Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ричард Никсонның сыртқы саясатының ерекшелігі
Feature of Richard Nixon's foreign policy
"Ақымақ теориясы" – АҚШ президенті Ричард Никсон мен оның әкімшілігінің сыртқы саясатымен байланысты саяси теория. Бұл теория бойынша, Никсон жауынгер коммунистік блоктің басшыларын оның өзінің ақылсыз және тұрақсыз екеніне сендіруге тырысты, осылайша олардың болжамсыз жауаптан қорқып, АҚШ-ты қаруланудан сақтауға ұмтылды. Кейбір халықаралық қатынастар мамандары келіссөздерде табысқа жету стратегиясы ретінде "ақымақ теориясына" күмәнмен қарайды.
The madman theory is a political theory commonly associated with the foreign policy of U. S. President Richard Nixon and his administration, who tried to make the leaders of hostile Communist Bloc nations think Nixon was irrational and volatile so that they would avoid provoking the U. S. in fear of an unpredictable response. Some international relations scholars have been skeptical of madman theory as a strategy for success in bargaining.
Тарих
1517 жылы Никколо Макиавелли кейде "ақылсыздыққа салғандай болу өте даналықтың белгісі" дей келіп (Ливий тарихы бойынша әңгімелер, 3-кітап, 2-тарау), Никсонның Вьетнам соғысында Кимболл Никсонның осы стратегияны тәжірибеден және Дуайт Д. Эйзенхауэрдің Корея соғысын басқаруын бақылап үйрену нәтижесінде дербес ойлап тапқанын айтады.
In 1517, Niccolò Machiavelli had argued that sometimes it is "a very wise thing to simulate madness" (Discourses on Livy, book 3, chapter 2). However, in Nixon's Vietnam War, Kimball argues that Nixon arrived at the strategy independently, as a result of practical experience and observation of Dwight D. Eisenhower's handling of the Korean War.
Ричард Никсон
Никсонның штаб бастығы Х.Р. Холдеман Никсонның өзіне айтқанын жазды:
Nixon's chief of staff, H. R. Haldeman, wrote that Nixon had confided to him:
"Мен мұны "Есінен жаңылу теориясы" деп атаймын, Боб. Солтүстік Вьетнамдықтардың соғысты тоқтату үшін меннің кез келген нәрсеге баруға дайын екенімді сенуін қалаймын. