Кіріспе
Британдық темір жолының "Туристтік екінші ашық" немесе "Туристтік стандартты ашық" вагоны, қысқартылуы TSO, – британдық темір жолының вагондарының бір түрі. "Турист" деген атау бастапқыда әдеттегі SO (екінші ашық) вагонынан өзгешелену үшін берілген. Екі типте де вагондағы отыратын орын саны бірдей, бірақ TSO-да орталық дәліздің екі жағында 2+2 орналасқан төрт орын бар, ал SO-да 3 орын 2+1 орналасқан. Екеуінің де аяқтарға арналған кеңістігі бірдей, бірақ TSO-да бір жолаушыға шаққандағы ені біршама тар. Атаулары SO стандартты типті, ал TSO – нұсқасы сияқты болғанымен, шындығында TSO британдық темір жолында Mark 1 дәуірінен бастап ашық вагондардың негізгі дизайны болды, көптеп салынды, ал SO вагондары салыстырмалы түрде аз салынды, көбінесе үшінші/екінші/стандартты сыныптағы мейрамхана вагондары ретінде пайдаланылды. 1987 жылы British Rail "Екінші сыныпты" "Стандартты сыныпқа" ауыстырғанда, атауын "Туристтік стандартты ашық" деп өзгертті. TSO атауы Mark 3A және Mark 4 Open Standard вагондарында да қолданылады, 1960 жылдардың ортасында Mark 2a құрастырылымынан бері SO вагондары салынбағанына қарамастан. British Rail вагондарының типтік кодтары жүйесінде TSO атауы Trailer Standard Open вагоны үшін де қолданылады. "Туристтік стандартты ашық" локомотивпен сүйретілетін вагондарға ғана қатысты, ал "Тіркемелік стандартты ашық" бірнеше бөліктен тұратын вагондарда қолданылады; мұндай вагондардың көпшілігінде 2+2 орындықтар, ал кейбіреулерінде 3+2 орындықтар болады.
Tourist Second Open or Tourist Standard Open, abbreviated to TSO, is a type of British Railways coach. The designation "Tourist" was originally as opposed to a normal SO (Second Open) coach. Both types have the same number of seating bays per coach, but the TSO has four seats across, arranged 2+2 either side of a central aisle, while an SO has 3 seats across, arranged 2+1 with an offset aisle. Both offer the same legroom, but there is slightly less width per passenger in a TSO. Even though the designations would appear to suggest that the SO was the standard type and the TSO a variant, in reality the TSO has been the default design of open coach on British Railways since the dawn of the Mark 1 era, built in large numbers, with comparatively few SO vehicles constructed, mainly for use as Third/Second/Standard class restaurant cars. In 1987, British Rail changed the title to Tourist Standard Open, when "Second Class" became "Standard Class" across the network. The TSO designation remains in use for Mark 3A and Mark 4 Open Standard carriages., even though no SO coaches have been constructed since the Mark 2a build in the mid 1960s. The designation TSO is also used for Trailer Standard Open in the system of British Rail coach type codes. Whereas Tourist Standard Open applies only to loco hauled stock, Trailer Standard Open is used in multiple unit stock; in this case most have 2+2 seating but some have 3+2.
1- белгі
Mark 1 TSO сегіз орындық бөлімше, үш көлденең кіреберіс вестибюлі және орталық дәліздің екі жағында орналасқан екі дәретханадан тұрады. Дәліздің бір шетінен өткелге дейін созылған. Сегіз бөлімше вагонда екі салонға бөлінген, әр салонның екі жағында төрттен. Ортаға жақын есік вестибюлінен аздап ығысқан (дәретханалардың екінші жағында орналасуына байланысты), ал дәретханаға жақын салон көлденең бөлу арқылы әрқайсынан екі бөлімшелі екі кіші салонға бөлінген. Бөлімшелер арасындағы қашықтық 6 фут (2 метр) – бұл Mark 1 үшінші/екінші/стандартты кластың стандартты өлшемі және Mark 1 қабырғалық дәлізді вагондардағы бөлімшелер арасындағы қашықтыққа сәйкес келеді. Алғашқы 20 Mark 1 TSO (3700 19) орталық есік вестибюлісіз жасалған, сондықтан 8 орындық бөлімше вагоның ұзындығы бойымен тең бөлінген. Қазіргі таңдағы франчайзингтік ТОК-тарда Mark 1 TSO қолданылмайды, бірақ бірқатар вагондар әлі де теміржол туризмі және чартер операторларының қызметінде. Оларды Ұлыбританияның материктік аймақтарындағы стандартты кеңдіктегі мұралық, сақталған және туристік теміржол желілерінде де кездестіруге болады.
