Кіріспе
Үндістан басқаратын Жамму және Кашмирдегі Шринагар қаласы – даулы Кашмир аймағындағы, Үндістанның әкімшілік етуіндегі Жамму және Кашмирдің қаласы. Бұл Жамму және Кашмирдің ең ірі қаласы және жазғы астанасы, Үндістанның одақтық аумағы. Қала Кашмир аңғарында, Джелум өзенінің жағасында, Дал және Анчар көлдерінің жағалауында, Хари Парбат және Шанкарачарья төбелері арасында орналасқан. Шринагар табиғи ортасымен, түрлі бақтарымен, жағалауларымен және жүзбе қайықтарымен әйгілі. Қала сонымен қатар дәстүрлі Кашмир қолөнерімен де танымал, мысалы, пашмина және кашемир жүнінен жасалған Кашмир шалы, папье-маше, ағаш ою, кілем тоқу, зергерлік бұйымдар жасау және құрғақ жемістер. Бұл Гималайдағы екінші ірі қалалық аймақ (Непалдың астанасы Катмандудан кейін). Раджатарангиниде айтылғандай, қала Гонда әулетінің билігі кезінде 6 ғасырда құрылған және Мауриялардың бұл жерде құрған ескі астанасының атын алған. Қала индуистік әулеттер тұсында Кашмир аңғарының ең маңызды астанасы болып қала берді және білім орталығы болды. 14-16 ғасырларда қаланың ескі бөлігі, әсіресе Шах Мир әулеті тұсында, кеңейді, олардың патшалары қаланың әртүрлі бөліктерін астана ретінде пайдаланды. Шринагар Кашмирдің рухани орталығына айналды және көптеген суфи ғалымдарын тартты. Сондай-ақ, қала шал тоқу және басқа да Кашмир қолөнерінің орталығы болып қалыптасты. 16 ғасырдың соңында қала Моғол империясының құрамына кірді, оның көптеген императорлары оны жазғы демалыс орны ретінде пайдаланды. Осы кезеңде қалада және Дал көлі маңында Шалимар мен Нишат сияқты әйгілі Моғол бақтары салынды. 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында Ауған Дуррани және сикхтер билігінде болғаннан кейін, 1846 жылы қала Жамму және Кашмирдің Догра патшалығының жазғы астанасы болды. Осы уақытта қала еуропалықтар мен үнді элитасы арасында танымал туристік орынға айналды, көптеген қонақ үйлер мен жүзбе қайықтар салынды. 1952 жылы қала Үндістанның штаты ретінде басқарылатын Жамму және Кашмирдің жазғы астанасы болды, ал Жамму – қысқы астанасы. 1990 және 2000 жылдардың басындағы аймақтағы бүлік кезінде қала зорлық-зомбылықтың ошағы болды. 2019 жылы бұрынғы штат қайта ұйымдастырылғаннан кейін, қала Үндістанның одақтық аумағы ретінде басқарылатын кішігірім аймақтың жазғы астанасы болды.
Srinagar (English: /audio=Srinagar. ogg/'/s//r//iː//n//ə//g//ər/, ) is a city in Indian administered Jammu and Kashmir in the disputed Kashmir region. It is the largest city and summer capital of Jammu and Kashmir, which is an Indian administered union territory. It lies in the Kashmir Valley along the banks of the Jhelum River, and the shores of Dal Lake and Anchar Lakes, between the Hari Parbat and Shankaracharya hills. The city is known for its natural environment, various gardens, waterfronts and houseboats. It is also known for traditional Kashmiri handicrafts like the Kashmir shawl (made of pashmina and cashmere wool), papier mâché, wood carving, carpet weaving, and jewel making, as well as for dried fruits. It is the second largest metropolitan area in the Himalayas (after Kathmandu, the capital of Nepal). Founded in the 6th century during the rule of the Gonanda dynasty according to the Rajatarangini, the city took on the name of an earlier capital thought to have been founded by the Mauryas in its vicinity. The city remained the most important capital of the Kashmir Valley under the Hindu dynasties, and was a major centre of learning. During the 14th–16th centuries the city's old town saw major expansions, particularly under the Shah Mir dynasty, whose kings used various parts of it as their capitals. It became the spiritual centre of Kashmir, and attracted several Sufi preachers. It also started to emerge as a hub of shawl weaving and other Kashmiri handicrafts. In the late 16th century the city became part of the Mughal Empire, many of whose emperors used it as their summer resort. Many Mughal gardens were built in the city and around Dal lake during this time, of which Shalimar and Nishat are the most well known. After passing through the hands of the Afghan Durranis and the Sikhs in the late 18th and early 19th century, it eventually became the summer capital of the Dogra kingdom of Jammu and Kashmir in 1846. The city became a popular tourist destination among Europeans and Indian elites during this time, with several hotels and its iconic houseboats being built. In 1952, the city became the summer capital of Jammu and Kashmir, a region administered by India as a state, with Jammu being its winter capital. It was the flashpoint of violence during the 1990s and early 2000s insurgency in the region. In 2019, it became the summer capital of a smaller region which is administered by India as a union territory, after the former state's reorganisation.
