Кіріспе

Карнавал Мемфис (бұрынғы атауы – Мемфис мақта карнавалы) – 1931 жылдан бері жыл сайын Теннесси штатының Мемфис қаласында Карнавал Мемфис қауымдастығы және оның мүшелері (Марди Гра сияқты) ұйымдастыратын кештер мен фестивальдердің сериясы. Карнавал Мемфистің және оның өнеркәсіптерінің әртүрлі жақтарын құрметтейді, ал биылғы жылдың құпия түрде таңдалған Королі, Королевасы және Карнавалдың Корольдік сарайы оған басшылық етеді.

Патшалық

Корольдік сот Мемфис қаласынан келген жас әйелдерден (принцессалардан) құралады, олардың көпшілігі он тоғыз жаста, әдетте колледжде бірінші оқу жылын аяқтаған және оларды сүйіп жүретін адамдардан. Мемфис қаласынан келмеген сот мүшелері "Иеліктің әйелдері" деп аталады. Сот мүшелері кейде "Корольдің принцессасы" сияқты арнайы атақтарға ие болады, онда корольдің өзі осы атақты беру үшін таңдайды, сондай-ақ "Королеваның принцессасы", "Президенттің принцессасы" және Мемфистің түрлі әлеуметтік клубтарын ұсынатын принцессалар, мысалы "Мемфис кантри клубының принцессасы" немесе Карнавалдың ішіндегі түрлі кревтер. Әдетте, әртүрлі әлеуметтік клубтарды ұсынатын принцессаның еркек серігі де атақтың еркек түрін алып, осы жағдайда "Университет клубының ханзадасы" болады. Королева – соттан кем дегенде бірнеше жасқа үлкен, әдетте колледжде екі-үш жыл оқыған жас әйел. Король әдетте соттан әлдеқайда үлкен, және ол ағымдағы жылдың құрметтелген саласының көрнекті басшысы. "Карнавал" әдетте маусымның бірінші аптасында өтеді, Мемориал күнінен кейінгі жұмадан басталып, Тақ пен Скипетр балымен басталып, Ұлы Карнавал балымен аяқталады. Осы уақыт ішінде Карнавалдың Ұлы Кревтері өздерінің шараларын және мерекелерін өткізеді, король, королева және сотты, сондай-ақ Карнавал Мемфисінің барлық тойлаушыларын құрметтейді.

