Кіріспе

Құрама Штаттардағы жойылған христиан дінінің тармағы.

Солтүстік Американың Евангелистік лютерандық синодалық конференциясы (Die Evangelisch lutherischen Synodal Conferenz von Nord Amerika), көбінесе жай ғана Синодалық конференция деп аталады, лютерандық құпиялықтарына толық сәйкес келетінін және бір-бірімен доктриналық біртүтастығын жариялаған лютерандық синодтардың бірлестігі болды. 1872 жылы құрылған, оның құрамы әртүрлі синодтардың қосылуы мен шығуына байланысты өзгеріп отырды. Лютеран шіркеуінің Миссури Синодымен (LCMS) доктриналық келіспеушіліктерге байланысты, 1963 жылы Евангелиелік Лютеран Синоды (ELS) және Висконсин Евангелиелік Лютеран Синоды (WELS) конференциядан шықты. 1967 жылы таратылды, ал қалған жалғыз мүше, Евангелиелік лютеран шіркеулерінің Синоды, 1971 жылы LCMS-ке қосылды.

Өмірбаян

1860-шы жылдар мен 1870-ші жылдардың басында американдық лютерандық діннің қайта құрылу кезеңі болды. 1860 жылы Солтүстік Америка Біріккен Штаттарының Евангелистік лютерандық Бас синоды елдегі лютерандық синодтардың жалғыз федерациясы еді. Алдыңғы 20 жылда Еуропаның лютерандық аймақтарынан көшіп келгендердің нәтижесінде бірнеше жаңа синодтар құрылды. Самуэль Саймон Шмукер басшылығымен Бас синод лютерандық жазбалардың рөлі мен билігін азайтатын «американдық лютерандық дін» ұстанымын қабылдады. 1864 жылы Бас синод Франке синодын қабылдады, ол лютерандық жазбаларға немесе лютерандық тегіне ешқандай қызығушылық танытпады. Бұған наразылық білдірген Пенсильвания пасторлар кеңесі және тағы төрт синод Бас синодтан шығып, тәуелсіз синодтарға жаңа және жазбаларға негізделген федерация құруға шақыру жасады. 1866 жылы Пенсильвания штатының Ридинг қаласында және 1867 жылы Индиана штатының Форт-Уэйн қаласында өткен жиналыстар Солтүстік Америкадағы Евангелистік лютерандық шіркеуінің Бас кеңесінің құрылуына әкелді. Бас кеңес өзінің жазбалық ұстанымын жариялағанмен, мыңжылдық, алтарьдық бірлестік, лютеран емес пасторлармен мінбарды бөлісу және ложа мүшелігіне қатысты түрлі талаптарға жол берді, мүмкіндігінше көп синодтарды қамтуға тырысты. Айова және басқа штаттардың Евангелистік лютерандық синоды (Айова синоды) және Огайо мен іргелес штаттардың Евангелистік лютерандық бірлескен синоды (Огайо синоды) осы төрт мәселеге қанағаттанарлық жауаптар сұрады. Қабылдауға лайықты жауап алмағандықтан, Огайо синоды қосылудан бас тартты, ал Айова синоды дауыс беру құқығы жоқ серіктес мүше ретінде ғана қосылды. Бас кеңестің бұл мәселелерді тиімді шешпеуі Висконсин және басқа (іргелес) штаттардың неміс Евангелистік лютерандық синодына (Висконсин синоды), Миннесота және басқа штаттардың Евангелистік лютерандық синодына (Миннесота синоды) және Иллинойс және басқа (іргелес) штаттардың Евангелистік лютерандық синодына (Иллинойс синоды) 1872 жылға дейін мүшеліктен шығуға себеп болды. Сонымен қатар, Миссури, Огайо және басқа штаттардың неміс Евангелистік лютерандық синоды (Миссури синоды) орталық батыстың әртүрлі синодтарымен доктриналық талқылар жүргізіп, олардың бірнешеуімен серіктестік туралы келісімдерге қол жеткізді: 1857 жылы Норвегия Евангелистік лютерандық шіркеуінің Америкадағы синоды (Норвегия синоды), 1869 жылы Висконсин синоды, 1868 жылы Огайо синоды, 1872 жылы Иллинойс синоды және Миннесота синоды.

