Ирландия Конституциясының қабылдануына халық референдумы

Кіріспе

Ирландия Конституциясын мақұлдау плебисциті

Ирландияның қазіргі Конституциясы 1937 жылдың 29 желтоқсанында күшіне енді, бұрынғы Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясын жойып, жаңа Конституциямен алмастырды. Бұл Конституция 1937 жылдың 1 шілдесінде өткен жалпыұлттық плебисцитте сол кездегі Ирландия еркін мемлекетінің сайлаушыларының 56,5% дауысымен мақұлданған. Конституция оны бекіткен кезде Ирландия еркін мемлекетінің Атқарушы кеңесінің төрағасы Эмон де Валерамен тығыз байланысты болды (және ол қабылдағаннан кейін Taoiseach лауазымын иеленді).

Өмірбаян

Ирландия Конституциясы 1922 жылдың 6 желтоқсанында күшіне енген Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясын алмастырды, осымен Британ Ұлттар Достастығындағы жекелеген доминион құрылды.

1922 жылғы Конституция

1922 жылғы Конституцияның түпнұсқа мәтіні 1922 жылы 25 қазанда Үшінші Далдың Конституциялық жиналыс ретінде отырысында қабылданған 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (Saorstát Eireann) Конституциясы туралы заңға қосымша ретінде келтірілген болатын. Бұл заң Ирландия соттары Конституцияны қолдануға жеткілікті деп санайды. Дегенмен, сол кездегі британ үкіметінің көзқарасы ерекше болды. Ұлыбритания Парламенті 1922 жылғы 5 желтоқсанда өз заңын – 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясы заңын қабылдады, онда барлық Ирландия заңы қосымша ретінде келтіріліп, британдық заң бойынша Конституцияға күш беру мақсаты көзделді. 1922 жылғы Конституцияға енгізілген өзгерістер 50-баппен реттелді. 1937 жылғы Конституция қабылданған кезде 50-бап конституциялық өзгерістерді Оирехтас (парламент) қадімігі заңдарды қабылдау тәртібімен қабылдауға мүмкіндік берді. Де Валера үкіметі 1922 жылғы Конституцияны республикалық емес, шетелден таңылған заң ретінде қарастырып, жаңа Конституцияны 1922 жылғы Конституцияның шеңберінен тыс қабылдауды жоспарлады.

Өзгерістерге ынталандыру

1937 жылы конституцияны алмастырудың екі негізгі себебі болды. Біріншіден, 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекетінің конституциясы көптеген адамдардың пікірінше, Англо-Ирландия келісім-шартымен байланысты болды. Келісімге қарсы фракциядағы ең ірі саяси топ, бастапқыда келісімге қарулы күшпен қарсы шыққан, 1926 жылға дейін жаңа Ирландия еркін мемлекетінің институттарына бойкот жариялаған еді. 1932 жылы олар «Фианна Файл» партиясы ретінде билікке сайланды. 1932 жылдан кейін, Англо-Ирландия келісім-шарты бойынша талап етілген бастапқы Конституцияның бірқатар баптары, 1931 жылғы Вестминстер статутында рұқсат етілгендей, «Оирехтас» актілері арқылы жойылды. Бұл түзетулер адал серт беруге, Ұлыбританияның құпия кеңесінің сот комитетіне шағымдануға, Британ тажына және генерал-губернаторға қатысты сілтемелерді алып тастады. 1936 жылдың желтоқсанында VIII Эдуардтың күрт тақтан бас тартуы, 1936 жылғы «Атқару билігі (сыртқы қатынастар)» заңы арқылы корольдық байланысты қайта анықтау үшін дереу пайдаланылды. Дегенмен, Эмон де Валера басқаратын «Фианна Файл» үкіметі 1922 жылы Ұлыбритания үкіметі тарапынан таңылған деп санайтын конституциялық құжатты алмастыруды қалаған. Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясын алмастыру ниетінің басты себебі – қолданыстағы Конституцияның Англо-Ирландия келісім-шартымен байланысы және оның Ұлыбритания үкіметі тарапынан Ирландияға таңылғанына сенім болды. Келісімге қарсы күштердің басты оппоненттері 1932 жылы Эмон де Валера басшылығымен «Фианна Файл» ретінде билікке сайланды және еркін мемлекеттің конституциясын алмастыру міндеттемесін алды. Жаңа конституция ұсынысы «Фианна Файл» саясатына тым жақын болғандықтан, 1937 жылғы референдум республикалық үкіметке берілген сенім дауысы ретінде сипатталды. Джон Херн дайындаған және де Валера бақылауында болған жаңа конституция жобасы «Оирехтас» тарапынан талқыланып, бекітілді. «Оирехтас» 1937 жылғы «Плебисцит (Конституция жобасы)» заңын қабылдады, бұл жаңа конституция бойынша плебисцит өткізуге мүмкіндік берді. Ирландиядағы католик шіркеуінің мүдделеріне көрсетілген осы ықыласқа байланысты, Де Валераның бұрын айыпталған республикалық фракциясының беделі артып, «жартылай конституциялық» саяси қанат ретінде танылды, бұл «келісімге қарсы» күштердің бұрынғы «жабайы» күшіне құрмет көрсетуге мүмкіндік берді.

