Кіріспе

1877–1878 жылдардағы орыс-түрік соғысының шайқасы (1877–1878)
| Михаил Скобелев<small> (4-ші кезеңде Святополк-Мирский де Радецкиймен бірлесіп әрекет етті.)
| күші1 = I кезең: 5,000 II кезең: 5,000 бастапқы; II кезең: 30,000
Жалпы саны: 60,000+
| қазалар1 = I кезең: 150 II кезең: 4,000
Жалпы саны: 13,500 қаза тапқан және жараланғандар. Плевенді қорғау мүмкін болса, орыс әскері оны алмай оңтүстікке жылжуға бармайды деп есептелді. Генерал Гурко Шипка өткелінде 5 мың адаммен, оның ішінде бес болгар батальонымен демалып отырды. Реуф-пашаның 15 батальоны Сүлейменге қосылып, оның әскері шамамен 30,000 османдықтан құралды, олар өткелді айналып өтудің орнына қайтадан басып алуға ниеттенді.

Үшінші шайқас

1877 жылдың қыркүйегінде Сүлеймен паша тамыз айындағы сәтсіз тырастың соңынан Шипка асуын орыстардан қайтарып алуға тағы да ұмтылды. Ресейлік қорғаныс тамыз айынан бері үнемі күшейтіліп келді, бірақ Плевен қамалғандықтан қосымша күштер жеткілікті болмады. 13 қыркүйекте Сүлеймен орыстарды артиллериялық оққа тостыруды бастады. Оқ жаудыру 17-сіне дейін тынымсыз жалғасты, содан кейін Сүлеймен Сент-Николас бекінісіне тікелей шабуыл жасады. Османдар қазбалардың алғашқы қатарын басып алып, шыңға қарай жылжуға көшті. Қорғанысқа басшылық еткен генерал Федор Радецкий қосымша күштер жеткізіп, орыс әскерлерінің қарсы шабуылы османдарды басып алған барлық жерден ығыстырды. Османдық әскерлердің солтүстікке жасаған екінші деңгейдегі шабуылдары да тойтарылды.

Төртінші шайқас

Шипка өтегінің төртінші шайқасы 1878 жылдың 5-9 қаңтарында өтті. Бұл Шипка өтегі үшін соңғы шайқас және Осман империясының күйреуге ұшыраған жеңілісі болды.

Өмірбаян

1877 жылдың желтоқсанында Плевен бекінісі орыс әскеріне берілді, осы арқылы көптеген орыс әскерлері босатылды. Генерал Гурконың енді 65 000-ға жуық әскері Османлылармен күресуге мүмкіндік алды. Гурко Араба Конак жолынан өтіп, Софияны жаулап алды. Софиядан ол Балқан таулары арқылы оңтүстікке қарай жылжып, Османлылардың Шипка жолына қатынасын кесті.

Шайқас

Генерал Федор Радецкий гарнизонға басшылық етумен, 5 қаңтарда өткелден шабуылға дайындалды, ал Гурко генералдар Михаил Скобелев пен Николай Мирский басқаратын екі колоннаны жеткізіп, Османдықтардың шегінуін кесті. 8 қаңтарда Радецкийдің шабуылы басталды, бірақ Скобелев күтпеген күшті қарсылыққа тап болды, ал Мирский қолдаусыз шабуыл жасап, аз ғана нәтижеге қол жеткізді. 9 қаңтарда Мирский Османдықтардың қарсы шабуылына ұшырады, бірақ Скобелев қолдау көрсетіп, Османдық әскерлерін жеңді. Толығымен қоршауға алынған Вейсель-паша басқаратын қалған Османдық күштері сол күні капитуляциялады.

Салдары

Шипка өткеліндегі қорғаныс жеңісі соғыстың барысына стратегиялық маңызға ие болды. Егер Осман әскері өткелді басып алғанда, олар Солтүстік Болгариядағы орыс және румын әскерлерінің жабдықтау жолдарына қауіп төндіріп, сол кезде қоршауда болған Плевен бекінісін азат ету операциясын ұйымдастыруға мүмкіндік алатын еді. Содан кейін соғыс тиімді түрде тек Солтүстік Болгарияда ғана жүргізілер еді, бұл соғыстың тұйыққа тірелуіне әкеліп, Осман империясына бейбіт келіссөздерде үлкен артықшылық берер еді. Болгар еріктілері Шипка өткелін қорғауда шешуші роль атқарды, осылайша Осман империясының маңызды табысқа жетуіне және соғыстың бағытын өзгерту мүмкіндігіне жол бермеді. Бұл стратегиялық қорғаныс жеңісі олардың соғыстағы маңызды рөлін көрсетті және болгар ақыны мен жазушысы Иван Вазов өзінің "Шипкадағы еріктілер" атты өлеңінде осы оқиғаны көркемдеп суреттеді. Шипка өткеліндегі жеңіс Плевен бекінісінің 1877 жылғы 10 желтоқсанда түсуіне әкеліп соқты, және Фракияға шабуыл жасауға жағдай жасады. Бұл Гурко басқаратын орыс әскерлеріне бірнеше күннен кейін Филиппополь шайқасында Сулейман-паша әскерін талқандап, Константинопольге қауіп төндіруге мүмкіндік берді. Осы жеңіспен және 1877 жылдың соңында Плевенді бағындырумен Софияға жол ашылды, сонымен қатар соғыста жеңіске жету және Ресейдің "Ұлы Ойында" Шығыс Балқанда ықпал ету аймағын құру арқылы үстемдікке ие болу мүмкіндігі пайда болды. Сулейман-паша Шипкадағы ауқымды сәтсіздік үшін әскери сотқа тартылды, тіпті ол келген кезде өткел бұрыннан-ақ жоғалған болатын. Оның балама іздеуден бас тартуы, кейін науқанда маңызды болатын адамдар мен материалдарды ысырап етуі және қалған әскерлерін қорғауға шамасы келмеуі кешіруге келмейтін жайттар еді. Бастапқыда оған өлім жазасы берілді, бірақ кейін солтан Абдулхамид II оны жеңілдетіп, Бағдатқа жер аударды. Бүгінде Шипка өткелі Болгарка табиғат паркінің құрамына кіреді және шайқаста қаза тапқан жауынгерлердің құрметіне ескерткіш орнатылған.