Ерте тарих
Калхананың «Раджатарангини» еңбегінде айтылуынша, Ашока Кашмир аңғарында Сринагари атты астананы салған. Калхана осы астананы пуранадхистхана деп атап, ол санскрит тілінде «ескі астана» деген мағынаны білдіреді және қазіргі Пандретанмен теңестіріледі, ол Шринагардан оңтүстік-шығысқа қарай 3,5 шақырым қашықтықта орналасқан. VI ғасырда Праварасена патша Парварапура деп аталған «жаңа астана» салды. Сринагари осы астананың атауы ретінде қолданыла берді. Бұл жаңа астана қазіргі Шринагардың орналасқан жеріне сәйкес, Джелум өзенінің оң жағалауындағы Хари Парбат төбесінің іргесінде салынды. Калхана астанада көптеген базарлар, сарайлар, ағаш үйлер, мәдениетті ғибадатханалар мен каналдар болғанын, сондай-ақ Дал көлі мен Джелум өзенінің де еске алынғанын сипаттайды. Праварасена қаланы су тасқынынан қорғау үшін Джелум өзенінде ұзын бөгет тұрғызды, оның бір бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған. Екі астана туралы 631 жылы қалаға келген қытай саяхатшысы Хуэйн Цанның жылнамасында да айтылады. Келесі ғасырларда Кашмирде басқа билеушілердің салған бірнеше астаналары болғанымен, Праварасенаның Шринагары астана ретінде сақталды. Қала бірнеше бөлікке бөлінді, әрқайсысының өз қамқоршы құдайы болды, оларға индуистер әлі де құлшылық етеді. VIII ғасырдың ғалымы Ади Шанкара қалаға келіп, бұрынғы Жештешвара ғибадатханасының орнында Шанкарачарья ғибадатханасын салды. Қала біртіндеп Джелум өзенінің сол жағалауына дейін кеңейді және 12 ғасырдың басында патша сарайы осы жағалауға көшірілді.
Сұлтандық кезең
Ринчана, 14 ғасырдың басында Кашмирді қысқа мерзімге билеген, буддизмнен ислам дініне ауысқан адам, өзі салған Сринагар қаласындағы буддист ғибадатханасының орнына Кашмирдегі алғашқы мешітті салды. Одан кейін келген мұсылман билеушілері өздерінің астаналарын қазіргі Сринагардың ескі қалаларының аумақтарына орналастырды. Сұлтандардың билігі кезінде қала Кашмир аңғарымен теңестірілді, ал "Сринагар" атауы оны атау үшін қолданылмай қалды. Құтбұддин билігі тұсында ислам уағызшысы Мир Сайид Әли Хамадани аңғарға келіп, Сринагарда уағыз айту орталығын құрды. Сұлтан Сикандар Шахмири (1389–1413 жж.) осы жерде Ханқаһ-и Мула және 1402 жылы Ноухаттадағы Жамә мешітін салдырды. Кашмирде индуисттік ғибадат орнын мұсылман қасиетті орнына күштеп түрлендірудің ең ерте мысалы Сикандардың билігі кезінде Шринагарда пайда болды. Сикандардың ізбасары Зайн-ул-Абидин Шринагар және оның төңірегінде көптеген құрылыс жұмыстарын жүргізді. Ол Желм өзенінің екі жағындағы қаланың екі бөлігін байланыстыратын Зайнакадал көпірін, Мар каналын және Дал көлінің ішіндегі Сона Ланк және Рупа Ланк деп аталатын екі аралды салдырды. Сондай-ақ ол Мәдин-Сахибте өзінің ислам ұстазы үшін тас ғибадатхана, ал анасы үшін индуисттік құрылымнан алынған материалдарды пайдаланып, Тимур әсерін көрсететін кірпіштен жасалған мазар салдырды. Ол қайтыс болғаннан кейін де сол жерге жерленді. Сонымен қатар, ол Шринагарда шал және кілем тоқу, папье-маше және ағаш ою өнерін дамытумен де танымал.