2-белгі
Mark 2 TSO, Mark 1 нұсқасының тікелей дамуы болды. Алғашқы Mark 2 TSO (Mark 2 және Mark 2a) құрылымдары дерлік толықтай бірдей болды, оның ішінде бір шеттегі өткелдің екі жағында орналасқан екі дәретхана, және орталық бөлімінде көлденең вестибюльмен бөлінген екі бірдей төрт бөлімді салон, әр салонның сыртқы жағында қосымша көлденең вестибюльдер болды. Mark 1 TSO-дағыдай, Mark 2 салоннары бұдан әрі бөлінбеді. Mark 2b дизайны орталық вестибюльді жойды, бірақ орталық бөлімдік бөлгіш сақталды, нәтижесінде әрқайсысы төрт бөлімнен тұратын екі салон қалды. Орталық вестибюльді жою арқасында пайда болған кеңістік дәретханаларды қайта орналастыруға жұмсалды, енді олар әр шетте, кіреберіс вестибюльдерінен тысқары орналасқан. Бұл дәстүрлі тар есіктердің орнына кең, айнала оралатын есіктерді орнатуға мүмкіндік берді. Mark 2 TSO-ның негізгі құрылымы 2b-ден 2f-қа дейін өзгермеді, бірақ әрбір жаңа құрылыс кезінде интерьер, материалдар, отыру орналасуы және желдету жүйесі өзгерді. Әртүрлі өзгерістер туралы толық мәліметтер негізгі Mark 2 мақаласындағы Mark 2 даму кестесінде келтірілген.
Қолданылуы
Mark 2 вагондары Mark 1 вагондарын бірте-бірте алмастырды, бұл ескі вагондардың екінші деңгейдегі бағыттарға ауысуына және ұлттандыруға дейінгі үлгілердің тоқтатылуына мүмкіндік берді. Алғашқы Mark 2 вагондары кейінірек жаңа үлгілер негізгі бағыттарда жұмыс істеген кезде каскадтық түрде ауыстырылды. Ауа кондиционерлері бар Mark 2 вагондары әдетте ірі магистральдардағы экспресс пойыздарда, ал қысыммен желдетілетін Mark 2 вагондары Mark 1 вагондарымен бірге екінші деңгейдегі бағыттарда қолданылды. HST пойыздары енгізілгенге дейін, Шығыс жағалау магистраліндегі стандартты Англо-шотландия экспресс пойызы Deltic локомотивінен және сегіз ауа кондиционерлері бар Mark 2 вагонынан тұратын. Mark 2 вагондарының соңғы негізгі пайдалануы Mark 2e және Mark 2f вагондарымен Батыс жағалау магистралінде (түрлі дизельді және электрлік локомотивтермен буксирленетін) және Cross Country желісінде аймақтық экспресс пойыздарды қамтыды, онда олар көбінесе 47 класты локомотивтермен буксирленетін. 1990 жылдардың ортасында British Rail жекешелендірілген кезде, Mark 2 ТСО вагондары Anglia Railways, First Great Western, Gatwick Express, Virgin CrossCountry және Virgin Trains West Coast компанияларымен көптеп пайдаланылды. Abellio Greater Anglia, Abellio ScotRail, Arriva Rail North, Arriva Trains Northern, Arriva Trains Wales, First North Western, First ScotRail, Northern Rail, Silverlink, Transport for Wales Rail, Wales & Borders, Wales & West және Wessex Trains сияқты басқа операторлар да әртүрлі уақыттарда Mark 2 ТСО вагондарын жалдады. 2019 жылдың қыркүйегіне қарай, олар тек Abellio ScotRail және Transport for Wales Rail компанияларында ғана пайдаланылды. Саяжайлық пойыздар әлі де бұрын кеңінен қолданылған парктің бірнеше вагондарын пайдаланады. Mark 2 вагондары кейбір тарихи теміржолдарда да сүйікті болып табылады, соның ішінде NRM-ге тиесілі прототиптік вагоны бар Mid Norfolk Railway және Mark 2 a/b вагондарының шағын паркін пайдаланатын Wensleydale Railway.
3- белгі
ҚТК вагондары ТҚЖО деп белгіленбеген. Олар ТС – тіркемелі екінші класс вагоны ретінде жіктеледі, бұл ҚТК-ның бастапқы дизель-электрлік пойыз (DMU) статусын көрсетеді. Локомотивпен сүйрелетін 3-маркалы вагондар (ресми түрде 3А немесе 3В деп белгіленген) ТҚЖО ретінде жіктелген вагондарды қамтиды. Олар «Ашық стандарт» деп аталады, себебі 3-маркалы SO вагондары жасалмағандықтан, ТҚЖО атауының бастапқы мағынасы қолданыстан шығып қалған. 3А-маркалы ТҚЖО вагондары 12000-ден 12172-ге дейін нөмірленген.
4- белгі
Mark 3A көлік құралдарындағыдай, Mark 4 ашық стандарттары да ТҚҰ белгісін таңбалайды. Одан әрі, TSOE ашық стандарты (соңғы) және TSOD ашық стандарты (мүгедектерге қолжетімді) бөлінеді. TSOE көліктері пойыз локомотивіне жақын орналасуы үшін арнайы жасалған және бір жағынан ғана бір дәлізбен жалғастырылған. Вагонның екінші жағында дәліз жоқ, тек кішкентай терезе мен бекітілген артқы шамдар бар, бірақ қажет болған жағдайда дәлізді қосуға мүмкіндік беретін конструкциялық элементтер сақталған. Mark 4 TSO көліктері 12200–12232 (TSOE), 12300–12331 (TSOD) және 12400–12538 (TSO) нөмірлерімен белгіленеді.