Кіріспе

Дәстүрлі түрде вьетнамдық шай ішу үй шаруашылығындағы және жалпы қоғамдағы ересек, білімді мүшелердің хоббиі саналған, бірақ қазіргі уақытта жастар арасында да танымал болып келеді. Шай ішу поэзия жазу, гүл күту немесе табиғатты тамашалау сияқты ақсүйектерге тән әрекеттермен бірге жүрген. Вьетнамдықтар әдетте гүлді хош иісі бар жеңіл шайларды, мысалы, жасыл шайды немесе гүлді хош иісі бар ақ шайды жақсы көреді. Вьетнамдық шайлар шайханаларға ұқсас көптеген аймақтарда өндіріледі. Мысалы, Ламдонг таулы аймағындағы шай ормандарының арасында XVIII ғасырдың соңында салынған ежелгі Руонг үйлері бар. Вьетнамда 1000 жылға дейін созылатын әлемдегі ең көне ағаштар өседі. Вьетнамдықтардың арасында ең танымал шай – жасыл шай. 2011 жылы ол жалпы сауда көлемінің 63%-дан астамын құрады. Вьетнамның жасыл шайлары Азия материгінен тыс жерлерде бүгінгі күнге дейін көп танылмаған. Вьетнамның жасыл шайларында қытайлық жасыл шайларға қарағанда кофеин аз, бірақ жапондық жасыл шайларына қарағанда кофеин көп. Жақындағы еркін кәсіпкерлік бастамалары жаңа экспорт арқылы осы жасыл шайларды басқа елдерге таныстыруда. Вьетнам Шай қауымдастығы (ВШҚ) 1998 жылдың 19 шілдесінде құрылды, оның мақсаты вьетнамдық шай өсірушілерді, тұтынушыларды және бизнес иелерін қорғау және ақпараттандыру. Әртүрлі өсіру аймақтарының (көбінесе Солтүстік және Орталық таулы аймақтар) арасында Тай Нгуен Вьетнамдағы (және француз отарлау кезінде бүкіл Индокитайда) ең жақсы сапалы шайға ие деп есептеледі.

Түрлері

Вьетнамда таза жасыл шай стандартты шай болып табылады. Жоғары сапалы вьетнамдық жасыл шай, әсіресе Тай Нгуеннің Тан Цун коммунасынан, тілдің ұшында күшті ащы дәм береді, бірақ кейін терең, ұзаққа созылатын тәттілікке айналады. Лотос шайы (trà sen) – вьетнамдық шай өнеркәсібінің ерекше өнімі. Әдетте, жақсы сапалы жасыл шай жапырақтарын бір күнге лотос гүлдеріне хош иіс сіңіру үшін қояды, содан кейін жапырақтарды алып, қаптамалайды. Жоғары сапалы лотос шайы лотос жапырақтарымен араласқан жоғары сапалы жасыл шай жапырақтарынан жасалады. Вьетнамдық жасыл шай дайындау әдісі – жапырақтарды жұмсақ етіп айға келтіріп, мүмкіндігінше аз қолмен ұстау. Вьетнамдық жасыл шайлар әдетте өте күшті болады. Көптеген адамдар үшін оларды 70°C (160°F) су температурасында 2 минуттан кем уақытқа демдеу ұсынылады. Бұл уақыттан артық демдегенде шайдың дәмі ащы болады, бірақ көптеген шай ішкендер оны жақсы көреді, себебі ол шай жапырақтарының күшін көрсетеді. Кейбір шай ішкендер бірнеше рет (3-4 рет) бірнеше жапырақтан демдейді, кейінгі демдеулердің азырақ дәміне қанағаттандырады. Жасмин шайы (trà lài) лотос шайы сияқты екі сапада өндіріледі. Жасмин шайы лотос шайынан гөйілдірек хош иіске ие, ал лотос шайы тәттірек. Лотос шайы ерекше саналады және оны мерекелерге немесе арнайы тағамдарға резервтейді, ал жасмин шайы вьетнамдық мұздатылған кофеге «құйма» ретінде танымал, кофе ішілгеннен кейін стақанға құйылады, салқындатылып, содан кейін мұздатылған кофеге қосымша ретінде ішіледі, әсіресе үлкен қалалардың түнгі өмірінде, онда кофеханалар ыстық кештерде танымал әлеуметтік кездесу орындары болып табылады. Trà shan tuyết – Ха Гианг провинциясындағы өте ескі шай ағаштарынан жасалады. Trà sâm dứa – Орталық Вьетнамның дәмді тағамы, жасыл шай, жасмин, Aglaia duperreana гүлдері, базилик және пандан жапырақтарынан жасалған шөптер қоспасынан дайындалады. Trà atiso (артишок шайы) – артишок өсімдігінің жапырақтарынан, тамырынан, сабағынан және гүлінен жасалған шөп шайы. Бұл Лам Донг таулы аймағының ерекшелігі, онда артишок көп өседі. Trà đắng (кудинг шайы) – дәмі ащы болғандықтан ащы шай деп аталады. Антиоксиданттық қасиеттеріне байланысты, бұл ащы шай бас ауруы, жоғары қан қысымы, суық тию және қант диабетімен ауыратын науқастарға тағайындалады. Chè nụ (гүлдің бүршігінен жасалған шай) – тек шай гүлдерінің бүршігінен жасалады. Chè vối – Cleistocalyx operculatus ағашының бүршіктері мен жапырақтарынан жасалады. Вьетнамдық гүл қосылған шайдың басқа да кең таралған түрлері – хризантема шайы (trà cúc), грек Саид Димитриатико, Аглая шайы (trà ngâu, Aglaia duperreana өсімдігінің гүлінен жасалған шай) және trà sói, Chloranthaceae туысына жататын гүлден жасалған шай.