Ұйым

1870 жылғы қазан айында Огайо Синоды Иллинойс, Миссури, Норвегия және Висконсин синодтарымен байланысқа түсіп, олардың Орта Батыс конфессиялық синодтарының бірігуіне қызығушылық таныса ма екенін білді. Синодтар (Иллинойс Синодынан басқа, оның президенті ресми емес түрде қатысты, себебі бұл синод әлі де Бас Кеңестің мүшесі болып келді) 1871 жылғы 11-13 қаңтарда Чикагода жиналып, кәсіп және практика жағынан конфессиялық болатын федерация құруды қарастырды. Екінші кездесу 1871 жылғы 14-16 қарашада Индиана штатының Форт-Уэйн қаласында өтті. Бұл кездесуге Иллинойс және Миннесота Синодтары да қатысты, олар бұл кездесуге дейін Бас Кеңестен шығып кеткен еді. Солтүстік Американың Евангелистік Лютерандық Синодтық Конференциясы 1872 жылғы 10-16 шілдеде Висконсин штатының Милуоки қаласында Иллинойс, Миннесота, Миссури, Норвегия, Огайо және Висконсин синодтарының сенім бірлігін көрсете отырып, ресми түрде құрылды. Мүше синодтар христиан дінін тарату мәселелерінде бірлесіп жұмыс істеуге келісті. Бұл діни қызметкерлерді бөлісуді, білім беру мекемелерін бірлесіп пайдалануды, сондай-ақ дін тарату және миссионерлік жұмыстарды бірлесіп жүргізуді қамтыды. Конференциялар әр екі жылда бір рет өткізіліп, әр синодтан екі діни қызметкер және екі мирян өкілі, сондай-ақ әр округтен қосымша діни қызметкер мен мирян өкілі қатысты. 1876 жылы Синодтық Конференция белгілі бір тілді (мысалы, неміс немесе норвегиялық) қолданатын барлық қауымдарды штаттық синодтарға біріктіруді ұсынды. Сондықтан, сол жылы Синодтық Конференцияға қосылған Вирджиния штатының Евангелистік-Лютерандық Конкордия Синоды 1877 жылы Огайо Синодымен біріктірілді. Сол сияқты, 1880 жылы Иллинойс Синоды Миссури Синодының Иллинойс округіне қосылды. 1878 жылы Висконсин Синоды штаттық синодтардың Миссури немесе Огайо Синодтарынан тәуелсіз болуы керек деген талабынан бас тартты. Миссури Синодының Сент-Луис қаласындағы кампусында орын жетіспегендіктен жаңа семинария салу қажет болды. Чикаго маңында жаңа бірлескен Синодтық Конференция семинариясын салу жоспарланғанмен, Висконсин Синодының және Миссури Синодынан басқа мүшелердің қаржылық қолдау көрсетуге мүмкіндігі болмағандықтан жоба сәтсіз аяқталды. 1878 жылғы конференция штаттық синодтар құру туралы шешім қабылдады. Бұл штаттық синодтар екі немесе үш ірі синодқа біріктірілуі керек еді: біреуі шығысқа (Огайо Синодына сәйкес), біреуі оңтүстік-батысқа (Миссури Синодына сәйкес) және біреуі солтүстік-батысқа (Мичиган, Висконсин, Миннесота, Дакота және батыс аймақтарындағы барлық қауымдарды қамтуы керек). Бұл жоспар Миссури немесе Огайо Синодтарына өздерінің жеке ерекшеліктерін сақтап қалуға рұқсат берілсе, олар Синодтық Конференцияның қалған бөлігіне үстемдік ете бастауы немесе тіпті Миннесота немесе Висконсин Синодтарының олардың біріне қосылуға мәжбүр болуы мүмкін деген ұзақ жылдар бойы толғанған алаңдаушылықты шешуге бағытталған. Бұл жаңа ұйым норвегия тілінде сөйлейтін қауымдарға қатысты емес еді, ал ағылшын тілінде сөйлейтін қауымдар ірі синодтардың бірінде жеке аудандық синодтар ретінде ұйымдастырылуы керек еді.

