Кіріспе

Калки Кришнамуртидің 1946 жылы жазылған "Сивагамийин сапатхам" романы – Калки Кришнамуртидің тамил тіліндегі тарихи романы. Ол алғаш рет 1944 жылдың қаңтарынан 1946 жылдың маусымына дейін "Калки" журналында бөлім-бөлім жарияланып, 1948 жылы кітап түрінде басылды. "Поннийин Селван" романымен бірге, бұл роман тамил тіліндегі ең ұлы романдардың бірі деп есептеледі. Роман VII ғасырдың Оңтүстік Үндістанында, түрлі тарихи оқиғалар мен тұлғалар аясында өрбиді және тамил тарихына зор қызығушылық тудырды. Роман барысында құрмет, махаббат және достық маңызды тақырыптар көтеріледі. Бұл сондай-ақ осы автордың "Партибан Канаву" романына арналған шағын туынды.

Кескіннің қысқаша мазмұны

Романның нағыз батыры кім екенін анықтау қиын. Романның бірінші жартысында Паллава императоры I Махендраварман маңызды рөл атқарады, ал оның ұлы Нарасимхаварман роман дамыған сайын өзінің жекелігін көрсетеді. Оқиғаның өзегі – Чалкуя патшасы Пулакешин II-нің Канчи қаласын қоршауы, содан кейін Нарасимхаварманның Чалкуялардың астанасы Ватапиге шабуыл жасап, оған кек қайтаруы секілді тарихи оқиғаларға негізделген. Роман төрт бөлімге бөлінген.

1-бөлім: Паранджоттидің сапары

Роман Паранджотидің Каччи қаласына келіп, Тамил қасиеттісі Тирунавуккарасардың тәлімгерлігін алумен басталады. Бірақ ол қыз Сивагами мен оның әкесі Айянарды ашулы филден құтқарып, оған рефлекспен найза тастайды. Қалада үлкен аласқұру болады, себебі Чалукия патшасы Пуликеси Канчиге шабуылға дайындалып жатыр. Сол түні Паранджоти күзетшілерге ұсталады, өйткені Махендраварман өзінің ең маңызды суретшілерінің өмірін сақтап қалған жас жігітті көруге және түрмеге қамауға ниетті. Бірақ Паранджоти, Канчипурамға бірге келген буддалық монах Наганандидің көмегімен түрмеден қашып құтылады. Нагананди оны құпия туннель арқылы Канчи бекінісінен алып шығып, бекіністің сыртындағы шағын елді мекенде тұратын шебер мүсінші Айянармен кездестіреді. Паранджоти мүсіншінің шәкірті болуға ниеттеніп, оның ағасы, Айянардың досы, Айянарға жүрегін ашып, оның інісіне қамқорлық жасауды сұраған хат бергендіктен, бұл мүмкін болады деп ойлайды. Нагананди Айянарға Чалукиялар тұсында Ажанта суреттерінде қолданылған бояулардың құпиясын беруге уәде бергендіктен, Айянардан Паранджотиді Виндхияға сапарға жіберуін сұрайды. Сәйкесінше, Паранджотиге Нагананди жазған хат жіберіледі (бірақ ол хат ішінде Пуликесиге арналған хат жасырылған, Паранджоти оны Ажантадағы монахқа, қазіргі Паллава әскері әлсіз және шашырап кеткендіктен, Канчипурамға шабуылға дайындалу үшін тез келу туралы хат деп ойлайды). Нарасимхаварман өзінің сүйіктісі Сивагамиге барады, ол ежелгі үнді биінің, Бхаратанатйамның шебері. Бірақ ханзада мен мүсіншінің қызы арасындағы махаббат патшаның құлықтауына ие болмайды. Махендраварман сондай-ақ ашулы Нарасимхаварманға Канчиде қалып, оны қорғауды, ал ол өзі Пулакешимен шайқасқа баруға бұйрық береді. Осы арада, жол жүріп, Паранджоти Ваджрабаху атты сарбазбен кездеседі, ол Паранджотиге сол түні тұратын қонақ үйге дейін серік болады. Паранджоти терең ұйықтағанда, Ваджрабаху Паранджоти алып жүрген хаттың мазмұнын өзгертеді. Осы өзгеріс Канчипурам мен Паранджотидің өмірін сақтап қалды. Ертесіне екеуінің жолы айырылады. Паранджоти буддалық монастырға барып, түнде сол жерде қалады, бірақ ол монастырда Чалукия тыңшылары бар екенін білмейді. Сондықтан тыңшылар патшаға хабар береді, сол кезде сарбаздар Паранджотиді ұстауға келеді. Паранджоти Чалукия әскерінің сарбаздарына түсіп қалады. Оны Пулакешиге алып барып, тыңшы ретінде таныстырады. Пулакеши Паранджоти алып жүрген хаттың мағынасын түсінеді. Паранджотимен байланыс орнату мүмкін болмайды (Пулакеши тамил тілін, ал Паранджоти каннада тілін түсінбейді). Сондықтан Пуликеси Ваджрабахудан таңырқаған Паранджотиді сұраққа алуды сұрайды. Ваджрабахудан Паранджоти ештеңе білмейтінін растағаннан кейін, ұлы император Пулакеши Паранджотиге сарбаздарымен бірге Виндхияға сапарын жалғастыруды бұйырады. Ваджрабаху қорқып қалған Паранджотиге уайымдамауға және оған сенуге кеңес береді. Паранджоти Пулакеси лагерінен бірнеше сарбаздармен бірге кетеді. Түнде сарбаздар ұйықтағанда, Ваджрабахудың көмегімен Паранджоти қашып кетеді, ол оны Паллава лагеріне жеткізеді. Паранджоти Ваджрабахуды Паллава тыңшысы деп ойлайды, бірақ кейін ол Паллава патшасы Махендраварман екенін түсінеді.

