Кіріспе

Халдвани (Кумаони: Халдвани) – Кумаонның ең ірі қаласы. Үндістанның Уттаракханд штатында халық саны бойынша үшінші орындағы қала және ең ірі сауда орталығы. Халдвани Уттаракхандтың қаржы астанасы саналады, штаттың көптеген коммерциялық, экономикалық және өнеркәсіптік қызметтері осы қалада шоғырланған. Халдвани Наинитал ауданында орналасқан және оның сегіз ауданының бірі болып табылады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша Халдвани қалалық агломерациясының халқы 232 060 адамды құрайды, бұл Дехрадун мен Харидуардан кейін Уттаракхандтағы үшінші ең ірі агломерация. Кумаон Гималай тауларының етегінде орналасқандықтан, Халдванидің Катгодам ауданы "Кумаонға қақпа" деп белгілі. Галдавани қаласы 1834 жылы Бахбар аймағында, Гималай тауларының етегінде, Гаула өзенінің жағасында, қыс мезгілінде Бахбарға келетін тау халқы үшін сауда орталығы ретінде құрылған. 1882 жылы Барелли-Наинитал облыстық жолының, ал 1884 жылы Рохилкунд және Кумаон темір жолының Бходжипура-Катхгодам темір жол желісінің салынуы қаланың ірі сауда бекетіне, содан кейін Кумаонның таулы аймақтары мен Үнді-Ганг жазығы арасындағы көпірге айналуына көмектесті.

Этимология

"Халдвани" атауы – кумаони тіліндегі "Халду ванни" (сөзбе-сөз "Халду орманы") деген сөздің ағылшынша жазылу түрі. Бұл атау "Халду" (Кадамб) ағашының құрметіне берілген, ботаникада – Haldina cordifolia деп белгілі. Ауыл шаруашылығы және елді мекендерді салу үшін аймақтың орманды жерлері кесілгенге дейін, қала маңында "Халду" ағаштары көптеп өскен. Бұл жергілікті жерде 1834 жылы Джордж Уильям Трейл Кумаон комиссары болып тағайындалғанға дейін Халдувани деп белгілі болған.

Тарих

Қала орналасқан Бабхар аймағы тарихи түрде Кумаон патшалығының бір бөлігі болған. Аймақ Кумаонның үстемдігіне 14 ғасырда Чанд әулетінің патшасы Гян Чанд Дели сұлтандығына сапар жасаған кезде келді. Кейіннен моғолдар таулы жерлерді жаулауға тырысты, бірақ қиын географиялық жағдайлар олардың әрекеттеріне кедерес келтірді. Оңтүстіктегі Терай аймағы тығыз ормандардан тұратын және моғолдар оны аң аулау үшін пайдаланған.

Құрылтай және 19 ғасыр

1816 жылы британдықтар Горхаларды жеңіп, Сугаули шарты бойынша Кумаонды бақылауға алғаннан кейін Гарднер Кумаон комиссары болып тағайындалды. Кейін Джордж Уильям Трейл комиссарлыққа өтіп, 1834 жылы Халдуваниді Халдвани деп атады. Ұзақ өтпей, сэр Генри Рамзи (Кумаон комиссары) аймақта әскери жағдай жариялады, ал 1858 жылға қарай аймақ бүлікшілерден тазартылды. Халдваниге шабуыл жасады деген айыппен рохиллалар Наиниталдағы Фанси Гадерада британдықтар тарапынан дарға асылды. Кейін Рамзи 1882 жылы Наинитал мен Катгодамды автомобиль жолымен байланыстырды. 1883–1884 жылдары Барелли мен Катгодам арасына теміржол төселді. 1884 жылдың 24 сәуірінде Лакхнаудан Халдваниге алғашқы пойыз келді. 1891 жылы Наинитал ауданы құрылғанға дейін ол Кумаон ауданының құрамында болды, кейін Альмора ауданы деп аталды. 1885 жылы қалалық заң күшіне енді, ал 1897 жылдың 1 ақпанында Халдвани муниципалитет болып жарияланды. 1899 жылы Техсил кеңсесі ашылды, ол сол кезде Найынитал ауданының төрт бөлімінің бірі – Бабхардың бас кеңсесіне айналды.