Басқару және Крейв жүйесі

Карнавал Мемфисті Карнавал Мемфис қауымдастығы ұйымдастырады. Оның директорлар кеңесі (бос орындарды кеңес мүшелері толтырады), президенті (кеңес мүшелері жыл сайын сайлайды) және қауымдастықтың күнделікті жұмысын басқаратын атқарушы директор болады. Карнавал Мемфис қауымдастығы Карнавал аптасында өткізілетін көптеген шараларды ұйымдастырып, жоспарлайды, бюджеттейді және Патша, Королева және Корольдік сарайды таныстырады. Дегенмен, Grand Krewes (бұрын құпия қоғамдар деп аталған) жыл бойы өз мерекелерін өткізеді, өздерінің патшаларын сайлайды, өз бюджеттерін басқарады және мүшелік талаптарын белгілейді. Бұл ұйымдардың көпшілігі Мистик Мемфис белгілеген дәстүрге сәйкес Мысырлық есімдерді таңдайды, себебі Мемфис қаласы ежелгі Мысырдың Мемфис қаласымен бауырлас қала болып табылады. Карнавал Мемфис мойындайтын он екі Үлкен Krewe: Мемфи, Озирис, Сфинкс, РаМет, Эннеада, Феникс, Аани, Птолемей, Кемет Юбилейі, Птах, Луксор, Королева аралары. "Болл-вивильдің құпия ордені" Карнавалды қолдайтын ұйым, бірақ ол Үлкен Krewe емес. Мемфи, Озирис, РаМет және Сфинкс Grand Krewes – «ескі мектеп» Grand Krewes болып саналады және барлығы 1930 жылдары Мемфис мақта карнавалының алғашқы құпия қоғамдары ретінде құрылған. Алайда, Мемфи өзінің тарихын 1870 жылдарға дейін Мемфис Марди Грасының алғашқы ұйымдастырушылары ретінде қарастырады, бірақ соңғы Марди Гра мен мақта карнавалының құпия қоғамы ретінде қайта жандану арасындағы кезеңде ол тоқтатылған. Ескі Krewe-терге қосылу үшін мүшелік талаптары мен қаржылық міндеттемелер, әдетте, жаңа Krewe-терге қарағанда күрделірек болады, себебі жаңа Krewe-терде мүшелікке қабылдау процесі аз немесе мүлдем болмайды. Мемфи мен Озирис – ерлер ұйымдары, бірақ кейбір ерекшеліктер бар. Мемфи өзінің бұрынғы королеваларына билік мерзімінен кейін мүше болуға рұқсат береді, олардың «бір рет королева болған, әрқашан королева!» деген нанымын ұстанады. Әр Grand Krewe директорлар кеңесімен тәуелсіз басқарылады және өз мүшелерінен атқарушы органдарын сайлайды. Атқарушы органдардың атаулары Krewe-лерде әртүрлі болады, көбінесе «Жалпы төраға» немесе «Төраға» деп аталады. Карнавал Мемфистің Патшасы мен Королевасы әдетте ақпан айының басында жарияланғанға дейін құпия сақталады. Ескі мектеп Grand Krewes-терінің кейбіреулері өздерінің патшалықтарын Карнавалдың көп бөлігінде, тіпті барлығында да жасырып жүреді. Мемфидің биік Оуросы (патшасы) Карнавал аптасының сәрсенбі күні кешке дейін өзінің Krewe мүшелеріне жарияланбайды. Озирис патшасы Карнавал аптасының соңғы күні жарияланады.

