Кіріспе
Румынияда барлыққа қолжетімді медициналық көмек жүйесі бар. Мемлекет бастауыш, екіншілік және үшіншілік медициналық көмек көрсетуді қаржыландырады. Халық денсаулығын сақтау шаралары Румыния Үкіметімен тәуелсіз қаржыландырылады. Румыния Денсаулық сақтау министрлігі мемлекеттік медициналық көмек саласын басқаруға және бақылауға міндетті. 2013 жылға арналған денсаулық сақтау саласына бөлінген бюджет 2,6 миллиард АҚШ доллары (8 675 192 000 лей), немесе ЖІӨ-нің шамамен 1,7% құрайды. Медициналық көмекке қолжетімділік Румыния Конституциясының 34-бабымен кепілдендірілген, онда мемлекет "медициналық көмек көрсетуді қамтамасыз етуге" міндетті екендігі айтылған. Румынияның әрбір азаматы 2015 жылғы 9 қыркүйекте медициналық карта ұсынған және медициналық сақтандыру төлегенін растаған жағдайда, дәрігер тағайындаған тегін, шектеусіз медициналық процедуралар алуға құқылы. Еуропалық Одақтың азаматтары, сондай-ақ медициналық сақтандыруы жоқ Румыния азаматтарына шұғыл медициналық көмек тегін көрсетіледі.
Румынияда жалпыға бірдей медициналық көмек
Румынияда жалпыға бірдей медициналық көмек концепциясы тек қағазда ғана жүзеге асырылды. Дегенмен, науқастар медициналық қызметтердің бір бөлімін төлеуге міндетті болды, ал кейбір жағдайларда төлемдер тым жоғары болды. Осының салдарынан денсаулық сақтау іс жүзінде орта таптан жоғары деңгейдегі азаматтарға ғана қолжетімді болды. Жұмысшы табының тегін емханаларды немесе қайырымдылық қорындары басқаратын ауруханаларды пайдалануға мәжбүр болу жағдайы туды.
Румыния денсаулық сақтау жүйесінің тарихы
Алғашқы қоғамдық денсаулық сақтау тұжырымы 1700 жылы пайда болды. Ол кезде жоғары топқа медициналық көмек көрсету үшін шетелдік дәрігерлер шақырылуы жиі кездесетін жағдай еді. Әлеуметтік жәрдемшілер өздерінің қайырымдылық ауруханаларын ашып, шаруаларға тегін медициналық қызмет көрсетті. Ұлттық Қызыл Крест қоғамы 1876 жылдың 4 шілдесінде құрылды. Румын Қызыл Крестінің алғашқы президенті Димитрий Гика 1876 және 1897 жылдар аралығында қызмет етті. Румын Қызыл Кресті – ел бойынша жұмыс істейтін торабы бар жалғыз гуманитарлық ұйым. Оның 47 бөлімшесі, 1996 кіші бөлімшесі және 1307 комиссиясы бар.
Румыниядағы ауруханалар
Төменде көрсетілген ауруханалар Румыниядағы ең тарихи маңызды ауруханалар болып табылады. Бухаресттегі Колцеа ауруханасы 1701 және 1703 жылдар аралығында Михай Кантакузино салған; әрқайсысында 12-30 төсек, шіркеу, үш шағын ғибадатхана, мектеп, дәрігерлер мен оқытушылар үйлері бар көптеген ғимараттардан тұрады. Колцеа ауруханасы 2011 жылы 90 миллион еуро инвестициямен қайта жабдықталды және қазір Бухарест пен Румыниядағы ең заманауи ауруханалардың бірі болып табылады. Пантелимон ауруханасы 1733 жылы Григорий II Гика салған. Пантелимон ауруханасының жер көлемі 400 000 м2 құрады. Аурухананың мүлкінде жұқпалы ауруларға арналған үй және мүгедектерге арналған үй болған. Аурухана бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Яссыдағы Святой Спиридон ауруханасы 1755 жылы ашылып, 1757 жылғы құжатта Молдавия мен Валахиядағы ең ірі аурухана деп сипатталған, қазір Румыниядағы екінші ірі аурухана болып табылады. Филантропия ауруханасы 70 төсекке есептелген және 1806-1812 жылдары, Ресей оккупациясы кезінде салынған. Аурухана әлі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Бранковенеск ауруханасы 1838 жылдың қазан айында ашылды. Аурухана тегін емхана принципі бойынша жұмыс істеді, түрлі вакциналар мен медициналық тексерулерді тегін ұсынды. Дегенмен, қала құрылысының дамуы салдарынан 1984 жылы аурухана ғимараты бұзылып (соның салдарынан оның қызметі тоқтатылды).
