Кіріспе

Жапонияның Чубу аймағындағы өзен.

Тарих

Шинано өзенінің Хонсюде ұзақ тарихы бар және аймақтағы басқа өзендермен бірге аймақтың географиясы мен экологиясына маңызды әсер етеді. Бастапқыда Шинано өзені Фукусима лагунасы сияқты тікелей сағаға құятын болған. 1993 жылы ұсынылған бағалаулар өзен жүйесіндегі бос шөгіндінің мөлшерін шамамен 5 мың тоннаға бағалайды. Бұрыс арналардың салынуы Ниигата порты мен ашық мұхит арасындағы кеме қатынасын қамтамасыз етуге қажетті күтімді шектеді; алайда, шөгінділердің бұрылуының салдарынан Ниигата префектурасының солтүстік жағалауы (Ниигата мен оның портын қоса) 1947-1975 жылдар аралығында өлшенген орташа көрсеткіш бойынша жыл сайын Ниигатадағы өзеннің бастапқы сағасынан оңтүстікке қарай шөгінді шығарылуына байланысты кері шегінуде. Британ академиясы қаржылаған Шинано өзені жобасы Шинано-Чикума өзені жүйесінің дамуын зерттейді. Нагаока, Ниигатадағы Санака қазба алаңында Сай және Шинано өзендерінің қосылған жерінен ортаңғы Жомон кезеңіне (б.з.д. 3500–2500 жылдар) жататын жалынды стильдегі керамиканың (каен доки) ең ерте мысалдары табылды. Әлемдегі басқа өзендер сияқты, Шинано да құнды көлік құралы болды. Бұл жүйе тауарларды үш порттың біріне – Нутару, Ниигата және Камбара провинциялық портына төмен ағысқа тасымалдауға да мүмкіндік берді. Бұл порттардың маңыздылығы мен рөлін көрсететін көп мәлімет қалмаған; алайда, аймақта ортағасырлық қытай артефакттарының көп саны табылған, ал Муромачи кезеңінің "Миури" пьесасы Камбарада орын алған, бұл оның аймақтық маңыздылығын көрсетеді. Чикума және Сай өзендерінің қосылған жері Каванакадзима жазығы деп аталады. Бұл жер XVI ғасырдың Сеңгоку дәуірінде бірқатар шайқастардың орын алған жері болды. 1561 жылдың 18 қазанында Такеда және Уэсуги кландары арасындағы ең маңызды шайқас екі тарапқа да ауыр шығын әкелді. Бұл шайқастар жапон әскери тарихында кеңінен танымал, әдебиетте, ксилографияда және фильмдерде көрсетілген. Шинано өзені жүйесінде гидроэлектр энергиясын өндірудің ұзақ тарихы бар, ал Жапониядағы алғашқы гидроэлектр станциясы осы жүйеде орналасқан. Шинано өзеніндегі оқиғаға 1200 жұмысшы қатысты, олардың шамамен 600-і корейліктер болды және жапондық шеберлерінен тұрақты түрде қатыгездікке ұшырады. Бұл қатыгездікке нашар тамақтану, күніне он алты сағатқа дейін мәжбүрлі еңбек және қашуға тырысқандарды қатты ұрып-соғу кірді. Сол кездегі жаңалықтарда құрылыс кезінде 100-ге жуық корейлік қаза тапқаны және жергілікті шаруалар өзенде денелердің жүзіп кеткенін көргендері туралы хабарлар тарады. Бұл оқиға Кореяны Жапонияның аннексиялауынан кейін болды және Жапониядағы корей жұмысшыларының кәсіподақтарының құрылуына ықпал етті. Чикума өзенінің атымен аталған екі жапондық крейсер болды (біреуі 1911 жылы, екіншісі 1938 жылы суға түсірілді). 1940 жылдардағы бір әскери-теңіз кемесіне ескі Шинано провинциясының аты берілді.