Тағдырдың алдын ала белгіленуі

Көп ұзамай, мүше синодтар арасында мәңгілік өмірге таңдаудың себебіне байланысты "Алдын ала белгілеу дауы" немесе "Таңдау дауы" деп белгілі дау туындады. Огайо және Норвегия синодтары Құдайдың адамдарды олардың болашақта көрмелі сеніміне (intuitu fidei) сәйкес таңдайтынын айтты, ал Миссури және Висконсин синодтары себептің толығымен Құдайдың рақымына байланысты екенін ұстады. Осы даудың нәтижесінде Огайо Синоды 1881 жылы, ал Норвегия Синоды 1883 жылы мүшеліктен шықты. Огайо Синодындағы бірқатар пасторлар мен қауымдар осы синодтың ұстанымымен келіспей, Пенсильвания және басқа штаттардың Евангелистік-лютерандық Конкордия Синодын құру үшін бөлінді. Олар 1882 жылы Синодтық конференцияға қосылып, 1886 жылы Миссури Синодымен бірікті. Алдын ала белгілеу дауы кезінде К. Ф. В. Уолтердің басты қарсыласы Фредерик Вильям Стеллхорн болды.

Өсу және шоғырландыру

1890 жылы Миссури және басқа штаттардағы ағылшын евангелистік-лютерандық синоды (ағылшын синоды) Синодалық конференцияға қосылды. Шамамен 20 жылдан кейін, 1911 жылы, ол Миссури Синодына географиялық емес ағылшын ауданы ретінде бірікті. Мичиган және басқа штаттардағы евангелистік-лютерандық синод 1892 жылы Конференцияға қосылды. Сол жылы ол Висконсин және Миннесота синодтарымен бірігіп, Висконсин, Миннесота, Мичиган және басқа штаттардың евангелистік-лютерандық бірлескен синодын құрды, ол ақырында қазіргі Висконсин евангелистік-лютерандық синоды болды. Небраска және басқа штаттардың неміс евангелистік-лютерандық аудандық синоды (Небраска синоды) және Америка Құрама Штаттарындағы Аугсбург конфессиясының словак евангелистік-лютерандық шіркеуі (словак синоды) екеуі де 1906 жылы қосылды, бірақ олардың мүшелігін толық қабылдау 1910 жылға дейін кешіктірілді. Небраска Синоды 1917 жылы Висконсин, Миннесота және Мичиган бірлескен Синодына өздерінің Небраска ауданы ретінде қосылды. Осы кезде түрлі норвег тіліндегі синодтар бірігу процесінен өтті, нәтижесінде 1917 жылы Норвегия Синоды Американың біріккен норвегиялық лютеран шіркеуімен және Хауге Синодымен бірігіп, Американың норвегиялық лютеран шіркеуін құрды. Норвегия Синодындағы пасторлар мен қауымдардың бір тобы доктриналық келіспеушіліктерге байланысты бірігуден бас тартты; оның орнына олар 1918 жылы Америка евангелистік лютеран шіркеуінің Норвегия Синодын (Кіші Норвегия Синоды деп белгілі) құрды және 1920 жылы Синодалық конференцияға қосылды. 1920 жылдан кейін Синодалық конференцияның құрамында 1950 және 1960 жылдарда тарап кеткенге дейін ешқандай өзгеріс болған жоқ. Дегенмен, төрт синодтың әрқайсысы жаңа атаулар алды. Миссури Синоды 1947 жылы Лютерандық шіркеу – Миссури Синоды (LCMS) болып өзгерді, Кіші Норвегия Синоды 1958 жылы Евангелиелік лютерандық Синод (ELS) болып өзгерді, Висконсин Синоды 1959 жылы Висконсин Евангелиелік лютерандық Синоды (WELS) болып өзгерді, ал Словак Синоды да 1959 жылы Евангелиелік лютерандық шіркеулер Синоды (SELC) болып өзгерді. 1934 жылы конференция Африкада миссионерлік жұмысты бастау мүмкіндігін қарастыра бастады және кейін Нигерияда миссионерлік бекет құрды.

