Кіріспе

Істің заңдары – бұл негізінен жалпы құқық немесе ағылшын-американдық юрисдикцияларда қолданылатын құқықтық термин, осыған байланысты stare decisis доктринасын мойындайтын жерлерде қолданылады. Бұл фраза соттың алғашқы инстанциядағы шешімі апелляцияда шағымданусыз қалған жағдайда, ол шешім іс бойынша заңға айналатын жағдайларды білдіреді. «Егер сот шешімінде анық қателік болмаса немесе жағдайлар маңызды түрде өзгермесе, соттың бұрынғы шешімдері өз күшінде қалуға тиіс». Мұндай жағдай әдетте, іс екінші рет апелляцияға берілгенде туындайды, мысалы, егер жоғары инстанция істі қарау үшін алғашқы сотқа қайта жібергенде және тарап қайта шағымданса, немесе іс жоғары апелляциялық сотқа шағымданылса, мысалы, апелляциялық соттан жоғары сотқа. Жалпы қолданылуында, «істің заңдары» егер апелляциялық сот құқықтық мәселені қарап, істі төменгі сотқа одан әрі қарау үшін қайта жіберсе, онда апелляциялық сот анықтаған құқықтық мәселе сол іс бойынша келесі апелляцияда, фактілер өзгермеген жағдайда, басқаша шешілмейді дегенді білдіреді. Бұл доктринаға сәйкес, апелляциялық соттың құқықтық мәселе бойынша қабылдаған шешімі қайта жіберілген сотқа да, сондай-ақ сол іс пен шамамен бірдей фактілер бойынша келесі апелляцияда апелляциялық сотқа да міндетті болады. Дегенмен, «істің заңдары» доктринасы – тек саяси сипаттағы ұғым және егер бұрынғы апелляциядағы құқықтық мәселені қайта қарау қажет болса, ескерілмейді. Бұл әсіресе, заңда аралық немесе бір мезгілде өзгерістер болған жағдайларда, бұрынғы шешімдер күшін жойғанда немесе бақылаушы орган жаңа прецеденттерді орнатқанда дұрыс. «Істің заңдары» доктринасы бұрын шешілген мәселені қайта қарауға жол бермейді, егер үш «ерекше жағдайдың» бірі болмаса: 1) келесі сот отырысында маңызды түрде өзгеше дәлелдер ұсынылса, 2) бақылаушы орган заңға қарама-қарсы пікірді кейіннен қабылдаса, немесе 3) шешім анық қате болса және одан айқын әділетсіздік туындаса.