20 және 21 ғасырлар

1901 жылы 6624 халқы бар Халдвани, Наинитал ауданының Бабхар аймағының бас кеңсесі болды, сонымен қатар ол Кумаон дивизиясы және Наинитал ауданы офицерлерінің қысқы кеңсесі ретінде де пайдаланылды. Арья Самадж ғимараты 1901 жылы, ал Санатан Дхарма Сабха 1902 жылы салынды. 1904 жылы Халдвани муниципалитеті таратылып, Халдвани хабарланған аудан ретінде құрылды. 1918 жылы Халдвани Кумаон Паршадтың екінші сессиясын қабылдады. 1930-1934 жылдар аралығында Азаматтық мойынсұнбау қозғалысы кезінде қалада көптеген шерулер өтті. 1985 жылдың 11 ақпанында Халдваниде «Бас аулаушылар» деп лақап аталған Нага полкінің 2-ші батальоны құрылды. Халдвани Уттаракханд қозғалысында маңызды рөл атқарды. Қалалық агитацияның алдында болды, ол көбінесе зорлық-зомбылыққа, полицияның атысына және қатыгездікке әкеп соқты. 2017 жылдың 9 мамырында Халдванидегі Голапар ауданында Халдвани МТБ құрылысы кезінде 40 адамның қаңқасы және 300 «құрымды құрылымдар» табылған. Қаңқалардың 1857 жылы британдықтарға қарсы күрескен Барейлидің Рохилла басшыларының немесе эпидемия, безгек немесе ашаршылықтан қайтыс болғандардың қалдықтары деп болжанды. Алайда, кейінгі сот-медициналық сараптамалар қаңқалардың жасы екі жыл екенін көрсетті.

Топография

Халдвани Наинитал ауданында, Гаула өзенінің оң жағалауында орналасқан. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Халдвани тау алдындағы жазықтықта (Бабхар деп аталады) орналасқан, онда тау өзендері жер астына өтіп, Индо-Ганг жазығында қайтадан пайда болады. Халдвани Бабхары көлденең бағытта созылып, Рамнагар және Танакпур аймақтарымен шектеседі, солтүстікте Шивалик төбелері мен оңтүстікте Рудрапурдің Тераи аймағы арасында жатыр. Жердің орташа биіктігі теңіз деңгейінен жоғары. Үндістан стандарттар бюросы мәліметтері бойынша, Халдвани 2-ден 5-ке дейінгі шкала бойынша сейсмикалық 4-аймаққа жатады (жер сілкінісіне осалдық деңгейі жоғарылайды). Халдвани теңірегінің ауданы 958,6 шаршы километрді құрайды, оның ішінде жазық және төбелі жерлер бар, және ол Үнді стандарттық уақыт белдесінде (UTC−5:30) орналасқан. 2000 жылдардың басында ешқандай реттеусіз, тар жолдары бар ондаған аудандар салынды, бұл көлік қозғалысын қиындыққа толы етті.

Қалалық аумақ

Халдвани – Уттаракханд штатының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Кумаун аймағында орналасқан Халдвани қалалық агломерациясының бас қаласы. Халдвани және Катгодам қалаларынан өзге, Халдвани қалалық агломерациясына он бір шағын елді мекен (судья фермасы, Дамуа Дунга Бандобасти, Бюра, Бамори Талли Бандобасти, Амравати колониясы, Шакти Вихар, Бхатт колониясы, Манпур Уттар, Харипур Суха, Гауджаджали Уттар, Кусумхера, Битория №1, Корта, Бамори Малли және Бамори Талли Кам) және екі санақ қаласы (Мухани және Халдвани Талли) кіреді. Халдвани – Наинитал ауданының сегіз бөлімшесінің бірі. Халдвани аймағы Наинитал ауданының оңтүстік бөлігінде орналасқан және Наинитал, Каладунги, Лалкуан және Дари аймақтарымен (Наинитал ауданында), Гадарпур, Кичча және Ситарганж (Удхам Сингх Нагар ауданында) және Чампават ауданындағы Пурнагири аймақтарымен шекаралас. Аймақ құрамында 4 қала және 202 ауыл бар.