2-бөлім: Канчи қоршауы

Жеті ай өткен соң Паранджоти Махендраварман әскерінің сенімді және қабілетті қолбасшысы болады. Пуликесимен болатын шайқас жақындаған кезде Паранджоти Канчиге оралады және көп ұзамай Нарсимаварманның жақын досы атанды. Сондай-ақ, ханзада Сивагамиге деген сағынышын, онымен кездесуге деген құштарлығын айту үшін оған лайықты серік табады. Паллава армиясының тыңшылар басшысы Сатругнан императордың бұйрығымен Нарсимаварманнан Дурвенидханға шабуыл жасауды сұрайды, өйткені ол Канчиге шабуыл жасауға тырысады. Аяннар мен Сивагами, Наганандинің ықпалымен, жақын арада басталатын соғыстан қашу үшін қоныстан будда монастырына кетеді. Нагананди Сивагамидің сенімін жеңіп алуға тырысып, оны Шола және Пандия патшалықтарының маңызды орындарында өнер көрсетуге мүмкіндік беру арқылы атақты етемін деп уәделейді. Будда монастырында Сивагами Нарсимаварманның Дурвенидхан әскерін қуа жатқанын көреді. Кенеттен, Нарсимаварман Аяннар мен Сивагамиді су тасқынынан құтқарады. Бірақ олардың ешқайсысы бұл тасқының себебінің Наганандидің көлдің жағалауын бұзғанынан туындағанын білмейді. Ханзада, мүсінші және биші, сондай-ақ Аяннардың шәкірті Гундодхаран (іс жүзінде Паллавалар үшін жұмыс істейтін тыңшы) Мандапаптау ауылына паналап келеді. Нарсимаварман мен Сивагами арасындағы махаббат гүлденеді, Сивагами ханзаданың өзінің кедей мүсіншінің қызы болғанына қарамастан, соңында оған үйленетініне көз жеткізеді. Нагананди Нарсимаварманды өлтіруге тырысады, бірақ Гундодхаранның шапшаңдығы арқасында ол ғибадатхананың бір бөлмесіне қамалады. Дегенмен, Нагананди қашып, Паллавалардың патшалық мөрін ұрлап алады. Император Махендраварман ауылға жетіп, Сивагамиден Нарсимаварманға үйлену туралы ұмытып кетуін өтінеді, бірақ Сивагами мұның өте қиын екенін айтады. Соңында ханзадалық сарай Аяннар мен Сивагамиді қалдырып, Канчиге аттанады. Махендраварман Канчиге оралады. Махендраварман Канчиде Наганандини тұтқындайды. Патшаның бұйрығымен бекініс нығайтылып, Пулакешин әскерінің шабуылына қарсы тұруға дайындық жүргізіледі. Пулакешиннің Канчиді қоршауы басталады.