Марди Гра дәуірі

1870 жылдары Мемфис қаласы экономикалық қуатын және гүлденуін қайта жаңғыртуға тырысты. Оңтүстік және жалпы ел сияқты, Мемфис Азамат соғысы мен Қайта құру кезеңінің салдарынан зардап шекті. 1872 жылы Мемфис қаласы дәстүрлі христиан діни күнтізбесіне сәйкес, Ұлы ораза маусымынан бұрын Марди Гра мерекесін тойлады, бұл жағдай Нью-Орлеан, Луизиана және басқа қалалардағыдай болды. Бұл мерекеге бастамашылық жасағандар – жергілікті кәсіпкерлер, мысалы Дэвид П. Хэдден және бұрынғы Конфедерация әскерінің сарбазы Колтон Грин болды. Олар 1871 жылы «Мемфис Daily Appeal» газеті қаланың экономикасын және бизнес ортасын жақсарту туралы идеялар мен жоспарлар іздеген кезде бұл идеяны ұсынды. Мереке Нью-Орлеандағы тойлармен шайқасты. Грин – Мемфис Марди Грасының негізін қалаушы ретінде танымал болды, сонымен қатар карнавалдың әлеуметтік шараларын қаржыландырған және ұйымдастырған «Мемфистің Мистикалық қоғамын» құрды. Хэдденнің және басқалардың көмегімен Грин теміржол компанияларын мереке кезінде бағасын төмендетуге көндірді, сәнді суретшілер мен костюмерлерді жалдады және үлкен шерулерге көп адамды тартуға қол жеткізді. Арадағы жылдарда құпия қоғамдар немесе «крев» жүйелері құрылды және олар үлкен шеруді жоспарлау мен ұйымдастыруда, сондай-ақ мерекелік маусымның символы ретінде әсем кештер мен кештерің ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Карнавалда ежелгі Грекия, Рим және Египет мәдениеттерінен шабыттанған түрлі-түсті костюмдер таныстырылды. Мемфис суретшілері мен дизайнерлері қала атының египеттік тамырына сүйене отырып, шеруде, шақыру қағаздарында және жарнама парақшаларында мистикалық атмосфераны сезіндіретін суреттерді пайдаланды. Фестивальдің өзіндік туған оқиясы болды, оны Мемфис суретшісі Карл Гутерц сияқты суретшілер жасады. Гутерцке қоғамдық кештер мен кештерің шақыру қағаздарын жасау тапсырылды, бұл қызығушылық пен қызғаныш тудырды. Гутерцтің шерулер мен шаралардың эскиздері ұлттық журналдар мен басылымдарда жарияланды және Мемфис Марди Грасының табысына үлкен үлес қосты. «Мемфис Daily Appeal» газетінің алғашқы Мемфис Марди Грасы туралы есебінде 40,000-нан сәл астам халқы бар қалаға 20,000 адам келгені айтылды. «Мемфис Аваланш» газеті шеру туралы былай деп сипаттады: «Негрлер үшін мифтік қорқыныш – Ку-клукс жақсы көрсетілді. Олардың барлығы қара киім киген, конус пішіндес биік шляпалар таққан. Әр шляпада бас сүйектері мен кескіш сүйектер, сондай-ақ ақ түсті К.К.К. әріптері бейнеленген. Олар жүріп өткенде, негрлер артқа шегінді. Көптеген К.К.К. мүшелерінде арқан лассолар болды, және негрді лассолау – әдеттегі көңіл көтеру болды. Қандай да бір зорлық-зомбылық жасалмады, бірақ тұтқындардың қимылдары мен мінездері қызықты болды». Бұл шеру Клан мүшелерінің Клан туралы ақпарат құралдарындағы бейнелеуді мазақтау әрекеті болды. Тарихшы Элейн Парсонс бұл шеруде Кланның жасаған зұлматтары бейнеленгенін, газеттерде Кланның жасаған зұлматтары туралы жазғандарды мазақтау мақсатында болғанын айтады. 1866 жылғы Мемфис қырғынынан кейін алты жыл өткен соң өткен бұл шеру, мереке тек ақ нәсілді азаматтарға арналғанын көрсетті. [[Файл: 1878 Memphis Mardi Gras poster.webp|left|thumb|1878 жылғы Мемфис Марди Грасының 1878 жылғы 3 наурыз және 4 наурыз күндері өтетін шараларға арналған шақыру қағазы.

