Уинтон Келли: Американдық джаз пианистісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық джаз пианині (1931–1971)

Уинтон Чарльз Келли (2 желтоқсан, 1931 – 12 сәуір, 1971) – американдық джаз пианині және композиторы. Ол жанды, блюзға негізделген ойнау өнерімен және джаздағы ең үздік аккомпаниаторлардың бірі ретінде танымал. 12 жасында кәсіби пианист ретінде ойнай бастады және 16 жасында R&B хит-парадында бірінші орын алды. Лидер ретіндегі тұңғыш жазбасы үш жылдан кейін, ол әнші Дина Вашингтонға аккомпаниатор ретінде және трубашы Диззи Гиллеспидің тобының мүшесі ретінде таныла бастағанда жарық көрді. АҚШ армиясындағы екі жылдық қызметі осы үдеріске үзіліс берді, содан кейін Келли қайтадан Вашингтонмен және Гиллеспимен жұмыс істеді, сондай-ақ басқа да музыканттармен бірге ойнады. Келесі жылдары ол Кэннонболл Аддерли, Джон Колтрейн, Хэнк Мобли, Уэс Монтгомери және Сонни Роллинс сияқты аспаптық орындаушылармен, Бетти Картер, Билли Холидей және Эбби Линкольн сияқты вокалистермен бірге жұмыс істеді. Келли 1959 жылдан бастап Майлс Дэвистің тобының құрамында болды, оның ішінде трубашының «Kind of Blue» альбомында ойнады, ол барлық уақыттағы ең көп сатылған джаз альбомы деп есептеледі. Ол төрт жасында фортепианода ойнай бастады, бірақ музыкалық білімі формалды болған жоқ. Ол Нью-Йорктегі Музыка және өнер мектебіне және Кәсіби білім беру мектебіне оқуға түсті, бірақ «бізге фортепиано бермеді, сондықтан мен бас гитарамен ойнап, теорияны оқыдым». Ол жергілікті аймақта Ли және Рей Абрамс ағайындыларымен, сондай-ақ Ахмет Абдул Малик, Эрни Генри және Сесил Пейнмен бірге ойнады, олар кейін джазда мансап жасады. Келли 16 жасында саксофонист Хал Сингердің 1948 жылғы «Cornbread» әніне ойнап, алғашқы жазбасын жасады, ол Billboard R&B хит-парадында көшбасшы болды. Келесі жылы Келли вокалист Бабс Гонзалеспен бірге жазды, оның ішінде оның алғашқы сололық орындаулары болды. Келли ойнаған басқа R&B топтарына Хот Липс Пейдж (1948 немесе одан ертерек), Эдди «Cleanhead» Винсон (1949) және Эдди «Lockjaw» Дэвис (1950) кірді. 1951 жылдың 25 шілдесі мен 1 тамызындағы жазбалардан алынған материалдар «Piano Interpretations» трио альбомын құрады, бұл Келлидің жетекші ретіндегі тұңғыш жазбасы болды және сол жылы Blue Note Records компаниясы оны шығарды. Музыка зерттеушісі Скотт Яноу осы кезеңде Келлидің негізгі ықпалы Буд Пауэлл болғанын, бірақ оның ойнауы «Тедди Уилсон стилінің қуанышын және оның жеке аккордтық шешімдерін көрсетті» деп атап өтеді. Келли 1951 жылы әнші Дина Вашингтонның тобына қосылғаннан кейін танымал болды. Алабама штатындағы Форт Макклеллан қаласындағы қызметтен кейін Келли үшінші армияның гастрольдік шоуының құрамында болды. Ол әскери қызметін Атлантадағы Честейн мемориалдық паркі амфитеатрында 10 000 көрермен алдындағы музыкалық қойылыммен аяқтады. Келли екі жылдық қызметтен кейін армиядан босатылды. Ол Мингусты тастап, Канада мен АҚШ-тың оңтүстігінде гастрольдік тур жасаған үлкен топты басқарған Гиллеспиге қайта қосылды. Келлидің кішкентай топтан үлкен топқа көшу қабілеті туралы пікір білдірген Гиллеспидің тобынан саксофонист Бенни Голсон: «Ол өзінің ерекшелігін сақтап қалды; бірақ ол топқа жай ғана мелодиялық емес (ол осымен танымал болды), сонымен қатар ырғақтық жағынан да бір нәрсе қоса алды. Ол үнемі жаңа үлгілер құрастырып, арандатушылық жасамастан, әрқашан бір нәрсені қосып, оған серпін мен күш берді». 1956 жылы Келли вокалист Билли Холидеймен бірге ойнады, оның ішінде оның «Lady Sings the Blues» әнінің түпнұсқа нұсқасы, сондай-ақ саксофонисттер Джонни Гриффин мен Сонни Роллинстің Blue Note дебюттері жазылды. Гиллеспиден тағы да кеткеннен кейін Келли өз триосын құрды. Бұл топқа бірнеше апта бұрын Келлимен бірге жазба жасаған трубашы Ли Морган да кірді. Жазба сессиялары төрт күннен кейін жалғасты, Келли Блэйки, Морган және басқалармен бірге Гриффиннің «A Blowin' Session» альбомына қосылды; одан кейін Гиллеспи үшін үш студиялық күн, ал айдың соңында трубашы Кларк Терри үшін тағы бір күн болды. Сол жылы Келли вокалист Эбби Линкольннің «That's Him!» әнінің бір трегінде сирек кездесетін бас гитарашы ретінде ойнады, өйткені тұрақты бас гитарашысы Пол Чемберс мас болып студияда ұйықтап қалды. 1958 жылдың басында Келли жетекші ретіндегі екінші альбомын жазды, квартет «Piano», алғашқысынан алты жылдан астам уақыт өткен соң.