Моғол билігі
Мұғалдар 1586 жылы аңғардағы ішкі тұрақсыздық кезеңінен кейін Кашмирді аннексиялады және оны Кабул провинциясына қосты. Мұғұл императоры Акбар осы аңғарға үш рет сапар шекті. 1592 жылы екінші сапарында Шринагарда маңызды Дивали мерекесі тойланды. Соңғы сапарында оны аймаққа келген алғашқы еуропалықтар сүйемелдеді. Акбар Хари Парбат төбесінің айналасына бекіністер салдырды және Нагар Нагар деп аталатын қалашық құрды. Сондай-ақ, ол Кашмирдің Риши орденінің суфи мистикасы Хамза Махдумға арнап Хари Парбат тауының оңтүстік беткейінде ғибадатхана салдырды, ол кейін бірнеше рет кеңейтілді. Оның ізбасары Жахангир Кашмир аңғарын өте жақсы көріп, жиі келіп тұратын. Оның билігі Сринагарға гүлдену әкелді, және оның және оның мұрагері Шах-Джаханның билігі кезінде қалада және Дал көлінің маңында Шалимар және Нишат Багх сияқты бірнеше моғол бақтары салынды. Императрица Нур Джахан 1623 жылы Ханька и Муланың қарсы жағында, Джелум өзенінің сол жағалауында Патар мешітін салдырды, бірақ мешіт салынысымен көп ұзамай ғибадат етуге жарамсыз деп танылды және діни емес мақсаттар үшін пайдаланылды. Шах-Джахан 1638 жылы Кашмирді Шринагардағы әкімшілік орталығымен жеке Суба (провинция) етіп белгіледі. Аали мешіті және Джелум өзені арқылы Сафа қадал көпірі Аурангзеб (1658–1707) тұсында салынды. Мұхаммед пайғамбардың сақалынан алынған шаш реліквисі саналатын мойы қасиетті де осы кезеңде Кашмирге жеткізіліп, Хазратбалдағы моғол сарайында орналастырылды, ол Хазратбал Даргасы атанды. Кейінгі моғол дәуірінде қалаға көптеген еуропалықтар келді.
Ауған және сикхтер билігі
1753 жылы Кашмир Ауғанстанның Дуррани империясының билігіне көшті. Ауғандар Шринагарда жаңарту жұмыстарын жүргізіп, бұрынғы көне сарайдың орнында Шергархиде сарай салды, сондай-ақ Хари Парбат төбесіндегі қамал да салынды. Дегенмен, замандас деректер қаланы лас және тоза бастаған деп сипаттайды, сонымен қатар Ауған билігі тұсында қауымдық қарым-қатынастардың нашарлауын, индустар мен мұсылмандар және шииттер мен сунниттер арасындағы қайта-қайта болатын ұрыс-дауларды, сондай-ақ пандитерге жасалған мемлекеттік қуғын-сүргінді көрді. 1819 жылы Сикх империясы Кашмирді өз бақылауына алды. Олардың билігімен қаланың ескі атауы – Шринагар қайта жаңғыртылды. Сикх билігі кезінде қаладағы жағдай көп жақсармады, қала бұрынғы қалпында тоза берді. Олар мұсылман дінін білдіруге де бірнеше шектеулер қойды және 1843 жылға дейін жабық болған Джамия мешітінің есіктерін жапты. 1837 жылы қалада шииттер мен сунниттер арасында дүрбелең болды.