Окодзу диверсиялық арнасы

Шинаноның су жиналатын алабында маусымдық жауын-шашынның көп болуына байланысты Ниигата жазығындағы құнарлы егістік жерлері әр үш-төрт жыл сайын су тасқынына ұшырап, егіндерді, әсіресе күрішті және ауылдарды қиратты. Жергілікті тұрғындардың су бұру арнасын салу үшін қаржы жинау әрекеттері XVIII ғасырдың басында, Кёхо дәуірінде басталды. Су бұру арнасының салынуы Ниигата жазығындағы батпақтардың кебуіне алып келді, бұл өндіріс көлемін арттыруға жағдай жасады. Сонымен қатар, құрғақ жерлер аймақтағы халықтың өсуін қамтамасыз ету үшін тас жолдар мен Шинкансен пойыз желісі сияқты инфрақұрылым құрылысына мүмкіндік берді.

Секия диверсиялық арнасы

Окодзу каналы салынғаннан кейін Ниигата аймағында су тасқыны мәселесі шешілмей қалды. Осының салдарынан, Ниигата қаласының батыс жағында, бұрын Едо дәуірінде (1700-1800 жылдар) жоспарланған тағы бір канал салынды. Бұл канал су тасқынының қаупін азайтуға және Шинано сағасына тұзды судың енуін болдырмауға көмектесу үшін салынды. Секия бұрылыс каналын бастапқыда Ниигата префектурасы қаржыландыруға тиіс болған; алайда, 1964 жылғы Ниигата жер сілкінісі салдарынан қаражат жоқ болды, сондықтан ол мемлекеттік жоба ретінде қабылданды. Секия бұрылыс каналының құрылысы 1968 жылы басталды және 1973 жылы аяқталды, оның ұзындығы ... және ені ... шақырымды құрады. Бұл канал шөгінділерді Ниигата портынан тікелей теңізге шығаруға және одан аулаққа жылжытуға мүмкіндік береді. Канал арқылы Эчиго тарамдық жолы және 402-ші республикалық тас жолы өтеді (каналдан қазылған материалдар 402-ші тас жолын салуға пайдаланылды).

Үлкен бөгеттер

Шинано өзені жүйесінде көптеген ірі бөгеттер бар, бірақ олар негізгі өзенде емес, оның салаларында орналасқан. Салалар кеңінен бөгетіліп, электр энергиясын өндіруге, сондай-ақ суаруға пайдаланылады. Жүйенің негізгі бөгеттері төменде тізілген: Бұл сонымен қатар Куробе бөгетінен кейін Жапониядағы екінші биік бөгет болып табылады. Нанакура бөгеті, Тақасе бөгеті жүйесінің бөлігі, ал Нагавадо бөгеті Сай өзенінің тағы бір саласы – Азуса өзенінде орналасқан. Одан төмен қарай Мидоно бөгеті мен Инекоки бөгеті сияқты бірнеше кішкентай бөгеттер орналасқан. Сагуригава бөгеті Уоно өзенінің саласы – Санкуни өзенінде салынған. Ол электр энергиясын өндіру, су тасқынын бақылау және суаруға арналған су қоймасы сияқты мақсаттарда қолданылады.

Су бөлу

Шинано Чикума өзенінің алабы Жапониядағы үшінші ірі өзен жүйесі және ең ұзын өзен болып табылады. Өзен жүйесі 3 миллионға жуық адамды қамтамасыз етеді (2009 жылғы мәлімет бойынша), сонымен қатар маңызды ауыл шаруашылығы және электр энергиясын өндіруге қолдау көрсетеді. Шинано алабында жауын-шашын мөлшері айтарлықтай өзгеріп тұрады. Чикума өзенінің орталық бөлігінде, оның Сай өзенімен қосылатын жеріне жақын, жауын-шашын Жапониядағы ең аз мөлшерде болады, көбінесе төменгі деңгейде қалады. Жауын-шашынның аз болуының басты себебі – оның Жапон Альпін құрайтын үш тау тізбегімен және Жошинэцу коген ұлттық паркімен қоршалғандығы. Дегенмен, Чикума және Сай өзендерінің жоғарғы ағысы мен Чикума өзенінің төменгі бөлігі (аты Шинано өзені болып өзгеретін жері) жыл сайын жауын-шашын алады. Шинано өзенінің орталық аймақтарында, әсіресе Уоно алабында, жауын-шашын шамамен дейін артады; бұл аймақта Жапониядағы қыста ең көп қар жауады, жауын-шашынның 40-50% қар түрінде болады. Көп қардың еруі Эчиго айманында су тасқынына себепкер болады, бірақ сонымен қатар гидроэлектр энергиясын өндіруге және тұрақты суаруға мүмкіндік береді.

