Мақсатсыз психомоторлық қимылдар және алағайлаушылық
Psychomotor agitation
Психомоторлық алағайсыну – түрлі аурулардың белгісі. Мақсатсыз қимыл-қозғалыс, тынышсыздық, эмоционалды күйзеліс көрінеді. Психикалық бұзылыстарда жиі кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Нысапсыз және мақсатсыз қимылдар
Unintentional and purposeless movements
Психомоторлық алағайлау – түрлі аурулар мен денсаулық жағдайларының бір белгісі. Ол ерікті емес, мақсатсыз қимыл-қозғалыстармен және тынышсыздықпен сипатталады, көбінесе, бірақ әрқашан емес, эмоционалдық күйзеліспен бірге жүреді. Типикалық көріністеріне айналып жүру, қолды қысу, тілдің бақылаусыз қозғалысы, киімді шешіп, қайта кию және басқа да ұқсас әрекеттер жатады. Ерекше ауыр жағдайларда, қимылдар адамға зиян келтіруі мүмкін, мысалы, тырнақтарды, еріндерді немесе дене мүшелерінің басқа бөліктерін қан кетуге дейін жыртып, жырқып немесе шайнап алу сияқты жағдайларға әкелуі мүмкін. Психомоторлық алағайлау көбінесе түрлі психикалық ауруларда, әсіресе психоздық және көңіл-күй бұзылыстарында кездеседі. Ол есірткінің әсерінен немесе одан бас тарту салдарынан туындауы мүмкін. Сонымен қатар, ауыр гипонатриемияның салдарынан да болуы мүмкін. Орта және егде жастағы адамдарда осы белгінің пайда болу қаупі жоғары. Психомоторлық алағайлау, жалпы алағайлаумен, мысалы, деменцияға дейінгі және деменциядағы алағайлаумен байланысты; толық мәліметтер үшін «Алағайлау (деменция)» деген бетке қараңыз.
Psychomotor agitation is a symptom in various disorders and health conditions. It is characterized by unintentional and purposeless motions and restlessness, often but not always accompanied by emotional distress. Typical manifestations include pacing around, wringing of the hands, uncontrolled tongue movement, pulling off clothing and putting it back on, and other similar actions. In more severe cases, the motions may become harmful to the individual, and may involve things such as ripping, tearing, or chewing at the skin around one's fingernails, lips, or other body parts to the point of bleeding. Psychomotor agitation is typically found in various mental disorders, especially in psychotic and mood disorders. It can be a result of drug intoxication or withdrawal. It can also be caused by severe hyponatremia. The middle aged and the elderly are more at risk to express it. Psychomotor agitation overlaps with agitation generally, such as agitation in predementia and dementia; see Agitation (dementia) for details.
Емдеу
Өзін-өзі емдеудің бір түрі – көптеген науқастарда стимуляция табиғи, жоспарланбаған және көбінесе санасыз түрде пайда болады. Олар психомоторлық алағайлықтарын азайтатын мінез-құлықты кездейсоқ тауып алып, оның айналасында әдет қалыптастырады. Стимуляцияның түрлері көп, кейбіреулері жақсы бейімделеді, ал енді біреулері – нашар (мысалы, қолды тым қатты қысу буынға зиян келтіруі мүмкін, ал теріні тым көп сүрту немесе қыру зақымдауы мүмкін). Өзін-өзі емдеудің тағы бір түрі – өзін-өзі дәрі-дәрмекпен емдеу, бұл өкінішке орай, алкогольге тәуелділік сияқты заттарды қолдану бұзылыстарына әкелуі мүмкін. Стимуляция – фармакологиялық емес, бірақ бағытталмаған және кейде зиянды жақсарту, ал бағытталған терапия адамның уайым деңгейін төмендетуге көмектесетін, әдетте жақсырақ фармакологиялық емес көмек көрсетуге тырысады, оның ішінде төмендегідей өмір салтын өзгерту шаралары бар. Прометазин қолдану да пайдалы болуы мүмкін. Жақында үш атипикалық антипсихотик – оланзапин, арипипразол және зипразидон, жедел алағайлықты бақылау үшін бірден босатылатын интрамускулярлық инъекциялық препараттар ретінде қолжетімді болып, FDA мақұлдады. Бұл үш антипсихотик препаратының ИМ формасы, кем дегенде, жалғыз халоперидолға немесе халоперидол мен лоразепамға қарағанда тиімді немесе тіпті тиімдірек деп есептеледі (бұл көптеген ауруханаларда алағайлықты емдеудің стандартты тәсілі), ал атипикалық препараттардың жанама әсерлері азырақ болғандықтан жақсы көтеріледі. Психозға байланысты алағайлыққа шалдыққандарда бензодиазепиндерді жеке қолдануға жеткілікті дәлелдер жоқ, бірақ олар көбінесе антипсихотиктермен бірге қолданылады, себебі олар допамин антагонистерімен байланысты болатын жанама әсерлердің алдын алуға көмектеседі.
A form of self treatment arises in that many patients develop stimming in a natural, unplanned, and largely nonconscious way, simply because they coincidentally discover behavior that brings some relief to their psychomotor agitation, and develop habits around it. Stimming has many forms, some quite adaptive and others maladaptive (for example, excessive hand wringing can injure joints, and excessive rubbing or scratching of skin can injure it). Another form of self treatment that arises not uncommonly is self medication, which unfortunately can lead to substance use disorders such as alcohol use disorder. Whereas stimming is a nonpharmacologic but undirected and sometimes harmful amelioration, directed therapy tries to introduce another and generally better nonpharmacologic help in the form of the following lifestyle changes, to help a person to reduce their anxiety levels: Also using promethazine may be useful. Recently, three atypical antipsychotics, olanzapine, aripiprazole and ziprasidone, have become available and FDA approved as an instant release intramuscular injection formulations to control acute agitation. The IM formulations of these three atypical antipsychotics are considered to be at least as effective or even more effective than the IM administration of haloperidol alone or haloperidol with lorazepam (which is the standard treatment of agitation in most hospitals) and the atypicals have a dramatically improved tolerability due to a milder side effect profile. In those with psychosis causing agitation, there is a lack of support for the use of benzodiazepines alone, however they are commonly used in combination with antipsychotics since they can prevent side effects associated with dopamine antagonists.