Догра ережесі
1846 жылғы Амритсар шартынан кейін Догра билігі орнасып, Шринагар Джаму және Кашмир княздығының астанасы болды. Салықтар арттырылып, жібек, шафран, қағаз, темекі, шарап, тұз өндірісі мен астық сату мемлекеттік монополияға айналды. 1920 жылдарға дейін мұсылман сиырды өлтірсе, өлім жазасы қарастырылған; кейін жаза он жылға, сосын жеті жылға дейін азайтылды (Ранбир жаза кодексінің 219-бабы). Догралар Шринагардың тозығы жеткен, лас және тығыз халқы бар екенін көрді. Қалада холера, жер сілкінісі, су тасқыны, өрт және ашаршылық жиі кездесетін. 1877–79 жылдардағы ашаршылық қала халқын жартысына дейін азайтқан деседі. Соның салдарынан, ашаршылық пен ауылдардағы мәжбүрлі еңбекке байланысты көптеген адамдар Шринагарға көшіп келді. Ранбир Сингх 1872 жылы Дарбар көшірін енгізді, осылайша қыс айларында астана алты айға Джаммуға көшірілді, бірақ кейіннен Хари Сингх бұл практиканы тоқтатты және «өзінің бас кеңсесін Джаммуда тұрақты орнатты». Министрлер мен ведомство басшылары осы көші-қонды жалғастырды, дегенмен, бұл кашмирліктер, әсіресе Пандиттер тарапынан наразылық тудырды. Ранбир Сингх билік кезінде Рагхунат храмы да аяқталды. 19 ғасырдың соңында шаль саудасының әлемдік деңгейде төмендеуі Шринагардың шаль тоқу шеберлерінің жағдайын түбегейлі өзгертті. Пратап Сингх (1885–1925) тұсында бірнеше өзгерістер енгізілді. Шринагарда британдық резиденция құрылып, мемлекеттік басқаруға британдықтардың тікелей ықпалы артты. Осы кезеңде Шринагар, сондай-ақ Кашмир аңғары, Үндістанның қалған бөлігімен жолдар арқылы байланысты, бұл Пәнджабпен сауданың өсуіне ықпал етті. 1886 жылы Шринагар қаласы үшін муниципалитет құрылды. Муниципалитет жүргізген санитарлық және қалалық даму жұмыстарына қала тұрғындары көбінесе қарсылық көрсетті, өйткені олар өзгерістерге қарсы болды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында қалада, әсіресе Дал көлі маңында, заманауи туризм дами бастады. Жаз айларында Солтүстік Үндістанның ыстығынан қашу үшін келген британдық шенеуніктер мен олардың отбасыларына арналған қайық үйлер салынды. Шергархи сарайын Догралар өздерінің қалалық резиденциясы ретінде пайдаланып, көп өзгерістер енгізді. Пратап Сингх және оның ізбасары Хари Сингх қалада бірнеше саябақтар салды. 1891 мен 1941 жылдар аралығында қала ашаршылықтан ауылдан көшіп келгендердің көбеюі, санитарлық жағдайдың жақсаруы, қалалық даму және экономикалық өсім, әсіресе қаладағы тоқыма және туризм салаларының дамуы нәтижесінде қарқынды өсті. Осы кезеңде көптеген пәнджабилер сауда, коммерция және басқару үшін Шринагарға қоныстанды. Кейінгі Догра билігі кезінде Шринагар Кашмир аңғарындағы саяси белсенділіктің орталығына айналды. Кашмирліктер Догра билігін жек көріп, осы әулетті «сырттан келген билік» деп санады. Көптеген мұсылман көшбасшылары қаладағы мұсылман қасиеттеріне ықпал ету және бақылау үшін бәсекелесті, олар арқылы Кашмир мұсылмандарының өкілдері болуға тырысты. Шейх Абдулла және оның Ұлттық конференциясы (ҰК) соңында осы мақсатқа жетті.
