Кіріспе

Джайлс қарсы Харрис, 189 U. S. 475 (1903) – АҚШ Жоғарғы Сотының 20 ғасырдың басындағы ісі, онда Сот сайлаушыларды тіркеу және олардың сайлауға қабілеттілігіне қойылатын талаптарды бекіткен штат конституциясын қолдады. Арыз беруші штаттың қара нәсілді азаматтарды іс жүзінде кемсітуге ұмтылғанын мәлімдесе де, Сот талаптардың барлық азаматтарға бірдей қолданылатынын анықтады және штаттың процесіне араласуды білдіретін "іс жүзіндегі" нәтижелерді қараудан бас тартты. Заңда қара нәсілді азаматтарды сайлау құқығынан айыру ниеті көрсетілмегендіктен, Сот штат заңын қолдады. Африка-американдық педагог Букер Т. Вашингтон Джексон У. Джайлс үшін осы сот процесінде және одан кейінгі Джайлс пен Тислиге қарсы істе (1904) қаржыландыруды және қорғауды құпия түрде ұйымдастырды. Ол басқа да сот процестеріне және сегрегацияға қарсы шараларға қаржы жинау үшін көп жұмыс істеді.

Өмірбаян

Арыз беруші Джексон У. Джайлс, Монтгомери, Алабама штатының 5000-нан астам афроамерикалық азаматының атынан, оның өзі сияқты, федералды соттың штатты оларды сайлауға тіркеуге міндеттеуін талап етіп сотқа жүгінді. Бұл сот процесі Алабама штатының конституциясындағы афроамерикалықтардың тіркелуіне кедергі келтіретін бірқатар ережелерге жауап ретінде қозғалды. Джайлс сауатты болды және жаңа конституция қабылданғанға дейін, 1871 жылдан 1901 жылға дейін Монтгомериде 30 жыл дауыс берді. Жаңа ережелердің бірінде 1903 жылдың 1 қаңтарына дейін тіркелген кез келген адам, көптеген ақтар сияқты, өмір бойы тіркелген болады делінген. Бұл – «бабалар ережесі» болды. Осы уақытқа дейін тіркелмеген, көптеген афроамерикалықтар сияқты, кез келген адам тіркелу үшін бірқатар талаптарды орындауы керек еді. Бұл жергілікті шенеуніктерге сайлаушыларды тіркеуден бас тартуға құқық берді. Оларға әлеуетті сайлаушының азаматтық міндеттері мен құқықтарын түсінуін тексеру кірді. Бұл тестті ақ сайлау комиссиясы жүргізді, олар оны субъективті түрде өткізіп, нәтижесінде көптеген ақтар тіркеуге қабылданды, ал афроамерикалықтардың көпшілігі қабылданбады. Аудандық сот істі қараудан бас тартты, себебі талапкерлер келтірілген залаптың мөлшері федералды соттардың қарауына жататын деңгейде емес деп танылды. Ол кезде федералдық соттардың қарауына түсетін істер үшін талапкерлер кемінде 2000 долларлық залап талап етуі керек болды. Джайлс ақшалай өтеудің нақты сомасын көрсетпеді. Арыз беруші сот шешіміне Жоғарғы Сотқа шағымданып, оған қарсы апелляция жасады.

Шешім

Жоғарғы Сот Оливер Венделл Холмс кіші судья жазған пікір бойынша, екі себеппен қозғалыстың тоқтатылуын қолдады: Біріншіден, Сот талапкерлердің бүкіл тіркеу жүйесі конституцияға қайшы екенін мәлімдегенін, бірақ олар тіркелуді ғана сұрап отырғанын атап өтті. Сот талапкерлердің есімдерін сайлаушылар тізіміне енгізуге бұйыру мүмкін емес екенін, өйткені бүкіл дауыс беру процесі заңсыз күйінде қала беретін еді, себебі мұндай шешім сотты заңсыз схемаға араластырған болар еді. Екіншіден, Сот Hans v. Louisiana (1890) ісінде белгіленген қағида бойынша, Он бірінші түзету талапкерге АҚШ федералды сотында тікелей штаққа шағымдануға тыйым салады деп көрсетті. Федералды соттың штаққа бұйрық беру құқығы болмағандықтан, талапкердің дауыс беру құқығын қамтамасыз етудің жалғыз жолы соттың бүкіл сайлау процесін бақылауы болар еді, бірақ бұл соттың өкілеттігінен асып түседі, әсіресе ақ халықтың қара нәсілділердің дауыс беруіне қарсылық таныту ниетінің күшті болуына байланысты. Соттың пікірінше, штатты халықтың еркіне қарсы іс-әрекет етуге қажетті нақты билік тек Конгресс пен федералды үкіметке ғана тән. Көпшілік пікір Алабама штатындағы тіркеу және дауыс беру жүйесінің талапкерлер айтқандай конституцияға қайшы болуы мүмкін екенін білдіреді, бірақ жоғарыда аталған екі себепке байланысты бұл мәселе бойынша шешім қабылданбады.

