Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Таррагона, Каталония, Испания орналасқан ежелгі қала.
Ancient city on the site of modern Tarragona, Catalonia,Spain
Таррако – қазіргі Таррагона (Каталония, Испания) қаласының ежелгі атауы. Бұл Иберия түбегіндегі ең көне римдік елді мекені болды. Рим империясы құрылғаннан кейін, ол Hispania Tarraconensis астанасы атанды. 2000 жылы ЮНЕСКО Тарраконың археологиялық кешенін Дүниежүзілік мұра орны деп жариялады.
Tarraco is the ancient name of the current city of Tarragona (Catalonia, Spain). It was the oldest Roman settlement on the Iberian Peninsula. It became the capital of Hispania Tarraconensis following the latter's creation during the Roman Empire. In 2000, the archaeological ensemble of Tarraco was declared a World Heritage Site by UNESCO.
Шығуы және Екінші Пуникалық соғыс
Бұл аймақта б.з.д. V ғасырдан бастап, негізінен Эбро алқабында иберийлер қоныстанды, олар жағалауда орналасқан гректермен және финикиялықтармен сауда байланыстарында болды. Таррако алғаш рет 218 жылы, Гней Корнелий Сципион Кальв Эмпуриеске келген кезде есімдері тіркелді, бұл Испанияның римдіктер тарапынан жаулануының басталуын білдірген Екінші Пуникалық соғыстың бастамасы болды. Римдіктер Ханнибал әскеріне арналған пуникалық жабдықтау орталығын Сиссиске жақын жерде басып алып, қаланы жаулады. Біршама уақыттан кейін, римдіктерге "Тарракодан шалқары қашықтықта" шабуыл жасалды. Сиссис пен Таррако бір қала болуы мүмкін. Сиссис б.з.д. I және II ғасырлардағы ибериялық монеталардағы Kesse деген атқа теңестірілуі мүмкін, ол римдік салмақ стандарттарына сәйкес белгіленген. 217 жылы Публий Сципион басқаруымен римдік күштер келді, және оған, сондай-ақ оның інісі Гней Корнелийге Тарраконы нығайту және әскери порт құру еңбегі сіңді. Римдік қала қабырғасы, мүмкін, ибериялық тас қалаушыларына тән көне қабырғаның үстіне салынған. Сципион ағайындыларының қазасынан кейін, Таррако 211 және 210 жылдар аралығында Сципион Африканның (Публийдің ұлы) қысқы базасы болды, және ол осы жерде Испания тайпаларымен кездесті. Халықтың көп бөлігі соғыс кезінде римдіктерге адал болды, ал Таррако балықшылары (piscatores Tarraconenses) Карфаген-Нова қамалында қайықтарымен қызмет етті.
The area was inhabited from the 5th century BC by Iberians, mainly in the Ebro Valley, who had commercial contacts with the Greeks and Phoenicians settled on the coast. Tarraco is first mentioned after the arrival of Gnaeus Cornelius Scipio Calvus at Empúries in 218 BC at the start of the Second Punic War which began the Roman conquest of Hispania. The Romans conquered a field of Punic supplies for Hannibal's troops near Cissis and took the city. A short time later, the Romans were attacked "not far from Tarraco". Cissis and Tarraco may have been the same city. Cissis may be equated with Kesse, the name on coins of Iberian origin from the 1st and 2nd century BC that were marked according to Roman weight standards. In 217 BC Roman reinforcements arrived under the command of Publius Scipio, and he and his brother Gnaeus Cornelius are attributed with the enhanced fortification of Tarraco and the establishment of a military port. The Roman city wall was probably constructed on top of the more ancient wall characteristic of the Iberian stonemason. After the death of the Scipio brothers, Tarraco was Scipio Africanus's (son of Publius) winter base between 211 and 210, and where he met the tribes of Hispania in conventus. The population was largely loyal to the Romans during the war and the fishermen of Tarraco (piscatores Tarraconenses) served with their boats during the siege of Carthago Nova.
