Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көркем әдебиеттегі жерден тыс тіршіліктің бейнелеуі
көркем шығармаларда кездесетін ғарыштан келген жандар
Fictional depictions of extraterrestrial life
extraterrestrials seen in works of fiction
Жерден тыс немесе ғарыштан келген жандар – Жерде пайда болмаған кез келген тіршілік түрі. "Жерден тыс" деген сөз "Жерден тыс" дегенді білдіреді. "Жерден тыс" сөзі есім ретінде алғаш рет 1956 жылы ғылыми фантастиканың алтын ғасырында қолданылған. Жерден тыс жаратылыстар – қазіргі ғылыми фантастиканың кең таралған тақырыбы, сонымен қатар, екінші ғасырдағы Лукиан Самосаттың "Шынайы тарих" атты пародиасы сияқты ертерек туындыларда да кездеседі.
An extraterrestrial or alien is any extraterrestrial lifeform: a lifeform that did not originate on Earth. The word extraterrestrial means "outside Earth". The first published use of extraterrestrial as a noun occurred in 1956, during the Golden Age of Science Fiction. Extraterrestrials are a common theme in modern science fiction, and also appeared in much earlier works such as the second century parody True History by Lucian of Samosata.
Тарих
2-ғасырдағы сатира жазушысы Лукиан өзінің "Шын тарих" атты еңбегінде кемесі фонтан арқылы жоғары көтерілген кезде Айға сапар шеккенін айтады. Ол фонтанның ішінде тұратын және таңғы жұлдызды жайлау үшін Күн халқымен соғысқан халыққа толы болған.
The 2nd century writer of satires, Lucian, in his True History claims to have visited the Moon when his ship was sent up by a fountain, which was peopled and at war with the people of the Sun over colonisation of the Morning Star.
Ежелгі дәуір
Адамдардың ғарыштан келген тіршілік туралы ойлау жолдары нақты ғылымның дамуымен тығыз байланысты. Астрономия тарихындағы алғашқы қадамдардың бірі – түнгі аспанда көрінетін нысандардың құдайлар немесе жарықтар емес, Жер сияқты физикалық денелер екенін түсіну болды. Осы түсінікпен бірге, аспан денелерінде де тіршілік болуы мүмкін деген ой пайда болды. Бірақ, адамдар осындай ғарыштан келген тіршілік туралы ойлағанда, оларды адамдардан еш айырмайтын қарапайым адамдар деп есептеді. Адамзаттың пайда болуының немесе басқа тіршілік формаларымен байланысының ғылыми түсіндірмесін ешқашан қарастырмағандықтан, кез келген гипотетикалық саналы тіршілік формаларының адам болуы заңдылыққа сай келді. Тіпті мифологияда да құдайлардың көпшілігі адам сияқты болып бейнеленген. Бұл 1859 жылы Чарльз Дарвиннің "Түрлердің шығу тегі" атты кітабы жарық көргеннен кейін өзгерді, ол эволюция теориясын ұсынды. Бұл кітап ғылымдағы революция ғана емес, көркем әдебиетте де революция жасады, авторлар адамнан мүлдем өзгеше ғарыштық нәсілдерді қиялдай бастады. Басқа әлемдердегі эволюция Жердегіден мүлдем басқа бағытта дамуы мүмкін деген оймен, ғарыштан келгендер жиреншікті жандар ретінде сипаттала бастады. Авторлар көбінесе жәндіктер, қабылдақтар және осьтіңқұйрықтар сияқты басқа жануарлардың белгілерін пайдаланды. Мұндай ғарыштан келгендердің мысалдары – "Әлемдер соғысы" (1898) романындағы марсиандар, "Айдағы алғашқы адамдар" (1901) романындағы селениттер, "Марстың саяхаты" (1934) романындағы құсқа ұқсас Твиль және тіпті "Жұлдыз жасаушы" (1937) романындағы саналы жұлдыз. Телевизия мен киноның пайда болуы, актерлердің ғарыштан келгендерді сомдауы, фантастикалық элементтерді азайтты. Бюджеттік шектеулерге байланысты, тек кейбір адам емес дене ерекшеліктері бар адам сияқты ғарыштан келгендер жаңа стандартқа айналды. Бұл әсіресе "Жұлдыз жолы" франшизасында жақсы көрінеді. Бірақ, 1990-шы жылдардан бастап компьютерлік графиканың (CGI) пайда болуымен бұл өзгерді, ал кейіннен CGI тиімдірек және арзан болғандықтан, актерлердің костюмдеріне немесе механикалық эффектілерге тәуелді болмай, ерекше тіршілік формаларын жасауға мүмкіндік берді.
The way people have thought about extraterrestrials is tied to the development of actual sciences. One of the first steps in the history of astronomy was to realize that the objects seen in the night sky were not gods or lights, but physical objects like Earth. This notion was followed by the one that celestial objects should be inhabited as well. However, when people thought about such extraterrestrials, they thought of them simply as people, indistinguishable from humans. As people had never considered a scientific explanation for the origin of mankind or its relation with other lifeforms, any hypothetical rational lifeforms had by necessity to be humans. Even in mythology, all deities are mostly humanlike. This was changed by the 1859 book On the Origin of Species by Charles Darwin, which proposed the theory of evolution. This book caused a revolution in fiction as much as it did in science, as authors began to imagine extraterrestrial races completely different from human beings. With the rationale that evolution in other worlds may take completely different directions than on Earth, aliens began to be described as creepy monsters. Usually, authors used features from other animals, such as insects, crabs, and octopuses. Some such aliens are the Martians from The War of the Worlds (1898), the Selenites from First men in the Moon (1901), the birdlike Tweel from A Martian Odyssey (1934) and even a sentient star in Star Maker (1937). The advent of TV and films, with extraterrestrials played by actors, toned down the fantasy. For budget reasons, humanlike aliens with just some specific non human body features became the new standard. This is especially noticeable in the Star Trek franchise. This changed again since the 1990s with the advent of computer generated imagery (CGI), and later on as CGI became more effective and less expensive, as it allows to generate bizarre lifeforms without being constrained to actors with costumes or mechanical effects.