Бөлу және тәуелсіздік
1947 жылы, Үндістанның бөлінуінен кейін Пәкістанның жалдамалы әскерлерінің шабуылынан соң, княздық мемлекет Үндістанға қосылғаннан кейін, 27 қазанда Үндістан әскерлері Шри-Нагарға қала мен үлкен Кашмир аңғарының қорғаны үшін әуемен жеткізілді. Ұлттық конференция сонымен қатар армияға аумақты қорғауға көмектесу үшін қалада халықтық жасақты құрды. Шринагар 1952 жылы құрылғаннан кейін Үндістанның Джамму және Кашмир штатының жазғы астанасы болды. 1963–1964 жылдары Шринагардағы Хазратбал қасиетті орнындағы жәдігер қысқа мерзімге жоғалып, саяси дүрбелең тудырды. Осыдан кейін, 1968–1979 жылдары қасиетті орын моғол стилінде қайта жаңартылды. 1989 жылы Шринагар Джамму және Кашмирдегі бүлік ошағына айналды. Бүлік кезінде қалада азшылық индустарға, әсіресе Кашмир Пандиттеріне қарсы зорлық-зомбылық күшейіп, олардың толыққанды көшіп кетуіне әкелді. 1981 жылғы халық санағы бойынша Кашмир индустары Шринагар халқының 8,39% құраса, 2011 жылғы халық санағы бойынша 2,75% құрады. 1990 жылдың қаңтарында қалада Гавакадал трагедиясы орын алып, 50–100 адам қаза тапты. Осының салдарынан қаланың барлық жерінде бекіністер мен бақылау-тексеру пункттері орналастырылды, бірақ соңғы жылдары жауынгерлік азайғандықтан олардың саны кеміп кетті. Дегенмен, Үндістан үкіметіне қарсы наразылық акциялары жалғасуда, 2008, 2010, 2013 және 2016 жылдары ірі демонстрациялар өтті. 2019 жылдың тамызында Джамму және Кашмирдің ерекше мәртебесі жойылғаннан және мемлекеттің одақтық аумаққа айналуынан кейін, Шринагарды қоса алғанда, Кашмирде карантин режимі енгізілді.
География
Қала Кашмирде Вят деп аталатын Джелум өзенінің екі жағында орналасқан. Өзен қала арқылы өтеді және аңғар арқылы иреліп, одан әрі ағып, Вулар көліне құяды. Қала екі бөлігін байланыстыратын тоғыз ескі көпірімен танымал. Қаланың ішінде және айналасында көптеген көлдер мен батпақтар бар. Олардың ішінде Даль, Нигеен, Анчар, Хушаль Сар, Гил Сар және Хокерсар көлдері бар. Хокерсар – Шринагардың жанында орналасқан ылғалды жер. Қыс айларында Хокерсарға Сібірден және басқа да аймақтардан мыңдаған көшпелі құстар келеді. Сібір мен Орталық Азиядан келген көшпелі құстар қыркүйек және қазан айларында, сондай-ақ көктемде Кашмирдің ылғалды жерлерін уақытша тоқтау орны ретінде пайдаланады. Бұл ылғалды жерлер қыстауға, тоқтауға және көбейтуге келген құстардың көптеген түрлерін сақтауда маңызды рөл атқарады. Хокерсар Шринагардың солтүстігінде орналасқан және көл мен батпақты жерлерді қамтитын әлемдік деңгейдегі ылғалды жер. Бұл Кашмирдегі ең қолжетімді және танымал ылғалды жерлердің бірі, оған Хигам, Шалибуг және Миргунд кіреді. Соңғы жылдары Хокерсарға рекордтық мөлшерде көшпелі құстар келді. Хокерсарда кездесетін құстарға көшпелі үйректер мен қаздар жатады, олардың ішінде брахманиялық үйрек, тоқылған үйрек, гадвалл, гарганей, грейлаг қазы, малард, жалпы мерген, солтүстік пенталь, жалпы похард, феррогенді похард, қызыл қыртысты похард, қызыл қаз, солтүстік көпіршік, жалпы терек және еуразиялық уигон кіреді.
Экономика
2011 жылдың қараша айында City Mayors Foundation зерттеу орталығы 2006 жылдан бастап алынған нақты деректер мен 2020 жылға дейінгі болжамдар негізінде, экономикалық өсу бойынша әлемдегі ең жылдам дамитын 92-ші қалалық аймақ Сринагар екенін мәлімдеді.