Егу
Румынияда вакцинация 17 ғасырдан бері жүргізіліп келеді, сол кезде адамдар вакцинациялаудың қарапайым әдістерін қолданған, мысалы, жаңа туған нәрестелерді ішекше ауруы бар сиырлардан алынған сүтке малып тастаған. Бірақ дәрігерлердің саны көбейген сайын, көбірек заманауи вакцинациялау әдістері енгізілді. 1800 жылдан бастап балаларға тұрақты түрде ішекше ауруына қарсы екпе салына бастады. 19 ғасырдан бері бүгінгі күнге дейін барлық балалар В гепатитіне, туберкулезге, тетанусқа, полиомиелитке, қызылшаға және дифтерияға қарсы вакцинациялау міндетті болып табылады. Екпелер тегін беріледі және кез келген аккредиттелген педиатрдан жасалуы мүмкін. Гриппке қарсы екпе сияқты қосымша, қалау бойынша салынатын екпелер де екі жылда бір рет тегін ұсынылады.
Органдарды трансплантациялау
Румыния қазіргі уақытта ағза трансплантациясы операцияларының табыстылығы жоғары елдердің бірі. Румынияда алғашқы трансплантация 1958 жылы жасалды. Дәрігер Агрипа Ионеску тері трансплантациясын жүргізді. Бауыр трансплантациясының алғашқы тәжірибелік әрекеті Бухарест қаласындағы Флореска ауруханасында жасалды. Бірақ ол тек қана сынақ болды. Румыния Еуропа деңгейінде трансплантациялардың ең көп саны бойынша көш бастады, 2013 жылдың алғашқы 4 айында 60 донор тіркелді, осы кезеңде 120 бүйрек және 53 бауыр трансплантациясы жасалды.
2000-жылдардың соңында жеке ауруханалар бумы
2007 жылдан бері, Румыния Еуроодаққа қосылғаннан кейін жеке ауруханалардың саны артты. Қазіргі таңда Румынияда 130 жеке аурухана/клиника бар. Жеке ауруханалардың танымалдылығы, әсіресе 2011 жылғы жекешелендіру ұсынысы талқыланғаннан бері (жоғарыда қараңыз) артып келеді. Көбінесе румындар жеке медициналық сақтандыру полисін таңдайды, ол жеке ауруханаға қол жеткізу құқығын қамтиды. Бұл күрт өзгерістің себебі – жеке ауруханалардың жоғары сапалы қызметтер ұсынуында. Олар мемлекеттік ауруханаларға қарағанда науқастарға көбірек көңіл бөледі және жаңа технологиялық жабдықтармен жабдықталған. Дегенмен, жеке ауруханаларға сын айтылып жатыр, себебі олардың көпшілігі қазіргі заманғы медициналық құралдармен жабдықталған болса да, кез келген күрделі жағдай туындағанда (мысалы, ішкі қан кету) науқас мемлекеттік ауруханаға жіберіледі. Бұл әдетте мемлекеттік ауруханаларда жеке ауруханалардағылардан тәжірбиелі мамандар көп болғандықтан жасалады.