Демография

Халдвани муниципалитетінің халқы 156 060 адамды құрайды. Аймақ негізінен Тераиваси және Кумаони тайпаларымен, сондай-ақ Уттар-Прадеш, Бихар, Пенджаб, Бенгал сияқты түрлі штаттардан келген көшпенділермен қоныстанған. Сондықтан, 2011 жылғы халық санауының алдын ала деректеріне сәйкес, Халдваниде әртүрлі діндер мен аймақтардан келген көптеген адамдар тұрады. Муниципалитет аумағындағы халық саны 201 461 адамды, ал Халдвани және Катгодам қалалық агломерациясы 232 060 адамды құрайды, оның ішінде 121 409 ер адам және 110 686 әйел адам бар. Халдваниде индуизм басым дін, оның жақтастары 64,84% құрайды. Қорғаныс ғылыми-зерттеу және дамыту ұйымының (DRDO) құрамындағы Қорғаныс биоэнергия институты (DIBER) Халдваниде орналасқан. Ол биоэнергияны, сондай-ақ Үндістанның Гималай аймағындағы тұрақты және экологиялық таза биік таулы агротехнологияларды зерттеу және дамытумен айналысады, оларды Үндістан армиясы пайдаланады. Амрапали институттар тобы Халдванидің Ламачаур ауданында орналасқан. Ол 1999 жылы құрылған және қазіргі таңда инженерлік, қонақ үй шаруашылығы, компьютерлік қосымшалар, фармация, білім беру, сауда және бизнес-менеджмент курстарын жүргізеді. Графикалық дәуір университетінің кампусы Халдванидің Гола Пар ауданында орналасқан, ол жекеше университет. Халдваниде Уттаракханд ашық университеті орналасқан, ол 2005 жылдың 31 қазанында Уттаракханд заңнамалық ассамблеясының шешімімен құрылған. Қаланың Тиенпани ауданында орналасқан бұл университет штаттағы жалғыз ашық университет болып табылады. Университетте 140-тан астам курс бар, олардың ішінде журналистика және бұқаралық коммуникация, қонақ үй шаруашылығы, туризм менеджменті, бизнес-менеджмент, білім беру, джйотиш, кармаканд және басқа да дәстүрлі курстар бар. Пал технология және менеджмент колледжі Үндістанның Уттаракханд штатындағы Халдваниде орналасқан. Ол аккредиттелген және Кумаун университетіне қарайды. ПАЛ колледжі ғылым, ақпараттық технологиялар, менеджмент, білім беру, қонақ үй шаруашылығы, өнер салаларында 8 курсты ұсынады, сондай-ақ BSc, BHM, B.Ed., BBA, BCA сияқты 7 бакалаврлік бағдарлама бар. Студенттер үшін жатақхана қарастырылмаған. Колледж студенттеріне математика зертханасы, компьютерлік зертхана, кітапхана, оқу бөлмелері, оқу-әдістемелік кабинет, спорт залы, көлік және WiFi сияқты қосымша мүмкіндіктер бар.