Wynton Charles Kelly (December 2, 1931 – April 12, 1971) was an American jazz pianist and composer. He is known for his lively, blues based playing and as one of the finest accompanists in jazz. He began playing professionally at the age of 12 and was pianist on a No. 1 R&B hit at the age of 16. His recording debut as a leader occurred three years later, around the time he started to become better known as an accompanist to singer Dinah Washington, and as a member of trumpeter Dizzy Gillespie's band. This progress was interrupted by two years in the United States Army, after which Kelly worked again with Washington and Gillespie, and played with other leaders. Over the next few years, these included instrumentalists Cannonball Adderley, John Coltrane, Hank Mobley, Wes Montgomery, and Sonny Rollins, and vocalists Betty Carter, Billie Holiday, and Abbey Lincoln. Kelly attracted the most attention as part of Miles Davis' band from 1959, including an appearance on the trumpeter's Kind of Blue, often mentioned as the best selling jazz album ever. He began playing the piano at the age of four, but did not receive much formal training in music. He attended the High School of Music & Art and the Metropolitan Vocational High School in New York, but "[t]hey wouldn't give us piano, so I fooled around with the bass and studied theory." In his local area, he played with brothers Lee and Ray Abrams, as well as Ahmed Abdul Malik, Ernie Henry, and Cecil Payne, who went on to have careers in jazz. Kelly made his recording debut aged 16, playing on saxophonist Hal Singer's 1948 "Cornbread", which became a Billboard R&B chart topping hit. In the following year, Kelly recorded with vocalist Babs Gonzales; these tracks included his first recorded solos. Other R&B bands that Kelly played with included those led by Hot Lips Page (1948 or earlier), Eddie "Cleanhead" Vinson (1949), and Eddie "Lockjaw" Davis (1950). Material from sessions on July 25 and August 1, 1951, formed Piano Interpretations, a trio album that was Kelly's recording debut as leader, released by Blue Note Records later that year. Critic Scott Yanow indicates that, at this stage of his career, Kelly's main influence was Bud Powell, but that his playing "displayed some of the joy of Teddy Wilson's style along with his own chord voicings". Kelly became better known after joining vocalist Dinah Washington's band in 1951. After a period at Fort McClellan in Alabama, Kelly was part of a Third Army traveling show. He ended his military service with a music performance for an audience of 10,000 in the Chastain Memorial Park Amphitheater in Atlanta. Kelly was released from the military after two years, He left Mingus to rejoin Gillespie, who led a big band that toured Canada and the southern United States. Commenting on Kelly's ability to move from a small group to a big band setting, saxophonist Benny Golson, also from Gillespie's band, said: "He kept his identity; yet he was able to add something to the band, not only melodically (which he was known for) but rhythmically. He would set up patterns – never interfering with the arrangement, but he was able to get into the cracks and he would always be adding something, giving it impetus, more energy." In 1956, Kelly recorded with vocalist Billie Holiday, including for the original version of her song "Lady Sings the Blues", as well as for the Blue Note debuts of saxophonists Johnny Griffin and Sonny Rollins. After leaving Gillespie again, Kelly formed his own trio. this band included trumpeter Lee Morgan, with whom Kelly had recorded a few weeks earlier. The recording sessions continued four days later, with Kelly joining Blakey, Morgan and others on Griffin's A Blowin' Session; this was followed by three studio days for Gillespie, and another for trumpeter Clark Terry, before the end of the month. Later that year, Kelly made a rare appearance playing bass, for one track of vocalist Abbey Lincoln's That's Him!, after the regular bassist, Paul Chambers, became drunk and fell asleep in the studio. Early in 1958, Kelly recorded his second album as a leader, the quartet Piano, more than six years after his first.