There were two main motivations for replacing the constitution in 1937. Firstly, the Irish Free State constitution of 1922 was, in the eyes of many, associated with the Anglo Irish Treaty. The largest political group in the anti treaty faction, who opposed the treaty initially by force of arms, had boycotted the institutions of the new Irish Free State until 1926. In 1932 they were elected into power as the Fianna Fáil party. After 1932, some of the articles of the original Constitution which were required by the Anglo Irish Treaty were dismantled by acts of the Oireachtas, as permitted in British law by the Statute of Westminster 1931. These amendments removed references to the Oath of Allegiance, appeals to the United Kingdom's Judicial Committee of the Privy Council, the British Crown and the Governor General. The sudden abdication of Edward VIII in December 1936 was quickly used to redefine the royal connection via the Executive Authority (External Relations) Act 1936. Nevertheless, the Fianna Fáil government, led by Éamon de Valera, still desired to replace the constitutional document they saw as having been imposed by the UK government in 1922. The desire to replace the Constitution of the Irish Free State was motivated largely by the association of the existing constitution with the Anglo Irish Treaty, and a belief that it had been imposed upon Ireland by the government of the United Kingdom. The main opponents of the Treaty had been elected to power as Fianna Fáil under Éamon de Valera in 1932, and a commitment was made to replace the constitution of the Free State. So closely tied to the policies of Fianna Fáil was the proposed new constitution that the 1937 referendum has been described as a vote of confidence in the republican government. After a new constitution was drafted by John Hearne, supervised by de Valera, the draft was debated and approved by the Oireachtas. The Oireachtas passed the Plebiscite (Draft Constitution) Act 1937, which allowed for a plebiscite to be held on the new constitution. The quid pro quo for this indulgence of the Catholic Church's interests in Ireland was the degree of respectability which it conferred on De Valera's formerly denounced republican faction and its reputation as the 'semi constitutional' political wing of the 'irregular' anti treaty forces.