Рим Республикасы
Римдіктердің Иберия жарты аралын жаулап алуына 200 жылдан астам уақыт кетті. Келесі екі ғасыр бойында Таррако, Кельтиберлерге қарсы соғыстарда, сондай-ақ Екінші Пуникалық соғыс кезінде, жабдықтау және қысқы лагерь ретінде қызмет етті. Осы кезеңде қаланың қазіргі тарихи ауданының ең биік бөлігінде, Part Alta деп аталатын жерде, күшті әскери күштер орналасқан болуы мүмкін. Б.з.д. 197 жылы жаулап алынған барлық аймақтар, тіпті Жерорта теңізінің жағалауындағы тар жолақтар да, жаңа провинциялар – Хиспания Ультериор және Хиспания Цитериор арасында бөлінді. Хиспания Цитериордың астанасы негізінен Карфаго-Нова болды, бірақ Страбон губернаторлар Тарракода да тұрғанын айтады. Республика кезінде Тарраконың құқықтық мәртебесі, мүмкін, conventus civium Romanorum (провинцияның римдік азаматтарының жиналысы) болған, оның төбесінде екі магистр (азаматтық басшылар) тұрған. Б.з.д. 114 жылы консул болған Гай Порций Като б.з.д. 108 жылы Тарраконы жер аудару орны ретінде таңдады, бұл Тарраконың сол кезде бос қала немесе кем дегенде одақтас болғанын көрсетеді. Цезарь б.з.д. 49 жылы Илердада (Ллейда) Помпейдің қолдаушыларын жеңген кезде, Таррако оның әскерін азық-түлікпен қамтамасыз етті. Юлий Цезарь б.з.д. 45 жыл шамасында Мундадағы жеңісінен кейін Тарракоға колония мәртебесін берген болуы мүмкін, оның ресми атауында Iulia деген сөз қосылды: Colonia Iulia Urbs Triumphalis Tarraco, және бұл атау Империяның барлық кезеңі бойында сақталды.
The conquest of the Iberian Peninsula by the Romans took over 200 years. During the following two centuries Tarraco remained a supply and winter base camp during the wars against the Celtiberians, as it was during the Second Punic War. There was therefore a strong military presence during this period, possibly in the highest area of what is currently the city's historic quarter, called the Part Alta. In 197 BC, all of the conquered areas, even narrow strips along the Mediterranean coast, were divided between the new provinces of Hispania Ulterior and Hispania Citerior. The capital of Hispania Citerior was principally Carthago Nova but Strabo says that the governors also resided in Tarraco. The legal status of Tarraco was probably as a conventus civium Romanorum (conventus = meeting of Roman citizens of the province) during the Republic, with two magistri (civilian directors) at its head. Gaius Porcius Cato, consul in the year 114 BC, chose Tarraco as the place of his exile in the year 108, indicating that Tarraco was a free city or at least an ally at that time. When Caesar conquered supporters of Pompey in 49 BC in Ilerda (Lleida), Tarraco supported his army with food. It is likely that Tarraco received the status of colonia by Julius Caesar after his victory in Munda, around 45 BC, with the epithet Iulia in its formal name: Colonia Iulia Urbs Triumphalis Tarraco, which would remain for the duration of the Empire.
Август дәуірі
27 жылы Август Рим провинцияларын қайта ұйымдастырды: Hispania Citerior үлкен провинциямен – Hispania Tarraconensis-пен ауыстырылды, оның аты астанасының атынан алынған, және оған орталық, солтүстік және солтүстік-батыс Испанияда жаулап алынған аумақтар кірді. Сол жылы Август Испанияға Кантабриядағы науқандарды бақылауға барды және денсаулығының нашарлауына байланысты Тарракода қалуды жөн көрді. Август қалада құрбандық тастағын салған болуы мүмкін. Риторик Квинтилиан айтуынша, тарракондықтар Августқа тастақта керемет түрде пальма ағашы өскенін мақтанған. Ол оған құрметпен жауап беріп, оның жиі қолданылмағанын білдірген. Ол келгеннен кейін көп ұзамай ежелгі Via Herculea жолы Via Augusta болып өзгерді. Таррагонаның Пласа-де-Браус алаңынан табылған ескерткіште 12 және 6 жылдары б.з.д. аралығында Барциноға солтүстік-шығысқа қарай, ал Дертоса, Сагунт және (Валентияға) оңтүстікке қарай бағытталған жол көрсетілген. Август тұсында қала гүлденді. Жазушы Помпоний Мела бірінші ғасырда оны былай сипаттаған: «Таррако – осы жағалаудағы ең бай порт» (Tarraco urbs est en his oris maritimarum opulentissima). Август пен Тиберий тұсында Таррако императорлық культ бейнеленген және CVT, CVTT немесе CVTTAR деген жазуы бар өз монеталарын соғып шығарды. 14 жылы Август қайтыс болғаннан кейін император ресми түрде қасиетті деп жарияланды және 15 жылы оның құрметіне ғибадатхана салынды, бұл қаланың шығыс жағындағы немесе Колониалдық форумға жақын жерде болуы мүмкін, Тацит өз жылнамаларында айтқандай.