Мемфис мақта карнавал

ХХ ғасырдың басында қалалық масштабта карнавал сияқты іс-шара ұйымдастыруға және «Мистик Мемфис» қоғамын қайта құруға зор қызығушылық туды. Ықпалды мемфистіктердің саны арта келе, 1930 жылдардың басында «Мемфис» және «Мемфис мақта карнавалы» қауымдастығы құрылды. Бұл күш-жігер Мемфис қаласына және оның халқына қайтадан қуаныш пен өмір сыйлау мақсатымен жүзеге асырылды. Алайда, фестивальді Ораза айының күнтізбесіне сәйкес, тек Марди Граны тойлау үшін ғана өткізудің орнына, оның дизайнерлері сол кездегі Мемфистің басты байлығы – мақтаны насихаттауды жөн көрді. Осы кезеңде Мемфис және Орталық Оңтүстік аймағы, АҚШ-тың қалған бөлігі сияқты, Ұлы депрессияның ауыртпалығын сезінді. Көптеген адамдар жұмыссыз қалды, ал аймақтағы мақтаның бір фуны центтерге сатылды. Орталық Оңтүстіктің өркендеуі мақтаға тікелей байланысты болды, сондықтан осы құнды тауардың қолданысын арттыру үшін шаралар қабылдау қажеттілікке айналды. Сонымен қатар, Мемфис сауда палатасы Атланта және Жаңа Орлеан сияқты Оңтүстік қалаларымен бәсекелесу үшін қаражат жинауда қиындықтарға тап болды. А. Артур Халл және бір топ кәсіпкерлер қалалық театрдың директоры Герберт Дженнингстен қаржылық көмек сұрады. Дженнингс көмектесуге келісіп, бизнеске көмектеседі және мақтаға назар аударуға мүмкіндік беретін идеямен бөлісті. Алдағы фильмді жарнамалау мақсатымен Дженнингс жергілікті саудагерлерге өз театрында мақтадан жасалған өнімдерді көрсетуге мүмкіндік берді және оларға мақта киімдерін жарнамалау үшін өз дүкендерінің терезелерін пайдалануға шақырды. Халл бұл идеяға қызығып, қалалық масштабта кең насихатты жоспарлады және сол кезде Мемфис мақта биржасының президенті болған Эверетт Р. Кукты шақырды. Кук идеяларды тыңдау үшін театрға шақырылды. Бұл идеялар тез арада патша, патшайым және сарайлықтармен бірге Орталық Оңтүстіктің барлық азаматтарының қатысуымен болатын әсем тойды ұйымдастыру жоспарына айналды. Мақтаны қолдану мен киюді ынталандыру арқылы сұранысты арттырып, сатуды сергіту мақсаты көзделді. Бұл жоба сәтті аяқталды, өйткені адамдар мақтадан жасалған өнімдерге – шешектерден бастап кешкі көйлектерге дейін – қызығушылық таныта бастады. Кук өзінің көзқарасын былай жеткізді: «Карнавал – бұл барлық бизнес үшін мүмкіндік, оны тек бір топ ғана пайдаланбауы керек. Ол барлық дүкендер мен адамдар, барлық кәсіптер мен кәсіпорындар, қаланың барлық аудандары үшін, бизнес мөлшеріне, әлеуметтік жағдайына, байлығына, беделіне, отбасылық тарихына немесе карнавалға қатысуға шақырылмауы мүмкін деп ойлайтын кез келген факторға қарамастан, арналған». Мақта карнавалының шарықтану шегі ХХ ғасырдың ортасы мен соңында болды. Осы кезеңде іс-шара мамыр және маусым айларында бірнеше аптаға созылды және бастапқы мақсатынан әлдеқайда кеңейді. «Мемфис мақта карнавалы» қауымдастығы өте орталықтандырылған басқару органына айналды, ол қатысушы кревтермен бірге Оңтүстікте Жаңа Орлеанның Марди Грасынан басқа ешбір фестивальмен бәсекелесе алмайтын деңгейге жетті (онымен салыстырыларлық санды жинады). Мемфис қаласының орталығындағы көше шерулері мен қаланың элиталық клубтарындағы көптеген кештер жалғасып жатқанда, іс-шара «Оңтүстіктің ең үлкен тойы» деп аталған жаңа ойын-сауық формасын қалыптастыра бастады. Карнавал және оның кревтері карнавалдың дәстүрлі аспектілерін сақтап, Элвис Пресли, Уэйлон Дженнингс және Джерри Ли Льюис сияқты музыканттардың өнерін көрсетіп, АҚШ-тың және әлемнің түкпір-түкпірінен келген қонақтарды қарсы алды. Осы уақытқа дейін ол қаланың ең маңызды және тойланатын іс-шарасына айналды, оған барлық әлеуметтік-экономикалық топтан мемфистіктер мен Орталық Оңтүстік аймағының тұрғындары қатысты. Музыка фестивалімен қатар, ең қызықты және танымал оқиға – Патшалық баржаның келуі болды. Бұл оқиға патша, патшайым және сарайлықтар, сондай-ақ қызметшілер, күзетшілер және басқа да қатысушылар Миссисипи өзенінде әдемі безендірілген баржамен келіп, Мемфис қаласының орталығында тоқтаған керемет көрініс болды. Көркемдік безендірілген және жарықтандырылған фондармен, сондай-ақ түнгі аспандағы әртүрлі отшашулармен бұл оқиға барлық қатысушыларға керемет әсер қалдырды. Көктемнің кешінде бүкіл қала Миссисипи өзенінің жағалауына жиналып, «Royal Barge Landing» сайысын тамашалады, карнавалдың ортасымен жүрді және карнавал шерулерін көреді. Көптеген ұлттық басылымдар мен БАҚ бұл шараны жариялады, ал қауымдастық тіпті мақта киімдерін жарнамалау үшін бүкіл әлемге саяхаттайтын «Мақта қызын» тағайындады.