Бір-бірінен айырмашылық пікірлер

Сот судьясы Джон Маршалл Харлан және Дэвид Джозиа Брюэр екеуі де Соттың шешімімен келіспеді. Харлан соттың даудың сомасы туралы талапқа сүйене отырып, бұл мәселені шеше алатынын және осы істің мәнін қарауға федералдық соттардың құқығын қарастыру қажет емес екенін айтты. Харлан мен Брюэр екеуі де егер сұрақ тек федералдық соттардың істі қарау құқығына қатысты болса, Сот мұндай құқықтың бар екенін анықтауы керек екенін мәлімдеді.

Салдары

Giles v. Teasley ісінде Джексон Джайлс Соттың шешімдерінің негіздерін орындауға тырысты, бірақ оның шағымы қабылданбады. Көп жылдар өткен соң ғана Сот бірнеше істе Giles v. Harris ісі бойынша шешімін өзгертті: олар дауыс беру құқығының Конституцияның он төртінші толықтыруының тең қорғау ережесімен қорғалатынын және федералды соттардың штаттардағы азаматтардың конституциялық құқықтарының бұзылуына қатысты кең өкілеттіктерге ие екенін бекітті. 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заң қабылданғаннан кейін, федералды үкіметке сайлаушылардың тіркелуін және сайлауды қадағалауға, бақылауға және қамтамасыз етуге рұқсат берілді, соның арқасында афроамерикандықтар (және басқа да аз ұлт өкілдері) тіркелуге және дауыс беруге мүмкіндік алды. Бірақ бұл мақсатқа жету үшін тағы да бірнеше жыл және сот процестері қажет болды. Giles v. Harris ісі Жоғарғы Сотқа жеткенде, Соттың кейбір мүшелері (және Атқарушы билік) Қайта құру аяқталғаннан кейін көп жылдар өткен соң мұндай федералдық өкілеттіктерді пайдалануды елестетпеді. Дегенмен, заң шығарушы билік Giles v. Harris ісіне дейін осындай өкілеттіктерді пайдаланған. 19 ғасырда, Палата сайлау комитеті штаттары сайлаған мүшелерді, дауыс беру немесе тіркеу процесіне күдік туған жағдайда, отырғызудан бірнеше рет бас тартты. Егер шығарылған мүшелер демократтар болғандықтан, партиялық саясат осы шешімдерге әсер етуі мүмкін еді; әрине, мұндай мүшелер тек республикалықтар көпшілікті құрған кезде ғана қызметтен алынды. Giles v. Harris ісінен кейін заң шығарушы билік мұндай себептермен мүшелерді қызметтен алуды тоқтатты. Қаралардың сайлау құқығынан айырылу мәселесі Конгресс депутаттары тарапынан бірнеше рет көтерілді. Мысалы, 1920 жылдары республикалық өкіл оңтүстік штаттарының өкілдігін олардың сайлау құқығынан айырылған халқына пропорционалды түрде азайтуды ұсынды. Сол кезде оңтүстік демократтарының ықпалы соншалықты күшті болды, олар мұндай ұсыныстардың барлығын жеңді. Заңдық сәтсіздіктерге қарамастан, Джексон Джайлс 1904 жылғы қарашада Монтгомеридегі сайлауда дауыс беруге тырысты. Тіркеушілер оған дауыс беруге рұқсат бермеді. 1907 жылы Джайлс Оклахома штатының Тафт қаласына көшіп, 1920 жылдарға дейін саяси белсенділікте болды. Ол 1943 жылы қайтыс болды.