3-бөлім: Монахтың махаббаты

Пулакешин қамалға күшпен кіруге тырысады, бірақ Махендраварман қаланы жақсы қорғаған екенін түсінеді. Ол қамалдың сыртында, қашан қажет болса да тұрақтап, азық-түлік қоры таусылып, Паллава патшасы бағынуға мәжбүр болады деп ойлайды. Бірақ Канчи қаласы жақсы қамтылған және гүлденуде. Пулакеси өзінің әскерлерінің азық-түлігі бітіп бара жатқанын, ал пілдер бақылаудан шығып бара жатқанын байқайды. Ол бітім туралы келісімге келіп, патшаның досы ретінде Канчиге кіргісі келетінін айтады. Бұл Пуликешидің ниетіне сенбеген Нарасимхаварманды күдікке толы және алаңдатты. Бірақ Махендраварман оны көндіруге тырысады және Пулакешин қалаға кіргенде Нарасимхаварман қалада болмауына көз жеткізеді, шаһзадені оңтүстіктегі Пандья патшаларымен соғысуға жібереді. Пулакешин патшалық қонақжайлылықтан ләззат алады. Сивагами Мандапапаттудан келіп, Махендраварманның бұйрығымен патшалық жиынға билейді. Аянар мен Сивагами қамал қақпалары қайта ашылуын күтіп Канчиде күтеді. Пулакешин Канчиден кетеді, ал соңғы күні Махендраварман Ваджрабаху ретінде оны қалай жеңгенін айтады. Махендраварман Наганандиді босатады. Алдағы қауіптен хабарсыз Сивагами мен Аянар құпия туннель арқылы Канчиден қашып кетеді, бірақ Пулакешиннің әскерлері оларды ұстап алады. Нагананди патша Пулакешиннің киімін киіп, Аянарды сарбаздардан құтқарады. Махендраварман Пулакешиннің әскерімен шайқаста ауыр жарақат алады. Төсекке жатқанда ол Чалкуя патшасына достық қол созудың қателігін түсінеді. Ол Нарасимхаварманға Паллава әулетінің бұл ұятқа түскені үшін кек алуды және Сивагамиді Пуликешинің қолынан құтқаруды бұйырады. Сивагами басқа тұтқындармен бірге Ватапиге әкелінеді. Нагананди Сивагамиге деген махаббатын мойындайды, бұл Пулакесиді таң қалдырады, ол Сивагамиге қамқорлық жасайтынына уәде береді. Нагананди басқа мәселелермен айналысу үшін кетеді. Ватапиде Пуликеси Паллаваларға қарсы жеңісін бейнелейтін жеңіс жотасын тұрғызады. Сивагами Пулакесидің сарайындағы парсы елшілерінің алдында билеуден бас тартады. Бірақ Пулакеси оны билеуге мәжбүр етудің айлалы жолын табады: тұтқынға алынған Паллава азаматтарын ұрып-соғып, Сивагами билеген кезде ғана тоқтайды. Ұятқа ұшыраған Сивагами Нарасимхаварман оны өртеп, құтқарып алмайынша Ватапиден кетпеуге ант етеді. Ол антты себеп ретінде келтіріп, Нарасимхаварманмен бірге келуден бас тартады, генерал Паранджоти оны құтқару үшін құпия сапарға келгенде де. Бұл пьеса Паллава дәуіріндегі Тамил еліндегі моральдық құндылықтардың құлдырауын көрсетеді.

4-бөлім: Құрсақтаған арман

Тоғыз жыл өтеді. Махендраварман Пулакешин әскерімен болған шайқаста алған жарақатынан айығуға мүмкін болмай, қайтыс болады. Енді таққа отырған Нарасимхаварман Пандия ханшайымы Ванамадевиге үйленеді және Махендран мен Кундави есімді екі баласы болады. Ол Ватапиға шабуыл жасауға дайындықтарын жалғастырады, Ватапи шайқасына дайындалу үшін Оңтүстік Үндістанның барлық мемлекеттерін біріктіреді, оның ішінде Чолалар мен Венги Паллавалары және тіпті қуатты Пандия әскерін де шақырады. Осы уақытта Нагананди мен Пуликеси арасындағы келіспеушілік күшейе түседі. Нагананди буддизмді қабылдаған кезде билік құру құқығынан бас тартқан еді. Сондай-ақ, ол Пулакешиннен Паллава әскерінің Ватапиға шабуылға келе жатқанын жасырады. Наганандидің қайғысын арттыратыны – Сивагамиді бағындыра алмауы. Пулакешин мәдени фестивальға қатысу үшін Аджантаға барады, сол кезде Нарасимхаварман Ватапиға жетеді. Қала тұрғындары тәуелділікке берілуге асығады. Осы арада Ватапи бекінісінің сыртында Пулакешиннің қайтып келе жатқан әскері мен Паллава әскері арасында шайқас басталады. Пулакешин осы шайқаста қаза табады, бірақ бұл ақпарат Паллаваларға жетпейді, себебі денесін Нагананди алып, құпия түрде өртеп жібереді. Нагананди құпия тоннель арқылы Ватапиға Пулакешин кейпінде оралып, тәуелділікке берілу туралы ұсынысты кері қайтарады. Романның шешімі – Паранджоти Наганандиге, буддалық монахты өлтіргісі келмейтіндіктен қашуға рұқсат береді. Паранджоти соғыстың және адамдар төлейтін құнының ауырлығына бейімделіп, саиваның жанын алып, Сирутондар есімін қабылдайды. Сивагами қартайған әкесімен қайта қосылады. Нарасимхаварманның басқа біреуге үйленгенін білгенде, бастапқыда үлкен қайғыға ұшырайды, бірақ кейін Канчидің Шива құдайы Экамамбесаварға өзін арнауға шешім қабылдайды.