Туризм
Сринагар – "Шығыстың Венециясы" деп аталатын бірнеше қаланың бірі. Қала маңындағы көлдердің ішінде үй қайықтарымен әйгілі Дал көлі және Нигеен көлі бар. Дал көлі мен Нигеен көлінен басқа, Вулар көлі мен Манасбал көлі Сринагардың солтүстігінде жатыр. Вулар көлі – Азиядағы ең ірі тұщы сулы көлдердің бірі. Сринагарда Моғол бақтары бар, олар Моғол императорларының Үндістан субконтиненті бойынша салған бақтарының бір бөлігін құрайды. Сринагар мен оның жақын аймағындағы бақтарға Чашма Шахи (патшалық бұлақтар), Пари Махал (перілер сарайы), Нишат Баг (көктем бағы), Шалимар Баг және Насим Баг жатады. Джавахарлал Неру атындағы ескерткіш ботаникалық бақшасы 1969 жылы құрылған қалалық ботаникалық бақша. Үндістан үкіметі осы бақтарды "Джамму және Кашмирдің Моғол бақтары" деп тізімдеп, оларды ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізу үшін алдын ала қарастырып отыр. Шер Гархи сарайында мемлекеттік басқару ғимараттары орналасқан. Махараджалардың тағы бір сарайы – Гүлаб Бхаван қазір Лалит Гранд Палас қонақ үйіне айналды. Шанкарачарья ғибадатханасы қаланың ортасындағы төбеде орналасқан.
Сринагар маңындағы
Уулар көлі, Рамсар желісі – 46 км. Манасбал көлі – 25 км. Хигам сулы-батпақты жерлерді сақтау қорығы, Рамсар желісі – 34 км. Пахалгам – 85 км. Гүлмарг – 52 км. Анантнаг – 54 км. Мартанд Күн ғибадатханасы, Анантнагқа жақын – 62 км. Ачабал бақтары, Анантнагқа жақын жерде – 63 км. Веринаг – 86 км.
Үкімет және саясат
Қала Шри-Нагар муниципалдық корпорациясы (СМК) әкімнің басшылығымен басқарылады. Шри-Нагар ауданы, сондай-ақ іргелес Будгам және Гандербал аудандары Шри-Нагар парламенттік округін құрайды.
Жолсызық иттер туралы дау
2008 жылы наурыз айында Шринагар қалалық әкімдігі қаңғыбас иттерді жою мақсатындағы жаппай уландыру бағдарламасын жариялағанда халықаралық қоғамның назарына іліккен. Ресми өкілдердің мәліметінше, 900 мыңға жуық халқы бар қаланың көшелерінде 100 мыңға жуық қаңғыбас ит қыдырып жүр. Бір ҮЕҰ жүргізген сауалнама нәтижесінде, кейбір тұрғындар қаланың иттерге толып кеткенін айтып, бұл бағдарламаны қолдады, ал қарсыластары жануарлармен күресу үшін гуманитарлық әдістерді пайдалану қажет екенін жеткізді. Жағдай алаңдатарлық деңгейге жетті, себебі жергілікті жаңалықтарда көше иттерінің шабуылынан, әсіресе балалардың зардап шегуі туралы хабарлар жиі жарияланып тұрады.
Демография
2011 жылғы санақ бойынша Шринагар қалалық агломерациясының халқы 1,273,312 адамды құрады. Қаланың және агломерацияның екеуінің де орташа сауаттылық деңгейі шамамен 70% шамасында. Қала мен агломерациядағы балалардың саны жалпы халықтың шамамен 12% құрайды. Шринагардың басым діні – ислам, халықтың 96% мұсылман. Халықтың 2,75% құрайтын индустар екінші ірі діни топ болып табылады. Қалған халқы – сикхтер, буддистер және джайндардан тұрады. 1891 жылғы санақ бойынша кашмирлік индустар Шринагар халқының 21,9% құрады, ал 2011 жылғы санақ бойынша бұл көрсеткіш 2,75% болды.
Ауа
Шейх-ул-Алам халықаралық әуежайы Лех, Джамму, Чандигарх, Дели және Мумбай қалаларына тұрақты ішкі рейстер мен сирек халықаралық рейстерді орындайды. 2009 жылдың 14 ақпанында Дубайға Air India Express рейстерімен ішкі және халықаралық рейстерді қабылдай алатын кеңейтілген терминал ашылды. Бұл әуежайдан сондай-ақ Сауд Арабиясына хаж рейстері де жүзеге асырылады.