Құлдырау

Мартин Лютер Кингтің қазасы Мемфисті көптеген жағынан қиратты, соның бірі – қала орталығының хал-ахуалы. Қалалардың кеңейе түсуі, бизнестің және тұрғындардың қаланың ішкі бөлігінен көшіп кетуімен, бұрын Мақта карнавалы ұйымдастырған қоғамдық шаралар сиреп кетті. Парадтар, сондай-ақ Корольдік баржаның келуі де уақыт өте келе ұмытылды. Мемфис қалалық әкімдігі бір кезде әсем безендірілген жүзулер жасауға пайдаланылған "жүзу фабрикасын" сатып алды, ал Мемфистің тұрғындары мен Оңтүстік-Орталық аймақтың халқы бұл шараны ұйымдастыруға қызығушылық танытпады. Сонымен қатар, Карнавалдың орнын басқа фестивальдер басты, мысалы, Мемфис мамырындағы халықаралық фестиваль және оның көптен күткен Биль-стрит музыка фестивалі. Бірақ жылдар өте келе карнавалдың сәні солды, аймақтағы мақтаның маңызы төмендеді. Ұлттық баспасөз бірте-бірте қызығуын жоғалтты, ал Мамықтар сайысы Далласқа (Техас штаты) көшірілді, ол жерде ол бүгінге дейін өтіп келеді. Әртүрлі себептерге байланысты 1980-ші жылдары Мақта карнавалының атауы Ұлы өзен карнавалы болып өзгертілді, ал одан да аз қолдауға ие болған соң, қайтадан Карнавал Мемфис деп аталды. Ұйым бұл өзгерістің себебі қоғамның үлкен өсуі және Мемфис экономикасының әртараптанғаны, енді тек мақтаға ғана тәуелді емес екенін айтты. Патша енді мақта өнеркәсібінен ғана емес, басқа да сауда салаларындағы көшбасшылардың арасынан таңдала бастады және оны енді "Мақта патшасы" деп емес, жай ғана Патша немесе Рекс Карнавали деп атады. Көп жылдар бойы Мақта карнавалы, ресми түрде болмаса да, көбінесе ақ адамдарға арналған шара болып саналды. 1934 жылы Бел-стриттегі тіс дәрігері доктор Р. К. Венсон өзінің жүрегінен туған інісін карнавал парадын көруге алып барды, онда марш-арналар мен жүзулер (бірнеше жыл бойы қара нәсілді ер адамдар тартқан) болды, содан кейін оған қалай ұнағанын сұрады. Ол "барлық қаралар жылқы болғандықтан" деп жауап берді. Венсон басқа қара мемфистіктерге өздерінің жеке шараларын ұйымдастыруға шақырды. Нәтижесінде 1934 жылы Мақта өндірушілердің фестивалі ұйымдастырылды. Атауы Мақта өндірушілердің мерекесіне өзгертілді және қара нәсілді ерлер мен әйелдерге құрмет көрсету және олардың қадір-қасиетін орнату мақсатымен 1936 жылдың мамыр айының үшінші аптасында алғашқы мереке өткізілді. Мереке 1948 жылдан 1958 жылға дейін ең табысты жылдарын басынан өткерді. Мерекелер тарихында шаралар өткізілмеген жағдайлар тек екі рет болды. Біріншісі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ал екіншісі 1968 жылы доктор Мартин Лютер Кингтің қазасына байланысты болды. 1982 жылы ұйым Карнавал Мемфиспен қысқа уақытқа бірікті, ол Krewe Kemet Jubilee деп аталды. Патша сол жылы салют берілген саламен байланысы бар ересек адам болды және қазір де солай, ал патшайым Мемфистің "жақсы" отбасыларының бірінен шыққан, тұрмысқа шықпаған жас әйел болды және қазір де солай. Бұл - жылдар бойы өзгермеген дәстүрдің бірі. Элитаризм айыптамасы Карнавалдық патшалықтардың, әсіресе әр түрлі Grand Krewes-тің құпия қызметіне байланысты туды, олардың мүшелері және кештер, әсіресе шақыру арқылы ғана қатысуға болатын. Жылдан-жылға көптеген сырттан келгендер The Commercial Appeal (Мемфис газеті) газетінде құпия, египеттік тақырыптағы Крейвтер ұйымдастырған сәнді киімдермен кештер, кешкі ас және билер туралы оқитын және неге олар сол кештерге қатыса алмағанын немесе қыздарының осы белгілі бір шеңберлерде дебют жасамағанын таңғалатын; Мемфис қауымдастығының арасындағы осы бөліну сезімі элитаризмге әкелді.