Бөлу және таралу

Синодтық конференцияның синодтары арасындағы доктриналық айырмашылықтар, әсіресе бауырластық доктринасы мен тәжірибесіне қатысты, 1940 және 1950 жылдары көрінді. Келіспеушіліктер LCMS Америка лютеран шіркеуінің (ALC) басшыларымен алдын ала әңгімелер бастаған кезде туды. 1930 жылы Огайо, Айова және Буффало синодтарының бірігуінен құрылған ALC, Синодтық конференциямен алдын ала белгілеу доктринасы бойынша келіспеді. ALC-тің доктриналық ұстанымында жақында ешқандай өзгеріс болмағандықтан, Синодтық конференцияның ішіндегі кейбіреулер LCMS-ті шіркеулік бауырластыққа қатысты ұстанымын өзгерткені үшін айыптады. Жылдар бойы келіссөздерден кейін, ELS 1955 жылдың маусым айында LCMS-пен бауырластық қарым-қатынасын үзді. Екі жыл өткен соң, WELS LCMS-пен бірдей доктриналық келіспеушіліктерді жария етті, бірақ 1961 жылдың тамызына дейін LCMS-пен ресми түрде бауырластық қарым-қатынасын үзген жоқ. Осы кезеңде WELS LCMS-ті бұрынғы доктринасы мен тәжірибесіне оралуға ресми түрде шақырды. WELS шешіміне наразылық білдірген шамамен 70 пастор және осыған ұқсас қауымдар 1950 жылдардың ортасы мен соңында осы ұйымнан шығып, ELS және LCMS-тің бұрынғы қауымдарымен бірге 1961 жылы Лютерандық Конфессия шіркеуін (CLC) құрды. CLC, WELS және ELS екеуі де христиандық бауырластық принциптерін дұрыс қолданбады, себебі олар доктриналық айырмашылықтар бірінші рет байқалғанда Синодтық конференция мен LCMS-тен бөлініп шықпады деп мәлімдеді. Бұл мәселе CLC, WELS және ELS арасындағы даулы мәселе болып қала береді. Синодтық конференция осы мәселелер бойынша бірнеше талқылаулар өткізді, бірақ бөліністер шешілмеді, нәтижесінде ELS және WELS 1963 жылы конференциядан шықты. LCMS және әлдеқайда кішірек SELC ғана қалған мүшелер болғандықтан, конференция 1966 жылы бейбірлікке көшті және 1967 жылы ресми түрде таратылды. SELC 1971 жылы LCMS-ке географиялық емес SELC округі ретінде бірікті.

Оңтүстік өрісі

1877 жылы Синодтық конференция бұрын қолдаған екі неміс миссионерлік қоғамы – Лейпциг қоғамы мен Германсбург қоғамымен байланысын үзді. Оның 1877 жылғы съезі үш пастордан тұратын комиссияны тағайындады, ол Синодтық конференцияның "негрлер мен үндістер арасындағы бейдін миссиясына" назар аударуы керек пе, жоқ па, деген мәселені шешуге міндетті болды. Комиссия осы миссияны былай бастауды ұсынды: "Егер біз лютерандық христиандарымыздың бейдін миссиясына бірдеңе жасауға деген ықыласын пайдаланбасақ, олар ақшаларын біз қаламаған жерге жұмсайтындары сөзсіз". Олар мектепті қолдауға және Янгқа ай сайын 20 доллар төлеп сабақ бергізуге келісті. Роузбудтегі мектеп және лютеран шіркеуі туралы хабар Алабама мен көршілес штаттардағы афроамерикандық қауымдарға тарады, соның салдарынан Синодтық конференцияға қосымша мектептер мен шіркеулер ашу туралы өтініштер түсті. 1927 жылға қарай 27 қауым өздерінің мектептерімен бірге болды. Қауымдардың саны 1930-шы жылдары ең жоғары деңгейге жетті, ал Ұлы көші-қон ауылдық қауымдардың, әсіресе лютеран шіркеулерінің төмендеуіне әкелді. Алабамадан афроамерикандық лютерандардың көшіп кетуі ел бойынша лютеран қауымдарын құруға себеп болды. 1977 жылы LCMS-дегі 35 афроамерикандық пастор өздерінің тамырларын Алабама даласына дейін жегізе алды. 1960-шы жылдары Синодтық конференция тарап жатқанда, афроамерикандық қауымдар мен мектептер LCMS-тің тиісті географиялық аймақтарына қосылды. 1961 жылы 33 пастор және 8600 мүшесі бар 54 қауым болды, бұл көрсеткіш 1950 жылы 72 пастор және 16 579 мүшесі бар 108 қауымнан төмендеді.