Темір жол
Шри-Нагар – 2009 жылдың қазан айында басталган Банихал-Барамулла темір жол желісіндегі станса. Бұл желі Барамулланы Шри-Нагар, Анантнаг және Казигунд қалаларымен байланыстырады. Темір жол 11 шақырымдық Банихал туннелі арқылы Пир-Панджал тауларын басып өтіп, Банихалға қосылады, ал кейін бірнеше жылдан соң Үндістанның темір жол желісіне жалғанады. Пойызда туннельді кесіп өтуге шамамен 9 минут 30 секунд уақыт кетеді. Бұл Үндістандағы ең ұзын темір жол туннелі. 2001 жылы ұсынылған бұл темір жол жүйесінің ең ертесі 2017 жылға дейін Үндістанның темір жол желісіне қосылуы күтілуде, сонымен қатар жобаның құны 55 миллиард рупийден асып түсуі мүмкін. Пойыз қатты қар жауғанда да қатынайды. Қалада метро жүйесін дамыту жөніндегі ұсыныстар қарастырылып жатыр. Шри-Нагар метрополитенінің техникалық-экономикалық негіздемесін Дели метрополитені жасауды жоспарлап отыр.
Кабельді көлік
2013 жылдың желтоқсан айында Хари Парбат тауында суфи ғалымы Хамза Махдум қабіріне жол ашатын 594 метрлік канат жолы ашылды. Жобаны «Джамму және Кашмир кабельдік жолдар корпорациясы» (ДЖККЖК) басқарады және ол 25 жылдан бері жоспарланып келеді. Жобаға 300 миллион индий руписі инвестиция салынды, бұл Гүлмарг гондоласынан кейін Кашмирдегі екінші канат жолы болып табылады.
Қайық
VII ғасырдан бері танымал болған су көлігі қазіргі уақытта көбінесе Дал көлінде ғана қолданылады, онда шикаралар (ағаш қайықтар) жергілікті халықты тасымалдау және туризм үшін пайдаланылады. Желм өзенінде көлік жүргізуді жандандыруға бағытталған жұмыстар жүргізілуде.
Мәдениет
Шри-Нагар, Джамму және Кашмир аймағы сияқты, ерекше мәдени мұраға ие. Қаланың ішінде және төңірегіндегі қасиетті орындар қаланың және Кашмир аңғарының тарихи-мәдени және діни алуандылығын көрсетеді.
Хабар тарату
Шри-Нагар – UT аймағындағы радиоарналардың, атап айтқанда Radio Mirchi 98.3FM, Red FM 93.5 және AIR Srinagar радиостанцияларының хабар тарату орталығы. Мемлекеттік телеарна DD Kashir де хабар таратады.
Спорт
Қалада халықаралық крикет матчтары өткізілген Шер-и-Кашмир стадионы орналасқан. Алғашқы халықаралық матч 1983 жылы өтті, онда Батыс Индия Үндістанды жеңді, ал соңғы халықаралық матч 1986 жылы өтті, онда Австралия Үндістанды алты қақпамен жеңді. Содан бері қауіпсіздік жағдайына байланысты стадионда халықаралық матчтар өткізілмеген (бірақ жағдай қазірдің өзінде едәуір жақсарған). Шринагарда футбол матчтарын өткізуге арналған ашық стадион бар – Бақши стадионы. Ол Бақши Ғұлам Мұхаммедтің құрметіне аталған. Қалада Дал көлінің жағасында орналасқан Шринагардағы Роял Спрингс гольф клубы бар, ол Үндістандағы ең жақсы гольф клубтарының бірі саналады. Шринагар жастары футболға қызығушылық танытады және 2015 жылы ТРК Turf алаңы осы спорт түрі үшін қайта жаңартылды. Шринагар екі кәсіби футбол клубының үйі. Оларға I лигасының «Реал Кашмир» және I лигасының «Даунтаун Геройз» клубтары жатады. Тағы да бірнеше спорт түрлері бар, бірақ олар негізгі қаладан алыс жерлерде ойналады, мысалы, Пахалгамда (су рафтингі) және Гүлмаргта (шаңғы спорты).