Парламент талқылауы

Конституция жобасы Оирехтас тарапынан мақұлданғаннан кейін дауысқа жіберілді. Еркін Мемлекеттің Оирехтасы бастапқыда екі палаталы болды, оған Дэйл және Сенат немесе Сенат, сондай-ақ заңдарды қабылдау үшін патшалық келісім беретін генерал-губернатор кірді. Алайда, 1936 жылы Сенат пен генерал-губернатор таратылды, сондықтан Дэйл қабылдағаннан кейін заң жобасы Ceann Comhairle-нің қолымен заңға айналды. Конституция Оирехтасқа заң жобасы ретінде ұсынылмады. Оның орнына, Дэйлдің ішкі регламенті өзгертілді, осылайша ол конституция жобасын "мақұлдаған" қаулы қабылдады, ол бірден заң күшіне енбеді. Конституция жобасы 1937 жылдың 10 наурызында Дэйлге енгізілді және бірінші және екінші кезеңдер, комитет және баяндама кезеңдері, сондай-ақ 14 маусымдағы соңғы кезең сияқты заң жобасымен бірдей қарастырылды. Осы кезеңдерде бірнеше түзетулер енгізілді; атап айтқанда, мемлекеттің атауы Éire-ден "Éire, немесе ағылшын тілінде Ireland" деп өзгертілді.

Конституция жобасына қатысты ұстанымдар

Ирландия еркін мемлекетінің конституциясын алмастыруды қолдағандар көбінесе «Фианна Фейл» партиясына немесе британ мемлекетімен қалған конституциялық және заңдық байланыстарды жоюды мақсат тұтқан республикашылдарға жақын болды. Жаңа конституцияға қарсылардың арасында «Файн Гейл» және Лейборист партиясының қолдаушылары, сондай-ақ бұрынғы одақтастар бар еді, олар Ұлыбританияның ирландия үкіметінің институттарына әсер етуінің соңғы қалдықтарын жоғалтудан алаңдады. Ұлттық университет бітірушілер қауымдастығы жаңа конституцияға қарсы шықты, себебі ол әйелдердің құқықтары мен үй ішіндегі жеке өмірге қатысты құпиялылығына нұқсан келтіруі мүмкін еді.

Халықаралық жауап

Жаңа конституция қабылданған кезде, "Нью-Йорк таймс" газетінің хабарлауынша, британ үкіметі "құқықтық наразылықпен ғана қанағаттанды". Оның наразылығы 1937 жылғы 30 желтоқсандағы коммюнике түрінде болды, онда британдықтар былай деп мәлімдеді: Ұлыбританиядағы Ұлыбритания Корольдігі үкіметі Ирландия еркін мемлекетінің жаңа Конституциясымен туындаған жағдайды қарастырды, болашақта Конституцияда "Эйре" немесе "Ирландия" деп аталады [және] "Эйре" немесе "Ирландия" атауын қабылдаудың, немесе осы баптардың [Ирландия конституциясының] кез келген басқа ережесінің қабылдануының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің құрамына кіретін аумаққа ешқандай құқық бермейтінін мойындай алмайды. Сондықтан олар осыған байланысты "Эйре" немесе "Ирландия" атауын қолдануды тек осы уақытқа дейін Ирландия еркін мемлекеті деп белгілі болған аймаққа қатысты деп санайды. 1938 жылғы Eire (Келісімдерді растау) заңы бойынша Eire Ирландия мемлекеті үшін Ұлыбритания заңнамасында қолданылатын атау болады. Ирландия үкіметі 268 АҚШ конгрессменінен, оның ішінде сегіз сенатордан ізгі тілектер алды. Қол қоюшылар "Ирландия мемлекетінің дүниеге келуімен және жаңа конституцияның күшіне енуімен шын жүректен құттықтайды" деп білдіріп, "Біз жаңа конституцияның қабылдануын және Ирландия мемлекетінің пайда болуын ең маңызды оқиғалар деп санаймыз" деп қосты.

Ирландия, мұрагер мемлекет?

1937 жылы Ирландияның мемлекеттік мәртебесіне күмән болмағандықтан, Ирландия Ирландия еркін мемлекетінің жалғасы болып санала ма? Жауап, көрінеді, оң. Ирландия халықаралық қатынастарда мұрагер мемлекет ретінде танылды. Сыртқы істер министрлігі шетелдік үкіметтерді тек атауының өзгергені туралы хабардар еткені және дипломаттарды қайта аккредиттеуге ұрынбағаны маңызды емес.