In 27 BC Augustus reorganised the Roman provinces: Hispania Citerior was replaced by the larger province of Hispania Tarraconensis, the name derived from that of its capital, and which included the territories conquered in central, northern and north western Hispania. In the same year Augustus went to Spain to monitor the campaigns in Cantabria and due to his poor health he preferred to stay in Tarraco. Apparently, Augustus had built an altar in the city, and a story by the rhetorician Quintilian mentions that the inhabitants of Tarraco boasted to Augustus that a palm tree had miraculously grown on the altar. He replied drily that that would mean it was not used very often. Soon after he arrived the old via Herculea became the Via Augusta. A milestone, found in Tarragona's Plaça de Braus, mentions the road between 12 and 6 BC, leading to Barcino to the north east and Dertosa, Saguntum and (Valentia) to the south. The city flourished under Augustus. The writer Pomponius Mela describes it in the 1st century AD as follows: "Tarraco is the richest port on this coast" (Tarraco urbs est en his oris maritimarum opulentissima). Tarraco under Augustus and Tiberius minted its own coins with depictions of the imperial cult and the inscription CVT, CVTT o CVTTAR. After the death of Augustus in the year 14 AD, the emperor was officially deified and in 15 AD a temple was erected in his honour, probably in the easternmost neighbourhood of the city or near the Colonial Forum, as mentioned by Tacitus in his annales.
Жоғары империя
68 жылы Таракода сегіз жыл өмір сүрген Гальба Клуния Сулпицияда император деп жарияланды. Веспасиан мемлекеттің қиын жағдайға түскен қаржысын қайта ұйымдастыруды бастады. Плинийдің сөзіне сүйенсек, бұл Испания тұрғындарына латын азаматтығын беруге мүмкіндік берді. Ежелгі заманнан бері қалалық аймақтардан және тайпалық ұйымдармен бөлінген жерлерден тұратын Иберия түбегі қалалық орталықтардың маңында құрылған аймақтарға – колонияларға немесе муниципалитеттерге айналды, бұл салық жинауды жеңілдетті. Провинцияның қайта ұйымдастырылуына байланысты, мүмкін, құрылыс жұмыстары қарқынды дамыды. Таррагона амфитеатры, ғибадатхана аумағы және қаланың жоғарғы бөлігіндегі провинциялық форум осы кезеңде салынған болуы мүмкін. Бұл жерлердегі мүсіндердің көпшілігі 70-180 жылдар аралығында қойылған болуы мүмкін. Қаланың меценаты, сенатор Луций Лициний Сура император Траян тұсында тағайындалды. Сура Тарраконенсистен шыққан және мемлекеттік биліктің ең жоғары лауазымдарының біріне жетті. 122-123 жылдары қыс мезгілінде Адриан Испания үшін конвент өткізу үшін қалаға келген деп есептеледі. Ол сондай-ақ Август ғибадатханасын қайта жаңартып, қайтадан тұрғызды. Таррако біздің заманымыздың 2-ші ғасырының соңында ауыр экономикалық қиындықтарға тап болды. Қаланың құрметіне мүсіндер аз салынды, бұл қаржы тапшылығынан туындаған болуы мүмкін. Осы кезеңде император Клодий Альбинге қарсы күрес те жеңіліспен аяқталды, оған Тарраконенсистің губернаторы Новий, Луций Руфо қолдау көрсетті. Осы кезде Provinciae Concilium-ға арналған жазбалар азая бастады, олардың орнына әскерилерге арналған жазбалар көбейді. Ордо декурион (азаматтық басқару) құрамындағы ықпалды саудагерлердің саны азайды, ал патрондар (ірі жер иелері және жоғары мемлекеттік лауазымды шенеуніктер) көбейді. Север амфитеатрды және оған қосымша құрылыстарды қайта жаңартып, бұл төменгі жағындағы жазуда көрсетілген.
In 68 AD Galba, who lived in Tarraco for eight years, was proclaimed emperor in Clunia Sulpicia. Vespasian began a reorganization of the precarious finances of the state. According to Pliny, this allowed Latin citizenship to be granted to the inhabitants of Hispania. The Iberian peninsula, which since ancient times consisted of urban areas and a land divided by tribal organizations, was transformed into areas organized around urban centers, whether in colonies or municipalities, thereby facilitating tax collection. A rapid increase in construction took place, possibly due to the reorganization of the province. Tarragona Amphitheatre, the temple area, and the Provincial forum at the top of the city were probably built during this period. Most of the statues at these locations were probably placed there between 70 and 180 AD. The patron of the city Senator Lucius Licinius Sura was appointed under the Emperor Trajan. Sura came from Tarraconensis and reached one of the highest offices of state. In the winter 122 123 AD Hadrian is thought to have visited the city to hold a conventus for Hispania. He also rebuilt the temple of Augustus. Tarraco started experiencing severe economic difficulties at the end of the 2nd century AD. Few statues were built in honor of the city, probably due to a lack of funds. This period also saw the defeat of the struggle against the Emperor Clodius Albinus, who was supported by the governor of Tarraconensis Novio, Lucius Rufo. At this time inscriptions dedicated to Provinciae Concilium start to disappear to be increasingly replaced by inscriptions dedicated to members of the military. There started being fewer influential merchants in the ordo decurionum (civil administration) and more patroni (large landowners and public senior officials). Severus rebuilt the amphitheater and associated structures, as evidenced by an inscription at the bottom.