Жоғары білім

Синодтық конференция 1903 жылы Конкордта (Солтүстік Каролина) құрылған мектептер мен шіркеулер үшін африкалық американдық мұғалімдер мен пасторларды даярлау мақсатында Иммануил лютеран колледжін ашты. 1905 жылы колледж Гринсборо қаласындағы кампусқа көшірілді, оның құрылысына 28 394 доллар жұмсалды. Бастапқыда колледж үш бөлімнен тұрды: төрт жылдық орта мектеп, бір жылдық мұғалімдер даярлау мектебі және пасторларға арналған үш жылдық теологиялық семинария. 1951 жылы колледждің он профессорлық-оқытушылар құрамы мен 100-ге жуық студенті болды, үш бөлімнен әр жылы шамамен 30 түлек бітіріп шықты. Дегенмен, Иммануил студенттер санын сақтап қалуда қиындықтарға тап болды, ал 1940-1950 жылдары Синодтық конференцияның құрылтайларында оны жабу туралы бірнеше шешім қабылданды. Аталған шешімдер қабылданбады және студенттер санын арттыруға әрекеттер жасалды. Соңында, Синодтық конференцияның мүше синодтарының колледждері мен семинарияларының бірігуі 1960 жылғы құрылтайда Иммануилді 1961 жылдың 30 маусымынан бастап жабу туралы қаулыны қабылдауға әкелді. Кампус Солтүстік Каролина штатына сатылды, ал кітапхана Сельмадағы Алабама лютеран академиясына берілді. Сондай-ақ 1903 жылы конференция Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласында Льютер колледжін ашты, ол 4007 долларлық жаңа екі қабатты ғимаратта орналасты. Бастапқыда ол Иммануил сияқты үш бөлімнен тұрды, бірақ 1910 жылы семинария бөлімі жабылды, ол тек бір пасторды бітірді. 1925 жылы колледждің барлық бөлімі жабылды, себебі семинария бөлімінің болмауы мектептің негізгі мақсатына жетуіне кедергі келтірді, сонымен қатар конференция жаңа ғимараттар салуға қажетті қаражатты Иммануилді және Алабамадағы жаңа колледжді қолдауға жұмсауды дұрыс деп шешті. 1919 жылы Алабама штатындағы афроамерикандық қауымдар Синодтық конференцияға шіркеу қызметкерлерін даярлау үшін жоғары мектеп пен колледж ашуға қаражат сұрады. Мектеп 1922 жылы жалға алынған коттеджде ашылды, ал Миссиялық кеңес жақын арада Сельма қаласының солтүстік-шығысындағы Алабама штатындағы жерді Алабама Лютер колледжінің орны ретінде сатып алды. Оқу залы мен жатақхана 36 000 долларға салынды және 1925 жылы ашылды. Колледж Ұлы депрессия кезінде жабылуға мәжбүр болды, ал қалған орта мектеп Алабама лютеран академиясы деп аталды. Кейіннен колледж қайта ашылды, нәтижесінде Алабама лютеран академиясы және колледжі деген атау пайда болды. 1981 жылы оқу орнының атауы Конкордия колледжі Алабама деп өзгертілді және ол LCMS Конкордия университетінің жүйесінің құрамына кірді. Алайда, қаржылық қиындықтар мен студенттер санының азаюына байланысты, ол 2018 жылы жабылды.

Орынбасар ұйымдар

WELS және ELS Синодалық конференциядан шыққаннан кейін де бір-бірімен рухани байланыста болды. 1993 жылы осы екі шіркеу басқа елдердегі 13 лютеран шіркеулерімен бірге Конфессионалды евангелистік лютерандық конференциясын (CELC) құрды. Лютеран шіркеуінің Миссури Синоды (LCMS) және Евангелиелік лютерандық шіркеулер Синоды (SELC) 1967 жылы Америкадағы Лютеран шіркеуі (LCA) және Америкадағы Лютеран шіркеуі (ALC) Америка Құрама Штаттарындағы Лютеран кеңесін (LCUSA) құру үшін бірікті. 1971 жылы SELC LCMS-ке SELC ауданы ретінде қосылды. LCUSA 1988 жылы LCA мен ALC бірігіп, Америкадағы Евангелиялық-лютерандық шіркеуін (ELCA) құрғаннан кейін қызметін тоқтатты. LCMS және оның бүкіл әлемдегі серіктес шіркеулері 1993 жылы Халықаралық лютерандық конференцияны (ILC) құрды, ал 1950 жылдардан бері осы сияқты бейресми конференцияларды жүзеге асырып келген. 2000 жылдан бері АҚШ-тағы тағы екі лютерандық конфессия ILC-ге қосылды: Америка лютерандық шіркеулер қауымдастығы және Лютерандық министрлік және Синод – АҚШ.