Экономика

Индо-Ганга жазығымен автомобиль жолы (Жаңа Дели, Дехрадун және Лакхнауға) және темір жол (Жаңа Дели, Дехрадун, Лакхнау және Калькуттаға) арқылы жақсы байланысқан Халдвани маңызды сауда орталығы болып табылады. Онда Солтүстік Үндістандағы ең ірі көкөніс, жеміс-жидек және азық-түлік базарларының бірі орналасқан. Кұмаонның көп бөлігіне қақпа ретінде қызмет ететін Халдвани, тауларға тасымалданатын тауарлар үшін базалық пункт ретіндегі тиімді орналасуының арқасында Уттаракханд штатының маңызды кіріс орталығы болып табылады. Галла өзенінен жыл сайын көп мөлшерде тас, құм және майда қиыршық тас алынады, бұл мемлекеттік бюджетке де, жергілікті кәсіпкерлікке де маңызды кіріс көзі болып табылады.

Халдванидегі бизнес

Халдванидің экономикалық орталық ретіндегі мәртебесін саудамен айналысатын көптеген бизнес орталықтарынан көруге болады. Бұл өнімдер тез бұзылатын немесе ұзақ сақталанатын болсын, Халдвани саудагерлері таулы аймақтардың барлығына тауарын жеткізеді. Таулы аймақтың барлығы жиналған материалдар мен жабдықтауға тәуелді, олар басқа тау қалалары мен елді мекендеріне жіберіледі. Табиғи түрде өндірілетін органикалық астық, дәрілік шөптер, бау-бақша өнімдері және экологиялық таза қолөнер бұйымдары инвесторларға, саудагерлерге және үкіметке кіріс әкеледі. Бұдан өзге, ауыл шаруашылығы және фармацевтикалық өнімдер саласы инвесторлар, өнеркәсіпшілер, кәсіпкерлер, бизнесмендер, сондай-ақ бөлшек саудагерлер мен дистрибьюторлар үшін үлкен мүмкіндіктер ұсынады. Халдвани – дәстүрлі мен заманауидің, тау мен жазықтықтың тоғысқан жері.

Хальдванидегі инвестиция

Уттараханд штаты үшін маңызды кіріс көзі туризм болса, Халдвани және жақын жерлер үшін оның мүмкіндіктері одан да зор. Ауылдық туризм тұжырымы қарқынды дамып келеді, туристер қонақ үйлер мен демалыс орындарына қарағанда жергілікті халықпен бірге тұруды артық көреді. Үйдің жылылығы, жергілікті ас-тағамдардың дәмі мен ежелгі, сүйкімді таулы қаланың көшпе жолдарын зерттеу – мұның бәрі туристерге ерекше әсер қалдырады. Мұндай мүмкіндіктермен қатар, туристік әлеуеттің толыққанды пайдалану арқылы қаланың дамуына және гүлденуіне көмектесетін тағы да көп жол бар. Кәсіпкерлер, инвесторлар, демалыс орындарының иелері және жергілікті қоғам осы жаңа мүмкіндіктерді пайдалана алады. Сонымен қатар, құрылыс материалдары, экстремалды туризм құралдары, гүл шаруашылығы және табиғат аясында медициналық туризм сияқты басқа да бизнес мүмкіндіктері де кең. Бұл сондай-ақ, ежелгі Гуркул жүйесінің дәстүрлеріне негізделген барлық білім беру және оқу орындары үшін үлкен мүмкіндіктер береді. Сондықтан Халдвани аймағына сапар шегіп, оның болашақтағы зор инвестициялық әлеуетін зерттеу – салмақты қадам болар еді.