Ежелгі дәуір
Диоклетианның императорлық әкімшілік реформаларынан кейін, жартыарал бұрынғыдан әлдеқайда кішігірек алты провинцияға бөлінген епархияға айналды. Таррако астанасы болып қала берді, бірақ оның провинциясы бұрынғыдан әлдеқайда кішірек болды. Шамамен 260 жылы франктер мен алеманндардың шапқыншылығы он жылға созылған қиындықтарды тудырды, алайда қазба жұмыстары қала ішінде осы шабуылдардың салдарына тапқан жоқ. Қиратулар тек портовый аймақта және қабырғалар сыртында байқалды. Диоклетиан мен Максимиан (286-293 жылдары) аралығында Юпитердің портигі салынды, ол базиликаның бір бөлігі болуы мүмкін. 476 жылы Рейн бойындағы римдік қорғаныс құлағаннан кейін Тарраконы вестготтар мен король Эврик басып алды. Қаланы басып алу кезінде ешқандай қиратулар болған жоқ және бұл оқиға салыстырмалы түрде тыныш өтті. Вестготтар, әлдебір ақсүйектердің шағын тобын құрып, бар болған құрылыстарды иеленген болуы мүмкін, бұл кезеңдегі христиан қабірлерінің табылуы осыны растайды. Қаланың ежелгі тарихы 713 немесе 714 жылы мұсылмандардың келуімен аяқталды.
After the imperial administration reforms of Diocletian, the peninsula became a diocese divided into six provinces that were much smaller than before. Tarraco remained the capital, but of a much smaller province. The invasions in about 260 by groups of both Franks and Alemanni created hardships for a decade but excavations have not shown effects of these raids within the city and destruction has only been seen in the harbour area and outside the walls. A portico of Jupiter was built between Diocletian and Maximian (286 to 293) which may be part of a basílica. In 476, following the collapse of Roman defenses along the Rhine, Tarraco was occupied by the Visigoths and King Euric. There is no evidence of destruction and apparently the capture of the city was relatively quiet. The Visigoths probably took over existing structures by establishing a small group of nobles, which the existence of Christian tombs in this period seems to confirm. The end of the ancient history of the city came with the arrival of the Muslims in 713 or 714.
Археологиялық ансамбль
Тарраконың археологиялық кешені – бүгінде Испанияда сақталған Римдік Испанияның ең ірі археологиялық орындарының бірі. Қаланың түкпір-түкпірінде үйлердің тастарына латын тілінде, тіпті финикия тілінде жазылған жазуларды кездестіруге болады. Пилат кеңселері деп аталатын жерге жақын орналасқан алып Киклоп қабырғаларының негіздерінің бір бөлігі Римге дейінгі кезеңге жатса керек. Бұл ғимарат 19 ғасырда түрме ретінде пайдаланылған, ал оның Август сарайы болғаны айтылады. Теңіз жағалауында орналасқан амфитеатрдың құрылысының көп бөлігі сақталған, оның ұзындығы 46 метрді құрайды. Римдік акведук де лез Ферререс, сондай-ақ "Айдар көпірі" (Pont del Diable) деп те аталатын акведук қаладан шамалы қашықтықтағы аңғардан өтеді. Оның ұзындығы шамамен алғанда 217 метрге жетеді, ал екі қатардан тұратын төменгі аркаларының биіктігі 15 метрге жуық. Римдік мазар, Скипион мұнарасы (Torre dels Escipions) қаланың солтүстік-батысына қарай орналасқан.
The archaeological ensemble of Tarraco is one of the largest archaeological sites of Roman Hispania preserved in Spain today. Inscriptions on the stones of houses written in Latin and even in Phoenician can be found throughout the city. Part of the foundations of the large Cyclopean walls near the so called Pilate's offices are believed to be of pre Roman origins. This building, which was a prison in the 19th century, is said to have been the palace of Augustus. The amphitheatre, located near the seashore stands with large parts of its structure surviving and measures 46 m long. The Roman Aqueduct de les Ferreres, also called Pont del Diable (Devil's Bridge), crosses a valley about from the city. It is long, and its lower arches, of which there are two rows, are almost tall. The Roman tomb, called Torre dels Escipions (Tower of the Scipios), lies to the north west of the city.