Жекеменшік қызмет көрсету
2011 жылдың қарашасында Үкімет толыққанды жаңа денсаулық сақтау жүйесін ұсынды. Негізгі өзгерістер: барлық ауруханалар мен мемлекеттік емханалардың жекешелендірілуі, мемлекеттік NHCIS-тің жеке сақтандыру компанияларымен алмастырылуы және жеке медициналық сақтандыру операторына міндетті жарна төлеу. Президент Басеску мәлімдегендей, "Ауруханалар акционерлік қоғамдарға немесе қайырымдылық мекемелеріне айналуы керек, басқару жекешелендірілуі керек". Сонымен қатар, өзгерістерде ауруларды қымбат емдеудің орнына жергілікті, генериктік дәрілермен емдеу керектігі және дәрігерлердің жалақыларын келіссөздер арқылы белгілей алатыны көрсетілген. 18 жасқа дейінгі жасөспірімдер, айлық табысы 150 евродан кем немесе мүлдем табысы жоқ адамдар қосымша төлем жасаудан босатылады. 2012 жылдың қаңтар айында бұл ұсыныс кері тартылды. Бұл үлкен дау-дамай тудырып, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Ұсыныстың нәтижесінде Раид Арафат мемлекеттік хатшы лауазымынан қанағаттанды. Бұл Бухарест және Румынияның басқа да ірі қалаларында наразылық акцияларына әкеп соқты. 6 ақпанда Эмиль Бок басқаратын Үкімет отставкаға кеткеннен кейін наразылықтар тоқтатылды. 2012 жылдың 26 наурызында Румынияның денсаулық сақтау министрі ұқсас ұсыныс жасады. Жоба қарашада ұсынылған жобаға ұқсас, бірақ жобада Ұлттық денсаулық сақтау қорын тарату сияқты жаңа бастама көтеріледі. Бұрынғы ұсыныста ауруханалар жеке мекемелерге айналады делінген еді, ал енді ауруханалар мемлекеттік мәртебесін сақтайды. 2019 жылға дейін қосымша төлемге рұқсат берілмеді. 2019 жылдың сәуір айынан бастап медициналық сақтандыруы бар адамдарға "жеке медициналық қызметтер провайдерлерінің тарифтері мен Ұлттық әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының бюджетінен төленетін мөлшер арасындағы айырманы жабу үшін жеке жарна төлеуге" рұқсат берілді. Бұл жеке медициналық сақтандыру нарығын дамытуға септігін тигізеді деп күтілуде.
Румыниялық дәрігерлер
XVIII ғасырдың басында аристократия өз балаларын Венаға немесе Парижге медицина факультетіне оқуға жіберетін. Кейін олар Румынияға оралып, медициналық тәжірибе жинап, емдеумен айналысатын. Бірте-бірте бұл практика кеңінен таралды, соның салдарынан көптеген румын дәрігерлері шетелде білім алып, алған білімдерін болашақ медицина мамандарымен бөлісе бастады. Румынияда алғашқы медицина мектебі ашылғаннан кейін, болашақ дәрігерлерді шетелге жіберу тоқтатылды. 1800 жылдардың басында Румыния холера эпидемиясынан ауыр зардап шекті, дәрігерлерге деген қажеттілік күрт өсті. Алайда, көптеген дәрігерлер холерамен ауырғандарды емдеу кезінде қайтыс болды. Александр I билікке келгеннен кейін, дәрігерлер жаңадан құрылған мемлекеттік қызметке орналасты. Дәрігерлер мемлекеттен аз жалақы алғанмен, көбінесе науқастардан төлем қабылдаған. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Румыния армиясын қамтамасыз ететін жеткілікті медицина қызметкерлері болмады. Жағдай осыншалыққа қиын болды ki, Румыния патшайымы өзі медбике болып, майданға барып, жаралыларға көмектесе бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін жағдай тұрақтап, қала тұрғындарына жеткілікті дәрігерлер болды, ал шаруаларға шектеулі көмек көрсетілді. Дәрігерлік мамандығы беделді әрі жақсы төленетін кәсіпке айналды. 1947 жылы монархия құлатылып, коммунистер билікке келгеннен кейін дәрігерлерге деген сұраныс қайтадан артты. Әке-шешелер балаларын медицина мектебіне түсуге ынталандырды. Дәрігер болу мемлекеттік қызметте жоғары мәртебеге ие болуға мүмкіндік берді. Дәрігерлерге тұрғын үй берілді және отын сияқты қосымша мүмкіндіктерге қол жеткізу оңай болды, бұл 1980 жылдан бастап реттелді. Сонымен қатар, дәрігерлер шоколад, темекі және қымбат сусындардан тұратын көптеген сыйлықтар алатын, олар да реттелген тауарлардың қатарына жатты. 2015 жылы Euro health consumer index жүргізген сауалнамаға сәйкес, Румыния дәрігерлерге ресми емес төлемдер ең көп тіркелген еуропалық елдердің бірі болып қала берді.
