Кіріспе
Кек Лок Си – Малайзияның Пенанг штатындағы Джордж Таун қаласында орналасқан буддалық храм. Айер-Итамда орналасқан бұл Малайзиядағы ең ірі буддалық храм және Гонконг, Филиппин, Сингапур және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа аймақтарынан келген буддалар үшін маңызды қасиетті орын. Храмдардың тұтас кешені 1890 жылдан 1930 жылға дейін салынды, бұл бастаманы абат Беоу Лин жүзеге асырды. Кешеннің ең басты ерекшелігі – қайтыс болған тай патшасы Рама VI-ның тапсырысымен салынған жеті қабатты Он мың Будда пагодасы. Онда Будданың 10 000 алабастр және қоладан жасалған мүсіндері мен Мейірімділік Құдайы Гуаньиньдің (Куан Инь) қола мүсіні орналасқан. 10 000 Будда тұжырымы қытай Махаяна буддизмі мектебіне жатады, ал Рама VI – Тхеравада елiнiң патшасы және буддалық дәстүрді ұстанған. Махаяна буддизмі, Тхеравада буддизмі және дәстүрлі қытайлық рәсімдер храм архитектурасы мен өнер еңбектерінде де, сондай-ақ ғибадат етушілердің күнделікті амалдарында да үйлесімділікке толы тұтаслық құрайды.
The Kek Lok Si Temple is a Buddhist temple within the city of George Town in the Malaysian state of Penang. Located at Ayer Itam, it is the largest Buddhist temple in Malaysia and an important pilgrimage centre for Buddhists from Hong Kong, the Philippines, Singapore and other parts of Southeast Asia. The entire complex of temples was built over a period from 1890 to 1930, an inspirational initiative of Beow Lean, the abbot. The main feature of the complex is the seven story Ten Thousand Buddhas Pagoda commissioned by the late Thai king Rama VI, featuring 10,000 alabaster and bronze statues of Buddha and the bronze statue of Guanyin (Kuan Yin), the Goddess of Mercy. The 10,000 Buddhas concept belongs to the Chinese Mahāyāna school of Buddhism while Rama VI was king over a Theravāda country and Buddhist tradition. Mahayana Buddhism, Theravada Buddhism and traditional Chinese rituals blend into a harmonious whole, both in the temple architecture and artwork as well as in the daily activities of worshippers.
Этимология
Кек Лок Си "Сухавати ғибадатханасы" дегенді білдіреді. Хоккиен тілінде (оңтүстік қытай тілінде) Кек лок сөзбе-сөз "жоғары қуаныш" дегенді білдіреді, бұл өзі Сухаватидың, яғни жұмақтың аудармасы. Си – "ғибадатхана" дегенді білдіреді. Кек Лок Си сондай-ақ "Аспан ғибадатханасы", "Таза жер ғибадатханасы" (Сухавати – таза жерлердің бірі), "Бақыттың ғибадатханасы" және "Жұмақ ғибадатханасы" деп те аударылған.
Тарих
Ғибадатхананың құрылысы 1890 жылы басталып, 1905 жылы аяқталды. Оны 1887 жылы Питт-стриттегі Мейірімділік құдайы ғибадатханасының бас Чан буддалық монахы Бео Лин шабыттандырды; ол бұрын Қытайдың Фуцзянь провинциясындағы Кушан аббаттығында қызмет еткен. Бео таңдаған орын, теңізге қараған Айер-Итам төбелеріндегі рухани жер, "Кран тауы" деп аталды. Ол Фуцжоудағы Фуцзянь провинциясындағы Буддистік Ватиканның Драм тауындағы филиалы ретінде құрылды. Бео Лин ғибадатхананың алғашқы абысы болды. Ғибадатхана кешенінің құрылысына Пенангтың "Хакка магнаттары" деп аталатын бес жетекші қытай бизнесмені: Чонг Фатт Цзе, оның туысы Чанг Юй Нан, Чья Чун Сенг, Тье Ки Юн және Чунг Кенг Кои қаржы бөлді. Ғибадатхананың құрылысына қаражат жинау, құрылыстар мен заттарды ғибадатхананың жомарттарының есімінен бағыштау арқылы жеңілдетілді. Бірінші болып аяқталған бас зал Гуаниньге арналған киелі орынды қамтыды, онда Көк патшайымы, Жер анасы және Бала тудыру құдайы сияқты көптеген басқа әйел құдайлар орналасқан; бұл Амитабха Будданың Батыс жұмағының кіші нұсқасы ретінде қарастырылады (Қытай теңізіндегі Путо тауы сияқты), онда Гуаниньге арналған үлкен киелі орын бар. Адамдар бұл киелі орынды Амитабха Будданың Батыс жұмағымен теңестіріп, оны "Кек Лок Си" (мандаринше – Жиле Си) деп атады. Сондай-ақ, Буддалардың, бодхисаттвалардың, қасиетті лохандардың, қорғаушы рухтардың және Таза