Азаматтық әкімшілік

Халдвани – мэр-кеңес жүйесімен басқарылатын муниципалдық корпорация. Муниципалдық аумақ 60 аумақтық округке бөлінген, олар бөлімдер деп аталады. Муниципалдық корпорацияның құрамында әр бөлімде бір орыннан болатын Бөлімдер комитеті бар. Кеңесшілер деп аталатын мүшелер, қалалық жергілікті өзін-өзі басқару органдарына қатысты Үндістан Конституциясының 74-ші түзетуінде белгіленгендей, ересек сайлау құқығы негізінде бес жылдық мерзімге Бөлімдер комитетіне сайланады. "Nagar Nigam Haldwani" – бір палаталы заң шығару органы болып табылады, оның құрамына алпыс кеңесші және мэр кіреді. Сайланған кеңесшілерден өзге, комитет құрамына мемлекеттік үкімет тағайындаған он бес кеңесші және төрт қосымша мүше кіреді: қаладан үш заң шығарушы және парламент депутаты. 1885 жылы Халдваниде қалалық акт қабылданды, содан кейін 1897 жылдың 1 ақпанында муниципалитет деп жарияланды. Халдвани муниципалитеті көп ұзамай таратылып, 1904 жылы Халдвани "хабарланған аудан" ретінде құрылды. Халдвани Катгодам муниципалдық кеңесі 1942 жылдың 21 қыркүйегінде құрылды және 2011 жылдың 21 мамырында муниципалдық корпорация деңгейіне көтерілді. Қазіргі таңда Дехрадун мен Харидуардан кейін Үттараханд штатындағы үшінші ірі муниципалдық корпорация болып табылады.

Саясат

Қала Лок Сабхада Наинитал Удхамсинг Нагар сайлау округінен сайланған өкіл арқылы ұсытылады. Қазіргі уақытта Наинитал Удхамсинг Нагардан парламент депутаты – БЖП-дан А.Бхатт. Көбінесе Конгресс бекінісі саналатын Наинитал Удхамсинг Нагардан Конгресс 1951 жылдан бері сегіз рет жеңіске жеткен. БЖП бұл округтен екі рет жеңіске жетсе, басқа саяси партиялар үш рет жеңіске жеткен. (38-55 қалалық округтері) және Лалкуан (56-60 қалалық округтері) сайлау округтері.

Көлік

Халдвани Кумаонға апаратын қақпа ретінде танымал. Халдванидегі ең көп қолданылатын көлік түрлері – теміржол және автобус сияқты мемлекеттік көліктер. Бұл мемлекеттік көліктерге KMOU (Kumaon Motor Owner's Union) басқаратын автобус бағыттары, сондай-ақ жеке таксилер мен авторикшалар қосымша мүмкіндіктер ұсынады.

Жол

NH 109 Халдвани қаласынан өтеді; басқа да маңызды жолдар – Барелли-Багешвар тас жолы, Рампур жолы, Халдвани-Каладхунги-Рамангар жолы және Катгодам-Ситарганж жолы. Халдвани Уттаракханд көлік корпорациясының автобустары арқылы ел астанасы Делимен жақсы байланысты. Барлық автобустар Халдвани автовокзалынан Делидегі Ананд Вихар қалалық автобус стансасына (ISBT) кетеді. Штат астанасы Дехрадунмен де байланыс жақсы. Дехрадун-Халдвани бағытында көптеген автобустар қатынайды. Дели мен Дехрадуннан басқа, Наинитал, Алмора, Ранихет, Багешвар және Питоргарх сияқты бірнеше таулы қалаларға тұрақты автобус қатынасы бар. Гаулапар аймағында жаңа қалалық автобус стансасы (ISBT) салынып жатыр. Бұл станса 8 акр жерді алып жатыр, ал "The Times of India" газеті оны «Солтүстік Үндістандағы ең ірі қалалық автобус стансасы» деп атады. Іргетасы 2016 жылы қаланды. Құрылыс жұмыстары 2014 жылы басталды, бірақ 2017 жылдың мамырында жұмысшылар құрылыс алаңында көптеген адам қаңқаларын тапқаннан кейін тоқтатылды.