Карнавал Мемфис күні

ХХ ғасырдың соңында Карнавал Мемфис әртүрлі жеке әлеуметтік және ауылдық клубтарда өткізілетін ресми дебютанттар кештерінен басқа ештеңеге дейін төмендегендігі туралы жалпы пікір қалыптасты. Бұл, негізінен, қаланың элитасының «бір кезде болған, бірақ енді жоқ» шараны насихаттау үшін жиналуынан тұрды және ол шынымен де өзінің соңғы жылдарын басынан өткізіп жатқан еді. Бұрынғы шерулер, салтанатты кештер, фейерверктер, жәрмеңкелер, және бүкіл қаланың өзін таныту және осындай маңызды оқиғаға қатысу үшін жиналуының қызулығы жоғалып кетті. Алайда, Карнавал ұйымдастырушылары шараға байланысты туындаған жағымсыз мәселелер мен оның өте төмендеп бара жатқан беделін сезіне бастағанда, сырттан келгендерді өздерінің ортасына тарту үшін жылдар бойы нақты қадамдар жасады. Қазіргі таңда Карнавалдың көптеген іс-шаралары жалпы жұртшылыққа ашық. Африка-американдық мемфистіктер де қатыса бастады, ал 1982 жылдан 2007 жылға дейін Карнавалда «Мақта өндірушілер» (қазіргі Кемет) мерейтойы деп аталатын бір қара Крю болды. Сонымен қатар, Карнавал жергілікті қайырымдылық қорына көмек көрсетіп, Карнавалдық Крюлер үшін арнайы шаралар ұйымдастыра бастады, сонда әр қайырымдылық қоры ақшалай сыйлық алады. 74 жыл өткен соң, Карнавалдың миссиясы 1931 жылғыдай, Оңтүстік аймағының экономикасына үлкен әсер ететін салаларды тану және насихаттау, Мемфис қаласын өмір сүруге және жұмыс істеуге тамаша орын ретінде жариялау, сондай-ақ сол сала мен Оңтүстік аймағының халқының құрметіне жыл сайынғы мереке ұйымдастыру болып табылады. Карнавал Мемфистің жалпы ұраны – «Convivium Cum Propositione», латын тілінде «Мақсаты бар той!» деген мағынаны білдіреді. 1950 жылдардың ортасынан 1960 жылдардың басына дейін Мемфисте тұрып, көптеген Мақта Карнавалдарына қатысқан Джим Коулдың айтуынша, «Элвис Пресли 1950 жылдардың ортасында басты жұлдыз болды». Көптеген белгілі мемфистіктердің күш-жігеріне қарамастан, соңғы жылдары көптеген Карнавалдық Крюлер қызметін тоқтатты.