жер буддизмінің Көк (немесе Алмаз) патшаларының алтынмен қапталған мүсіндері бар көптеген басқа киелі бөлмелер де бар. Қытайдың Пенангтағы консулдық өкілі Цин императорлық үкіметіне ғибадатхананың сұлулығы туралы баяндады. Осыдан кейін Гуансю императоры 1904 жылы Бео Линды Пекинге шақырды және оған "Буддизмнің псалмы мен басқа да қасиетті еңбектерінің" 70 000 томын (немесе басқа деректерге сәйкес 7 000) сыйлады, сондай-ақ оған "Пенангтың бас діни қызметкерінің құрметі" және "Аир Итамдағы қытай ғибадатханасын Пенангтағы барлық қытай ғибадатханаларының басшысы" деп жариялаған жарлықтарды табыс етті. Абат Пенангқа оралғанда, ескі жарлықты атпен сүйрелген креслода, ал жазбаларды понимен жүретін арбаларда алып жүрген салтанатты шеру ұйымдастырылды. Пенангтың көрнекті қытай азаматтары ханшалық мандарин киімдерін киіп, шеруге абатпен бірге қатысты. 1930 жылы ғибадатхананың жеті қабатты басты пагодасы, "Бан По Тар" (萬佛塔, "Он мың Будданың пагодасы") аяқталды. Бұл пагода қытайлық сегізбұрышты негізді тайлық дизайнның ортаңғы қабатымен және бірмалық тәжбен (спиральді күмбезбен) біріктіреді; бұл ғибадатхананың Махаяна және Тхеравада буддизмінің үйлесімділігін көрсетеді. Бұл елдегі этникалық және діни әртүрліліктің синкретизмін көрсетеді. Бұл жерде Таиландтың корольі Бумибол сыйлаған Будданың үлкен мүсіні орналасқан. Таиландтың корольі Рама VI пагоданың іргетасын қалады, сондықтан оны "Рама пагодасы" деп те атайды. 2002 жылы Мейірімділік құдайы Гуаньиньнің қола мүсіні аяқталып, көпшілікке ашылды. Ол бірнеше жыл бұрын өрттен зақымданған бұрынғы ақ гипстен жасалған Куан Ин мүсінінің орнына қойылды. Қола мүсін пагоданың үстіндегі төбеде орналасқан. Мүсінге 2009 жылы аяқталған үш қабатты шатырлы павильон (павильонды көтеріп тұрған қоладан жасалған 16 бағана) қосылды. Бұл әлемдегі ең биік Гуаньинь мүсіні болды. Құдайдың басты мүсінінің айналасында әрқайсысы бірдей биіктіктегі Куан Иннің жүзден астам мүсіні орналасқан. Алайда, оның биіктігі Пенанг штатының мешітіне көлеңке түспеу үшін шектелді. Бұл киелі орында Қытай күнтізбесінің 12 зодиак белгілерінің мүсініне қоса Будданың тағы 10 000 мүсіні бар. Ғибадатхана кешенінде гидравликалық жүйемен жұмыс істейтін үлкен қоңырау бар, ол жиі соғылады. Ғибадатханада ағаштан және тастан жасалған ою-өрнектер көптеп кездеседі. Әр құдайдың алдында жаздық, әдемі кітаптар, тартымды аспалы шамдар мен көптеген діни қызметкерлер бар. 2021 жылдың қазан айында ғибадатхана ғимаратының шамамен 70% өрттен жойылды, жалыны 12м-ден 15м-ге дейін жетті. Өрт сөндіру және құтқару қызметіне (БОМБА) оқиға туралы сейсенбі күні таңғы сағат 2:56-да хабар берілді. Өрттің себебін әлі анықтау жұмыстары жүргізілуде.
Сипаттама
Кек Лок Си ғибадатханасы Пэнанг аралындағы Джордж Таун қаласында, Эйр Итам тауының етегінде орналасқан. Ол Ео Сиу Биоу сыйлаған жер учаскесінде салынған. Пенанг тау бекетінен шамамен жаяу қашықтықта орналасқан. Көптеген келушілер ғибадатханаға баспалдақпен көтеріледі, оның шатырлары сувенирлер және басқа да, көбінесе діни емес тауарлар сататын көптеген дүкендерге пана береді. Олар "Азаттық көлі" деп аталатын көлдің жанынан өтеді, буддизм дәстүрі бойынша, ізгілік жасау үшін тасбақаларды, болғасын шектеулі болса да, бостандыққа жіберуге болады. Пэнанг өрт сөндіру және құтқару департаментінің операциялық офицері Мұхамед Норхишам Ибрагим хабарлағандай, өрт 18.5 шаршы метрлік ғибадатхана ғимаратының кем дегенде 70%-ын толықтай жойды, ал өрт таңғы сағат 6-да толыққандай сөндірілді. Оқиға кезінде ешқандай қаза болғандар немесе жарақат алғандар туралы хабарлама түспеді. Өрттің себебі әлі де билік тарапынан тергеліп жатыр. 2021 жылдың 18 қазанына дейін ғибадатхана кешені зардап шеккен ортаңғы бөлігінен басқа, әлі де жұртшылыққа ашық. Ғибадатхана ғимараты 2021 жылдың 22 желтоқсанына дейін, ғибадатхананың 130 жылдығына дейін жөндеуден өтеді деп уәде берілді.