болғанын мәлімдейді. Жаңа пайдаланушылар бір минуттық оқытудан кейін жүйеге бейімделіп, ыңғайлы болды. Компьютер мамандары көбірек уақыт жұмсады, себебі олар бұрынғы түсініктерінен арылуға тиіс болды. Үлкейтумен жұмыс істейтін аурухана ақпараттық жүйесі "Адамға ыңғайлы интерфейс" кітабында сипатталған, сондай-ақ скриншоттар да келтірілген.

Лицензия

Archy бастапқыда Creative Commons Attribution NonCommercial ShareAlike 2.0 лицензиясы бойынша лицензияланған. Бұл лицензияда қарастырылғандай, сіз түпнұсқа авторын аталған кезде, осы туындыны коммерциялық мақсатта пайдалана алмайсыз, ал егер сіз оны өзгертсеңіз, түрлендірсеңіз немесе оның негізінде жаңа туынды жасасаңыз, нәтижесіндегі жұмысты тек осы лицензиямен сәйкес келетін лицензия бойынша тарата аласыз. «Коммерциялық емес» деген талапқа байланысты, бұл бағдарламалық құрал ашық кодты бағдарламалық құрал емес. 2017 жылдың қараша айында Аза Раскин лицензияны MIT лицензиясына ауыстырды.

Комментарийлер

The Humane Environment интерфейсі мен функционалдығы Emacs редакторына ұқсас деп табылған, оның мәтіндік интерфейсі диалог терезелері болмайды, ал командаларды беру үшін инкременттік іздеу және модификатор пернесіне сүйенуі. Archy оқуға оңай болуына көбірек мән береді және Emacs-те жиі кездесетін режимдерді жоюға баса назар аударады. Квази-режимде іздеу кезінде LEAP пернесін басу қажеттігі ыңғайсыздық тудырады деген сын айтылған. Бірақ бастапқы Canon Cat-тағы LEAP пернелері бос орын пернесінің астындағы екі үлкен қызыл перне болса, Archy бос орын пернесінің екі жағындағы екі ALT пернесін пайдаланады, бұл көптеген стандартты клавиатураларда кездесетін және оны қолжетімді аппараттарда пайдалану үшін жасалған шара.