1959-1971 жылдар

1959 жылдың қаңтарында Келли өзімен ең көп байланысты болған музыкант – Майлз Дэвиске қосылды. Топтың альт-саксофонисі Аддерли Келлидің Red Garland-ты фортепианода қалай алмастырғанын айтты: Дэвис Келлидің Гиллеспи тобында ойнағанын бағалаған, ал Гарланд клубтық өнернамаларына үнемі кешігіп келетін: "Бір күні, біз бастағанда Уинтон болды, ал Майлз оны ойнауға шақырды. Ред келгенде, Уинтон ойнап тұрды. Майлз Редке: "Уинтон бұл жұмысты алды" деді. Осылай болды". Келли трубашымен 1963 жылдың наурызына дейін бірге болды, ол Kind of Blue және Someday My Prince Will Come студиялық альбомдарында, сондай-ақ көптеген концерттік жазбаларда ойнады. Келли "Freddie Freeloader" әнін орындады. Келли сол кезде Дэвистің тұрақты пианині болғанымен, трубашы альбомды Билл Эванспен бірге жоспарлаған, сондықтан бұл Келли қатысқан жалғыз шығарма. 1960 жылдың көктемінде Келли Дэвистің квинтетімен бірге Еуропаның 22 қаласын аралады. Пианинода ойнаған Маккой Тайнер Келлидің Дэвиспен бірге ойнағаны туралы былай деді: "Оның гармониялық түстері өте әдемі болды. Бірақ менің ойымша, ең бастысы оның сергектікке қабілеті. Джон [Колтрейн] осыны жиі айтатын. Майлз сахнадан түсіп, Уинтонға таңсықпен қарап тұратын, өйткені ол топты бірге ұстап тұрды". Дэвис жиі топтың өнернамалары арасында үлкен үзіліс жасады, бұл музыканттарға басқа жұмыс істеуге мүмкіндік берді, сондықтан Келли басқа жетекшілермен де жазды, оның ішінде Дэвис тобының басқа мүшелерімен бірге. 1959 жылдың ақпан айында Чикагода Дэвиспен өнер көрсеткен кезде Келли Cannonball Adderley Quintet in Chicago тобының пианині және басисті Чемберстің Go альбомында ойнады. Сол жылы Келли Вей Джей рекордс лейблы үшін алғашқы альбомын шығарды, онда Уэйн Шортер болды; Келли бірнеше айдан кейін саксофонистің жетекші ретіндегі дебюті, Introducing Wayne Shorter альбомында ойнап, оған жақсылықпен жауап берді. Келли Колтрейнмен де жазды, оның ішінде саксофонистің Giant Steps альбомындағы "Naima" әніне де қатысты. 1959 жылдың соңында Аддерли Дэвистің тобынан кеткен кезде, ол Келлиді жұмысқа алуға тырысты; пианист бас тартса да, ол бұрынғы топтасы басқарған, сондай-ақ Гриффин, Мобли, Морган және басқалармен бірге жазба сессияларына қатысты. Олар көп ұзамай ұлттық турнеге шықты және Verve Records лейблымен жазбалар жасады, Келли төрт альбомынан кейін Vee Jay-ден кетті. Келлидің Verve альбомы Comin' in the Back Door альбомынан шыққан "Little Tracy" әні Billboard R&B чартында 38-орынға жетті. Бірнеше айдан кейін трио Джордж Вайн ұйымдастырған концерттер сериясы үшін Жапонияға сапар шекті. 1965 жылдың жазында олар Монтгомериге АҚШ бойынша гастрольдік сапарға қосылды, онда Ньюпорт джаз фестиваліне қатысты және клубта жазылған Kelly Smokin' at the Half Note альбомы шықты. Трио Дэвистен кеткеннен кейін Джо Хендерсонмен және басқалармен де ойнады. Келли ұзақ жылдар бойы эпилепсиямен ауырды және оның жағдайын мұқият бақылауы керек болды. Келлиді Джарвис көшесіндегі Вестминстер қонақ үйіндегі бөлмесінен Маршалл тауып алды. 28 маусымда Нью-Йоркте оның естелік концерті өтті, онда сол кезеңнің көптеген танымал музыканттары өнер көрсетті.