Темір жол

Барлық негізгі тораптарға штат ішінде және одан тыс көптеген аймақтарға тікелей теміржол байланыстары бар. Барлық пойыздар Солтүстік-шығыс теміржолының Иззатнагар бөлімшесінің терминалы Катгодамнан басталып, содан кейін Халдваниге жетіп, Лалкуан торабына қарай жүреді. 1883–84 жылдары Барелли мен Катгодам арасында теміржол жолы салынды. 1884 жылдың 24 сәуірінде Халдваниге алғашқы пойыз Лакхнаудан келді. Үкімет Хиндон әуежайын азаматтық терминал ретінде жұмыс істеуге бекітті. 2019 жылдың қазан айынан бастап, Уттаракханд тұрғындары Газиабадта орналасқан Хиндон әуежайынан Питоргарға ұша алады. Хиндон әуежайы Шығыс Делиден 4 шақырым қашықтықта орналасқан. Жаңа азаматтық терминалы Насик, Питоргар, Каннур, Хұбли, Файзабад, Шимла, Жамнагар және Калабурги сияқты сегіз бағытқа рейстерді орындау үшін жоспарлануда.

Спорт

Индира Ганди халықаралық спорт стадионы Халдваниде орналасқан. 25000 адамға арналған стадион 2016 жылдың 18 желтоқсанында сол кездегі Уттаракханд штатының бас министрі Хариш Рават тарапынан ашылды. Стадионның аумағы 70 акрды құрайды және крикет және футбол алаңдары, 800 метрлік жүгіру жолы, хоккей алаңы, бадминтон корты, теннис корты, бокс рингі және жүзу бассейні бар. 2016 жылы Халдваниде штаттық деңгейдегі футбол чемпионаттары мен CWE (Continental Wrestling Entertainment) кәсіби күрес сериясының тұңғыш турнирі өтті. Халдвани Солтүстік Үндістанда Делиден кейін халықаралық стадиондары бар екінші қала болады. Уттаракханд штатының футбол федерациясының бас кеңсесі Халдваниде орналасқан.

БАҚ және байланыс

Халдвани, Кумаон бөлімшесінің басқа аймақтарымен бірге, "Бүкіл Үндістан радиосының" Альмора станциясымен қамтамасыз етіледі. "Ақашвани" FM-нің алғашқы ретрансляциялық орталығы Халдвани қаласында 1560 шаршы метр жерге орналастырылады. Бұл орталық "Бүкіл Үндістан радиосының" FM радио бағдарламаларын тәулік бойы 70 шақырымдық радиуста таратуға мүмкіндік береді. Интернет-қызметтерді BSNL, Vodafone, Bharti Airtel, Idea Cellular және Reliance Jio компаниялары ұсынады. Hello Haldwani қоғамдық радиосы Уттаракханд Ашық университетінің Халдванидегі кампусынан білім беру, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау және жергілікті дәстүрлер туралы бағдарламалар таратуда.

Жергілікті жерлер

Халдвани – Уттаракхандтың жасырын жұмағы. Осы таулы Үндістан штатының көбінесе белгісіз қалған бөлігінде сіз зерттей алатын ең жақсы орындар мынада:

Қатгодам

Кумаониде Катгодам ағаш қоймасы деген мағынаны білдіреді. Көптеген туристер үшін Катгодам басқа жерлерге жол тартатын теміржол станциясы болғанымен, оның қызықты тарихы бар. Дели, Калькутта, Джамму Тави, Канпур және Джайсалмер қалаларынан тікелей Катгодамға пойыз қатынасы Кұмаон Гималайына саяхат жасаушыларға мүмкіндік береді.

Девбхуми Әңгімелесу елі

Халдваниде көруге болатын қызықты орындарды іздесеңіз, Девбхуми Әртүрлі ойын-сауық орталығын зерттеуіңіз керек. Бұл отбасыңыз бен достарыңызбен бір күндік көңілді саяхатқа арналған тамаша орын. Сіз көптеген қызықты аттракциондарды таңдауға болады.

Санжай Ван

Санжай Ван – Танда аймағының бір бөлігі және табиғатты жақсы көретін адамдар үшін жұмақ сияқты. Мыңдаған ағаштар мен жасыл шөптермен қоршалған Санжай Ван – отбасымен демалысқа бару үшін Хальдванидегі ең жақсы орын.