Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Моңғол саясаткері (1894–1962)
Mongolian politician (1894–1962)
Сүхбаатарын Янжмаа (1931 және 1941 жылдар аралығында Сыкебаатарийн Янжмаа деп жазылған, туғандағы аты Немендеен Янжмаа; 15 ақпан 1893 – 1 мамыр 1962) – моңғол саясаткері. Мемлекеттік Ұлы Хурал Президиумының төрағасы ретінде ол Тану-Туваның Хертек Анчима Токадан кейін тарихта мұрагерлік жолмен билікке келмеген екінші әйел мемлекет басшысы, ал тәуелсіз елдегі бірінші әйел мемлекет басшысы болды. Ол моңғол революциясының жетекшісі Дамдин Сүхбаатардың әйелі.
Sükhbaataryn Yanjmaa (, spelled Sykebaatariin Janƶimaa between 1931 and 1941, ; born Nemendeyen Yanjmaa, ; 15 February 1893 – 1 May 1962) was a Mongolian politician. As Chairwoman of the Presidium of the State Great Khural, she became the second woman in history to be a non hereditary head of state after Khertek Anchimaa Toka of Tannu Tuva, and the first in a sovereign country. She was the widow of Mongolian revolutionary leader Damdin Sükhbaatar.
Өмір
Янжма 1893 жылғы 15 ақпанда қазіргі Улан-Батор маңындағы кедей шаруа отбасында дүниеге келген. 1919 жылы Сухбатордың революциялық тобында хабаршы болып жұмыс істеді. Күйеуі 1920 жылы большевик революционерлерімен байланыс орнату үшін Кеңес Одағына барғанда, Янжма ұлымен бірге Улан-Баторда қалды, қытай шенеуніктерінен жасырынып, бүлікшілерді іздеуден қашты. 1921 жылы Хорлоогийн Чойбалсан оған және ұлына Сыхбатармен қайта қосылу үшін Кяхтаға қашуға көмектесті. Күйеуі 1921 жылғы Сыртқы Моңғол революциясында моңғол партизандарын жеңіске жеткізгеннен кейін, Янжма Моңғол революциялық жастар лигасының (МРЖЛ) мүшесі болды. 1923 жылы Сүхбаатар қайтыс болғаннан кейін, ол әкесінің есімі орнына «Сүхбаатарын» қабылдады және бір жыл өткен соң, 1924 жылы Моңғол халық революциялық партиясына (МХРП) қосылды. Партияның Орталық Комитетінің және Орталық Комитет Президиумының мүшесі ретінде ол МХРП-ны Коммунистік әйелдердің үшінші халықаралық конференциясында (онда Клара Цеткин және Надежда Крупскаямен танысты) және 1924 жылы Мәскеуде өткен Коминтерннің бесінші дүниежүзілік конгресінде өкілдік етті. 1925 жылы Моңғолияның алғашқы кәсіподағын құруға қатысты. 1927 жылдан 1930 жылға дейін Мәскеудегі Шығыс халықтарының коммунистік университетінде оқыды. 1933 жылы Янжма МХРП Орталық Комитетінің жаңадан құрылған әйелдер бөлімін басқарды, ол әйелдер білімін дамытуға бағытталды. 1940 жылдан 1954 жылға дейін Янжма МХРП саяси бюросында қызмет етті және 1941 жылдан 1947 жылға дейін партияның Орталық Комитетінің хатшысы болды. 1940-1950 жылдары Кіші Хурал Президиумының (Мемлекеттік Ұлы Хуралдың, яғни Парламенттің атқару комитеті) мүшесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Янжма Кеңес Одағына көмек көрсету үшін қаржы жинауға көмектесті, осыған байланысты 1946 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. 1945 жылы Әйелдердің халықаралық демократиялық федерациясының (WIDF) мүшесі болып сайланды. Янжма 1950-1962 жылдары Халықтың Ұлы Хуралының мүшесі болды. Гончигийн Бумцендтің қайтысынан кейін, ол 1953 жылдың 23 қыркүйегінен 1954 жылдың 8 шілдесіне дейінгі аралық кезеңде Моңғолияның президенті міндетін атқарушы болды. Бұл оны Тува Халық Республикасындағы Хертек Анчима Токадан кейін республиканың ресми мемлекет басшысы қызметін атқарған екінші әйел етті.
Yanjmaa was born on February 15, 1893, into a poor herding family near present day Ulaanbaatar. She worked for Sükhbaatar's revolutionary group as a messenger in 1919 and when her husband travelled to the Soviet Union in 1920 to establish contact with Bolshevik revolutionaries, Yanjmaa stayed behind in Ulaanbaatar with their son, evading capture from Chinese officials hunting down subversives. In 1921 Khorloogiin Choibalsan helped her and her son flee to Kyakhta to be reunited with Sükhbaatar. After her husband led Mongolian partisans to victory in the Outer Mongolian Revolution of 1921, Yanjmaa became a member of the Mongolian Revolutionary Youth League (MYRL). When Sükhbaatar died in 1923, she adopted "Sükhbaataryn" in place of her patronymic Nemedeyen and joined the Mongolian People's Revolutionary Party (MPRP) a year later in 1924. As a member of the party Central Committee and of the Presidium of the Central Committee, she represented the MPRP at the Third International Conference of Communist Women (where she met Clara Zetkin and Nadezhda Krupskaya) and the Fifth World Congress of the Comintern in Moscow, both in 1924. She was involved in the creation of Mongolia's first trade union in 1925. From 1927 to 1930 she studied at the Communist University of the Toilers of the East in Moscow. In 1933 Yanjmaa headed the newly created women's section of the MPRP Central Committee where she focused on developing women's education. From 1940 until 1954, Yanjmaa served on the MPRP politburo and was Secretary of the party's Central Committee from 1941 until 1947. She was a member of the Presidium of the Little Khural (the executive committee of the State Great Khural, or Parliament) from 1940 to 1950. During World War II Yanjmaa helped raise funds to support the Soviet Union for which she was awarded the Soviet Order of the Red Banner of Labour in 1946. In 1945 she was elected a member of the Women's International Democratic Federation (WIDF). Yanjmaa was a member of the People's Great Khural from 1950 to 1962. Following the death of Gonchigiin Bumtsend, she became acting President of Mongolia for the transitional period, lasting from 23 September 1953 until 8 July 1954. This made her the second woman in the role of formal head of state of a republic, after Khertek Anchimaa Toka in the Tuvan People's Republic.