In January 1959, Kelly joined the musician with whom he became most associated – Miles Davis. Adderley, the alto saxophonist in the band, related how Kelly came to replace Red Garland on piano: Davis had admired Kelly's playing as part of Gillespie's band, and Garland was invariably late to arrive for their club performances: "One night, Wynton was there when we started and Miles asked him to sit in. When Red came, Wynton was playing. Miles told Red, 'Wynton's got the gig.' Just like that." Kelly stayed with the trumpeter until March 1963, appearing on the studio albums Kind of Blue and Someday My Prince Will Come, as well as on numerous concert recordings. Kelly played on the track "Freddie Freeloader". Even though Kelly was Davis' regular pianist at the time, the trumpeter had planned the album with Bill Evans in mind, so this is the only piece on which Kelly appears. Kelly toured 22 cities in Europe as part of Davis' quintet in the spring of 1960. Fellow pianist McCoy Tyner commented on Kelly's playing with Davis: "His harmonic colorations were very beautiful. But I think above all it was his ability to swing. John [Coltrane] used to mention that. Miles used to get off the bandstand and just look at Wynton with admiration, because he really held the group together." Davis often left considerable time between band engagements, which allowed the musicians to do other work, so Kelly continued to record with other leaders, including with other members of the Davis band. In February 1959, when in Chicago for performances with Davis, Kelly was pianist on Cannonball Adderley Quintet in Chicago, and bassist Chambers' Go. Later that year, Kelly made his first album for Vee Jay Records, in a quintet containing Wayne Shorter; Kelly returned the favor a few months later by playing on the saxophonist's debut as leader, Introducing Wayne Shorter. Kelly also recorded with Coltrane, including for one track, "Naima", from the saxophonist's Giant Steps. When Adderley left Davis in late 1959, he attempted to recruit Kelly; although the pianist declined, he did participate in more recording sessions led by his former bandmate, as well as more with Griffin, Mobley, Morgan, and numerous others. They soon embarked on a national tour and had recording dates with Verve Records, Kelly having left Vee Jay after four albums. track "Little Tracy" from Kelly's Verve album Comin' in the Back Door reached number 38 on Billboards R&B chart. A few months later, the trio toured Japan for a series of George Wein organized concerts. In the summer of 1965, they joined Montgomery on a tour of the US that included an appearance at the Newport Jazz Festival, and a club recording released as the Kelly co led Smokin' at the Half Note. The trio also played with Joe Henderson and others after leaving Davis. Kelly had a longstanding epilepsy problem and had to monitor his condition carefully. Kelly was found in his room in the Westminster Hotel on Jarvis Street by Marshall. A memorial concert was held on June 28 in New York and featured numerous well known musicians of the period.

Жеке өмірі мен жеке басы

Келлидің қызы Трейси бар, сондай-ақ рэпер Фокси Браун мен пианист Рэнди Уэстон да бар. Келли көп ішетін; саксофоншы Джимми Хит оны "алкоголик" деп сипаттап, "ішімдігін бақылай білетін" және оның ойнауына әсер етпеген адам еді деді. Келли "өте жылы, жомарт адам" ретінде танымал болды. Бассист Билл Кроу Келлидің "күлкіге толы" екенін айтып, былай деді: "Біз бір-біріміз туралы әңгіме айтып, күлгенде ол сахна артында көбінесе орталықта болар еді. Уинтонның алынып-салынатын жоғарғы тіс протезі болған. Сахнада бізді қанатта тұрып тыңдап тұрғанын көрсе, ол көрермендерге көрінбеу үшін бұрылып, бізге қатаң қарап, жоғарғы протезін алға қарай төменгі ерініне түсіріп, қорқынышты да әзілді көрініс жасаған. Кейде ол тілін жоғары тістерінен шығарып, бізге көрсетіп, оны одан да күшейтетін."

Ойын стилі

"Вашингтон пост" газетінің некрологында Келлидің "жарқын, серпімді және ырғақты блюз стилінде ойнағаны үлкен қызығушылық тудырды" деп жазылған. Келли өте жақсы нота оқитын, сондай-ақ ноталарды тез жаттайтын. Барабаншы Филли Джо Джонс айтуынша, сүйемелдеуші ретінде Келли "солошының артына гүлдер сепкендей болады. Ол ешқашан өзінің есімі шығуына тырыспаған, тек қана керекті жағдайды жасаған". Пианист Брюс Барт Келлидің аккомпаниатор ретіндегі табысының бір себебі "блюздік фразаларды және әуендік тіркестерді аккордтардың орнына қолдануында" екенін атап өтті. Пианист Серджо Памиес Келлидің Ред Гарландтың қолдау композициясы мен Билл Эванстың әңгімелесу стиліндегі композициясы арасындағы байланыс екенін айтты. Жазушы Дэвид Розентал: "Келлинің өміріндегі рөлі оны шектеуден құтылуға мүмкіндік бермеді" деді. Келлидің ойнау стилі 1960 жылдардан бері көптеген пианистерге әсер етті, соның ішінде Чик Кореа, Брэд Мельдау және Чучо Вальдес. Памиес Келлидің композициялық стилі Херби Хэнкок пен МакКой Тайнерге тікелей әсер еткенін мәлімдеді. Пианисттер Дэн Ниммер мен Уилли Пикенс Келлиге арналған құрмет альбомын жазды. Трубашы Уинтон Марсалис (1961 жылы туған) Келлидің құрметіне аталған.