Кіріспе

Hymenolepis diminuta, сондай-ақ егеуқұйрық тасқабағы деп те аталады, гименолепиозды тудыратын Hymenolepis тасқабағының бір түрі. Оның жұмыртқалары мен проглотидтері H. nana-ға қарағанда сәл ірілеу, және ол аралық ие ретінде жәндіктерді пайдалана отырып сүтқоректілерге жұғады. Ересек құрылымы 20-60 см-ге жетеді, ал піскен проглотиді H. nana-ның піскен проглотидіне ұқсас, бірақ одан үлкен. Hymenolepis diminuta бүкіл әлемде кең таралған, бірақ адамдар арасында бірнеше жүз ғана жағдай тіркелген. Австралия, АҚШ, Испания және Италияда аз ғана жағдайлар хабарланған. Малайзия, Таиланд, Ямайка, Индонезия сияқты елдерде бұл аурудың таралу деңгейі жоғары.

Өмірлік цикл

Бұл цикл буынтық аяқтылардың жұмыртқаны жұтып алуымен басталады. Буынтық аяқтылар аралық ие ретінде танылады. Жұмыртқа жұтылғаннан кейін цистицеркоидтарға айналады. АҚДТ тіршілік циклында көрсетілгендей, онкосфералар шығып, ішек қабырғасын тесіп өтеді. Кеміргіштер буынтық аяқтыларды жеу арқылы жұғады. Адамдар, әсіресе балалар, сондай-ақ буынтық аяқтыларды жұтып алып, осы механизм арқылы жұғуы мүмкін. Кеміргіштер, әсіресе егеуқұйрықтар, H. diminuta-ның түпкілікті иесі және табиғи резервуары болып табылады. Аралық иелер – нәжіс жейтін буынтық аяқтылар (бұғылар, лепидоптералар және қоңыздар). Түпкілікті ие (егеуқұйрықтар) жұққан буынтық аяқтыны жегенде, дене қуысындағы цистицеркоидтар ересек құртқа айналады. Содан кейін жұмыртқалар нәжіспен бірге шығарылады. Жақындағы зерттеулерге сәйкес, H. diminuta қоңыздан қоңызға нәжіс арқылы таралуы мүмкін. Бұған қоса, жұмыртқаның осы механизм арқылы таралуына байланысты инфекцияға шағу жиілеуде.

Ауру таралуы

Адамдарда Hymenolepis diminuta инфекциясы сирек кездеседі, көбінесе жекелеген жағдайларда ғана орын алады. Сондықтан, H. diminuta туралы бірнеше зерттеулер жеке зардап шеккен адамды сипаттайтын жағдайлар туралы баяндамалар түрінде сақталған. Үндістанның Devghar ауылында, кеміргіштер мен тарақандардың көптеп таралған жерінде, 12 жастағы қыздың нәжірінен H. diminuta жұмыртқалары табылды. Үндістанның Махараштра штатындағы Talasri ауылдық аймағында, Talasri шағын ауылында тұратын 26 жастағы еркектен "H. diminuta" жұмыртқалары анықталды. Рим қаласының бір ауданында 2 жастағы бала да H. diminuta жұқтырды. Алайда, осы жағдайда тергеушілер ауру баланың әдетте болатын жерлерінде кеміргіштердің немесе инфекцияның басқа да мүмкін көздерінің ешқандай белгісін таппады.

Үй иесінің мінез-құлқына әсер ету

Tenebrio molitor қоңызын сыңарлы H. diminuta құртының цистицеркоидтарымен мінез-құлық зерттеуінде, нәтижелер паразиттің қоңыздың жасыру қабілетін нашарлататынын көрсетті. Зерттеу паразитті жұқтырған тышқан мен қоңызды қадағалады. Жұқтырған қоңыздар бақылау тобына қарағанда баяу болды, алайда олардың оқу деңгейі өзгермеді. Инфекцияның бастапқы кезеңінде қоңыздың стрессі жоғары болды. Бірақ, уақыт өте келе, бұл олардың оқу қабілетіне кері әсер етпеді. Жалпы, жаттығу тәжірибесі жұқтырған қоңыздардың тышқаннан жасыра алмайтынын көрсетті, бұл паразиттің қоңыз – иесіне тигізетін күшті әсерін дәлелдейді.

Адам ауруларындағы рөлі

Hymenolepis diminuta көбінесе ешқандай белгісіз өтеді. Дегенмен, іш ауыруы, тітіркену, қышу және эозинофилия сияқты белгілер хабарланған кейбір жағдайларда кездеседі. Hymenolepis diminuta – гельминттік терапияға үміткер түр, яғни қазіргі заманғы өмір салтынан туындаған аурулардың алдын алу және бақылау үшін тірі организм-паразиттерді бақылаулы түрде қолдану. Бұл ауруларға аллергия, астма, аутоиммундық аурулар және аутизм спектрінің бұзылыстары жатады.

Емдеу

H. diminuta-ны празиквантелмен емдеу туралы деректер шектеулі болғандықтан, ғалымдар протоколдарды жасау және паразитологиялық зерттеулер үшін H. diminuta-ның кездесетін әрбір жағдайы мен емделуі туралы хабарлауды ұсынады. Туберкулезді склерозбен ауыратын 2 жасар итальяндық бала H. diminuta жұқтырды. Баланың неврологиялық жағдайына алаңдаушылық туғызғандықтан, празиквантелдің орнына никлозамидпен емделді. Осы жағдайда никлозамидпен емдеу тиімді болды.