Құрылыстар мен жабдықтар
2013 жылы Румынияда 425 аурухана бар (әр 43 000 адамға бір аурухана). Теориялық тұрғыдан алғанда, 425 аурухананың әрқайсысы негізгі травматологиялық бөлме және операциялық бөлмемен жабдықталуы керек. Әр 1000 адамға 6,2 аурухана төсегі шамасында келеді. 2011 жылы Денсаулық сақтау министрлігі жүргізген Румыниядағы 461 аурухананың жіктелуі көрсеткендей, олардың 58% ең нашар санаттарға – төртінші және бесінші санаттарға жатады. Денсаулық сақтау мекемелерінің бөлінуі бес деңгейлі құзыреттілік санатына сүйенген, олардың біріншісі – ең жоғары құзыреттілік деңгейін білдіреді. Бухаресттегі ауруханалардың арасында тек 19-ы ғана ең жоғары санатта жіктелді. Олар 34 бөлімнен тұрады, онда барлық мамандықтар қамтылған, барлық бөлімдерге арналған жедел жәрдем желілері мен амбулаториялар, әр бөлімде медициналық мамандар және жоғары сапалы медициналық жабдықтар бар. Осы жіктелуге сәйкес, елордадан тыс жерлердегі ең жақсы ауруханалар Клуж-Напокада (төрт), Яши және Тимишоарада (әрқайсысы екі), Констанца және Таргу-Муреште (әрқайсысы біреу) орналасқан. Румынияда шамамен 2600 жедел жәрдем машинасы бар, ал 2015 жылға қарай үкімет тағы 1250 жедел жәрдем машинасы сатып алуды жоспарлап отыр. Румынияда SMURD кәсіби шұғыл жағдайларға жауап беру бөлімі де бар, ол ірі төтенше жағдайларда жұмыс істейді. SMURD қалыпты жедел жәрдем қызметтерінен тәуелсіз жұмыс істейді, бірақ оны 112 нөміріне қоңырау шалып шақыруға болады. Барлығы (Ішкі істер департаменті мен SMURD паркін қоса алғанда) Румынияда медициналық төтенше жағдайларға жабдықталған 32 ұшақтан тұратын паркке ие. Ел қазіргі уақытта Яси, Клуж-Напока және Крайова қалаларында орталықтандырылған медициналық қызметтер ұсынатын үш жаңа аймақтық ауруханаға инвестиция салуда. Бұл төрт жылдық жобаның құны шамамен 1,6 миллиард еуроны құрайды. Үкімет Еуропалық инвестициялық банктан 930 миллион еуро көлемінде қаржыландыру алды, сондай-ақ техникалық қолдау да ұсынды.
Денсаулық сақтау сапасы
Ірі қалалық аймақтарда медициналық мекемелер көбінесе жақсы жабдықталған, сонымен қатар әлемдік деңгейдегі жеке медициналық қызметтер де қолжетімді. Ауылдық жерлерде және шағын қалаларда денсаулық сақтау деңгейі төмен, пациенттерден жиі қолғаптар мен шприцтер сияқты қарапайым заттарды өздері сатып алу талап етіледі.
