Кіріспе

Малави, Мозамбик және Замбия қазіргі шекараларында орналасқан бұрынғы патшалық Марави 16 ғасырда Малави, Мозамбик және Замбия шекараларында жатқан. Қазіргі "Малави" атауының "жалын" деген мағына беретін "малави" деген чева сөзінен шыққандығы айтылады. "Марави" – Малави, шығыс Замбия және солтүстік-шығыс Мозамбик халықтарының жалпы атауы. Оңтүстік және орталық Малавиде, Замбияда және Мозамбикте белгілі бір дәрежеде таралған, Нянджа, Чиньянжа немесе Чичева деп те аталатын чева тілі осы империядан пайда болған негізгі тіл. Марави конфедерациясы 1480 жыл шамасында Шир өзенінің аңғарына (Ньяса көлінен шығатын) көшіп келген банту халқымен құрылған. Ол 18 ғасырдың соңына дейін гүлденіп, қазіргі Замбия және Мозамбик жеріне дейін кеңейді. Ең ірі кезеңінде мемлекет солтүстікте Тонга және Тумбука халықтарының аймақтарынан бастап, оңтүстікте Төменгі Ширге дейін, ал батыста Луангва және Замбези өзендерінің аңғарларына дейін созылған. Марави билеушілері Мвале рулық тобына жатқан және Калонга атағын алған. Олар зайырлы/әкімшілік астана Мантхимбадан билік жүргізіп, мемлекеттің құрылуына ықпал еткен. Ал дәстүрлі түрде емшілерді, даналарды және металлургтарды қамтамасыз еткен Банда рулық тобы, діни мәселелерді Нтакатака маңындағы Манкхамбадағы бас қаласынан басқарған.

Тарих

Он үшінші ғасырдың басында туысқан тайпалардың ірі көлемде көшіп-қонуының алғашқы белгілері Малави көлі аймағына енді. Дәстүрлі айғақтар бұл халықтың Конго алқабынан, Мверу көлінің батысынан, кейін Люба патшалығының бір бөлігіне айналған аймақтан келгенін көрсетеді. Бұл қозғалыс келесі екі-үш ғасыр бойы жалғасты, бірақ XVI ғасырға қарай осы халықтың басым бөлігі, жиынтығында Марави тайпасы деп аталатын, Шир өзенінің аңғарында және Малави көлінің батысы мен оңтүстік-батысындағы кең аумақта, қазіргі Замбия мен Мозамбиктің аймақтарын қоса, қоныстанды. Португалдықтармен байланыс орналысқаннан кейін сауда белсенділігі күшейді. Оған португалдық делдалдар арқылы импортталған Хами үлгісіндегі мұныздар мен қытай фарфоры кірді. Марави туралы алғашқы (колониялық) тарихи мәліметтерді 1616 жылы олардың жері арқылы саяхаттаған португалдық Гаспар Бокарро жазды. 1660 жылдары иезуит миссионері Мануэль Баррето әке ұсынған сурет, Мозамбик жағалауындағы Замбези өзені мен Квелиман шығанағы арасындағы, материкке бірнеше жүз шақырымға созылған, күшті және экономикалық жағынан белсенді конфедерацияны көрсетті. Келесі ғасырдағы мәліметтерде конфедерацияның батыс шекарасы Луангва өзеніне жақын болса, солтүстікке қарай Двангава өзеніне дейін созылғаны айтылды. 18-19 ғасырларда көптеген рулар тәуелсіздікке ұмтылғанда мемлекет әлсіреп қалды. Маравиге Мфеканнан қашқан нгони тайпасы шабуыл жасады және көршілес Яо тайпасы (Шығыс Африка) оны жиі қарақшылыққа ұшыратты, олар тұтқынға алынған Марави тайпаларын Килва мен Занзибардағы құл сату орындарына сатты. 1860 жылдары Ислам діні суахили құл саудагерлерімен байланыс арқылы аймаққа енгізілді. Бұл аймақты Дэвид Ливингстон аралады, ал 1873 жылы протестант миссионерлері станциялар құрды. 1883 жылы британ консулы да осы жерге жіберілді. Дэвид Ливингстон 1859 жылы Ньяса көлін зерттеді, ал одан кейін протестант миссионерлері де оған ілесіп келді.