Экология

Шинано бассейні өсімдіктер әлемінің кең ауқымын қолдайды, оның ішінде өзен жағалауында, өзен төрінде немесе одан да кеңірек өсетін 1100-ден астам өсімдік түрі бар. Бассейн өзеннің ішінде де, сыртында да көптеген жануарларға пана болады. Дегенмен, өзенді дамыту бірқатар түрлердің болашағына қауіп төндірді. Ел бойынша жойылып бара жатқан түрлердің 30-50 (немесе одан да көп) пайызы тұщы су өзен жүйелерінен шыққан, ал Шинано өзен жүйесіне тигізген әсері де айқын. Бұл балықтар мен қосмекенділерге ең көп әсер етеді, себебі олар өзенге тәуелді. Ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпті қолдау үшін бөгеттер салу, сондай-ақ жаттық түрлерді енгізу және ластану экожүйенің нашарлауына басты себепкер болды. Шинано бассейні Жапониядағы балық түрлерінің шамамен 25 пайызына (Японияда тіршілік ететін 200 балық түрінің шамамен 55-і) орталық болып табылады, оның ішінде эндемикалық тұщы су балықтары мен теңізден өзенге және керісінше жүретін балықтар бар. Ірі бөгеттердің салынуы, әсіресе жүйенің орта және жоғарғы бөліктерінде, балықтардың өзен бойымен және Жапон теңізіне еркін жүзуіне елеулі кедеріс келтірді. Сондай-ақ, жүйеде балық аулау көлемі артты, бұл жаттық балық түрлері мен су құстарын енгізумен байланысты. Өзенді дамыту және адамдардың қоныстануы балықтардың маңызды мекендеу орындарының экологиялық деградациясына әкелді. Жүйедегі өзгерістер өзенге тән балық түрлерін сақтау және көбейту қабілетіне әсер етті. Осы мәселелерді шешу үшін шаралар қабылданды, оның ішінде шағылысу маусымында лосось аулауға тыйым салу және балық аулау үшін белгілі бір аймақтарды, әсіресе Цукеба балық шатырлары (өзен жағалауындағы уақытша дүкендер) жиі орналасатын жерлерді толықтыру. Өзен жүйесі ұзақ жылдар бойы құстарға да мекен болды. Адамның шаруашылық қызметінің теріс әсері құстарға балықтарға қарағанда аз тиді, себебі құстардың мекендеу орындарының өзгеруі шектеулі (оның ішінде айналасындағы тауларда сақталған орман). Өзен жүйесінде 130-дан астам құс түрі кездеседі, олардың ішінде қарғалар, үйректер, сондай-ақ көшпенді құстар – журавльдер мен ибистер бар. Өзен жүйесінде Токио электр энергетикасы компаниясына қарасты бірнеше гидроэлектр станциялары жұмыс істейді. Shin Takasegawa насостық станциясы – Омачи қаласының жанындағы Такасе өзенінде орналасқан маңызды электр станциясы, ол Жапониядағы екінші ең биік бөгетке (және ең биік тас толтырылған бөгетке) және 1280 мегаватт қуатқа ие. Сонымен қатар, Жапониядағы ең көне гидроэлектр станциясы Шинано өзені жүйесінде орналасқан. Мияширо электр станциясының №1 Азуми электр компаниясы 1904 жылы ашып, содан бері үздіксіз жұмыс істеп келеді, қазіргі уақытта оны Чубу электр компаниясы басқарады.

Туризм

Туризм – Шинано өзені алабындағы маңызды сала, себебі аймақта көптеген тартатымды орындар бар. Шинано өзені жүйесі елдің түкпір-түкпірінен келген туристерді балық аулауға және өзен жағалауы мен арнасында орналасқан Цукеба балық үйшіктерінде тағы дайын болған балықты жеуге шақырады. Бұл табиғи тартымдылықтарға қоса, аймақтағы адамның араласуы да туризмді аймақтық экономиканың маңызды бөлігіне айналдырды. Жыл сайын шамамен 6,5–7 миллион адам Наганодағы Зенко-дзи буддалық ғибадатханасына келеді.