Дәрі-дәрмектер және рецептімен берілетін дәрі-дәрмектер
Барлық азаматтар өздерінің қаржылық жағдайына қарамастан, дәрі-дәрмектерге ақшалай көмек алуға құқылы. Бірден-бір талап – CNAS-қа үлестес болу. Кез келген дәрі-дәрмек (жалпы қолданыстағы дәрі-дәрмектерден басқа) жеңілдікпен алуға болады. Жеңілдік алу үшін дәрігерден рецепт алу қажет. Төлем жасау кезінде жеңілдік сомасы шегеріледі, ал дәріханалар ақшаны Денсаулық сақтау министрлігінен қайтарып алады. Бұдан өзге, тегін берілетін дәрі-дәрмектер де бар. Ұлттық денсаулық сақтау бағдарламаларына енген ауруларға арналған дәрі-дәрмектер кез келген адамға, оның қаржылық жағдайына қарамастан тегін беріледі. Көбінесе созылмалы аурулар қамтылады. Жасөспірімдерге немесе айлық табысы төмен адамдарға контрацепция да тегін таратылады. 2012 жылдың шілдесінен бастап барлық рецепттер міндетті түрде тек цифрлық форматта ғана беріледі.
Мәселелер мен қиындықтар
Румыниядағы жан басына шаққандағы медициналық шығындар Еуропалық Одақта ең төмен деңгейде (2012 жылы бір тұрғынға шаққанда 358 евро). 2010 жылғы мәліметтер бойынша, елде сумен қамтамасыз етілген және жеке дәретханасы бар ең төмен табысты отбасылардың көрсеткіші Еуропадағы ең төмен көрсеткішті құрады. Медициналық жүйеде медициналық қызметкерлердің жетіспеушілігі байқалады. Бұл Батыс Еуропадағы жалақының төмендігімен және жұмыс жағдайларының тартымдылығымен байланысты. Көптеген дәрігерлер мен медбикелер Германия, Ұлыбритания, Бельгия, Франция, Испания, Ирландия және Италиядағы медициналық жүйеде жұмыс істеуді жөн көрді. Еуропадағы халыққа шаққандағы медбикелер мен акушерлердің ең төмен үлесі осында – 2015 жылы 100 000 адамға 73 адам шаққанда. Тағы бір мәселе – медициналық қызметтерге жеке қаражаттан жұмсалатын шығындардың жоғары деңгейі. Коммунистік кезеңнен бері "дәстүрлі" болып келген пара беру салдарынан көптеген науқастар жақсы ем алу үшін дәрігерлер мен медбикелерге пара беруге мәжбүр болғанын хабарлады. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда ауруханаларда тампон сияқты қарапайым құрал-жабдықтар жетіспейді, сондықтан жабдық пен дәрі-дәрмек болғанымен, науқас өзі қамтамасыз етпесе, кейбір процедуралар жасалмайды. Румыниядағы ауруханалардың нашар инфрақұрылымы COVID-19 пандемиясы кезінде елде бірнеше қасіретті өртке әкелді. Олардың қатарында 2020 жылғы 14 қарашадағы Пиатра-Неамц ауруханасындағы өрт, 2021 жылғы 29 қаңтардағы Матей Балш ауруханасындағы өрт және 2021 жылғы 1 қазандағы Констанца ауруханасындағы өрт бар.
Телемедицина
Румыния телемедицина саласында Еуропада бірінші ел. Ұлттық телемедицина желісіне Бухарест қаласындағы Флореаска ауруханасы, Таргу Муреш қаласының Клиникалық жедел жәрдем ауруханасы және 19 облыстағы 56 аурухана кіреді. Осылайша, екі басқару орталығындағы дәрігерлер елдегі кез келген ауруханаға нақты уақытта медициналық қолдау көрсетеді және пациенттің өмірлік көрсеткіштерін бақылайды.