Кіріспе
Ағаш түрі – Aesculus glabra, көбінесе Огайо буккейі, Техас буккейі, немесе жаман иісті буккей деп аталады. Ол сондай-ақ, Канаданың Онтарио провинциясының оңтүстік-батыс бөлігінде және Сент-Клэр көліндегі Уолпол аралында жергілікті түрде кездеседі. Бұл ағаш өзен жағалаулары, ылғалды ормандар және ескі егістіктердің жиектері сияқты әртүрлі табиғи орталарда өседі. Әдетте, әктас топырақты жерлерде табалады.
Aesculus glabra, commonly known as Ohio buckeye, Texas buckeye, fetid buckeye, It is also found locally in the extreme southwest of Ontario, on Walpole Island in Lake St. Clair. It is found in a variety of natural habitats, including streambanks, upland mesic forests, and along the margins of old fields. It is typically found in calcareous areas.
Сипаттама
Жапырақтары бес жапырақшадан құралған күрделі жапырақ, олардың ұзындығы мен ені шамалы. Гүлдері көктемде паналық гүлшоғырларда гүлдейді, қызыл, сарыдан сары-жасыл түске дейін болады. Әр гүлдің ұзындығы алшақ, аталықтары гүл жапырақтарынан ұзын (туысқан сары жаңғақтан өзгеше, онда аталықтары гүл жапырақтарынан қысқа). Жемісі дөңгелек қапшық, диаметрі шамалы, ішінде жаңғақ сияқты бір тұқым, диаметрі қоңыр, ақшыл түсті негізгі жаңқасы бар. Жеуге жарамсыз тұқымдарында шайыр қышқылы бар, ол мал мен адам үшін зиянды. Жас жапырақтары, жаңа өршілдері және қабығы да белгілі бір деңгейде улы. Дегенмен, ежелгі американдықтар жаңғақтың жемісін қайнатып, шайырды шығарып алған соң жегендіктерін айтады.
Этимология
Бұл атау американдық жергілікті халықтардан келген, олар жаңғақты "hetuck" деп атаған, бұл "көзді бұғы" дегенді білдіреді. Жаңғақтың сыртқы белгілері бұғының көзіне ұқсаған.
Қолданылуы
Аэскулус глабраның жұмсақ және жеңіл ағашы болғандықтан, одан ағаш жасауға сирек қолданылады.
Американың түпкүллі этноботаникасы
Ленапелер ревматизмге қарсы жаңғақтарды қалталарында алып жүреді, ал құлақ ауруы үшін ұнтақталған жаңғақтарды тәтті май немесе қой майымен араластырады. Олар сондай-ақ жаңғақтарды ұнтақтап, өзендердегі балықты уландырады. Американың жергілікті тұрғындары былғары жасау үшін таник қышқылын алуға баклажан жаңғағын ағартады. Жаңғақтарды кептіріп, ауада қараюына дейін қаттырып, Гавайидегі кукуи жаңғағынан жасалғандарға ұқсас әшекей мойынға тағатын алқаларға тізеді.
Мәдениет
Огайо штатының ағашы – огайолық қабақ ағашы, ал оның аты – Огайо шекарасындағы пионерлерге деген ізгі ниеттің бастапқы атауы. Кейіннен «қабақ» (buckeye) Огайолықтарға лақап есім және күнделікті қолданыстағы атау ретінде қолданыла бастады. Огайо мемлекеттік университеті 1950 жылы «Buckeyes» лақап атын ресми түрде қабылдады және осы атауды өз спорт командалары үшін де пайдаланады. Бұл атау университет студенттері мен түлектеріне де қатысты қолданылады. Ағаш жаңғағына ұқсатып жасалған қабақ тәттісі, жержаңғақты кремнен жасалған шарды сүт шоколадына малып, жержаңғақтың бір бөлігін ашық қалдырады. Бұл Огайода, әсіресе Рождество мен студенттер футболы маусымында танымал тәтті. Қабақ жаңғақтары (buckeyes) Билл Уоттерсонның «Calvin and Hobbes» комиксінде жиі кездесетін мотив, көбінесе Кальвиннің зорлық-зомбылық құралы ретінде қолданылады. Уоттерсонның өзі Кливлендтің шығыс жаққа орналасқан Чагрин-Фолс қаласында өскен.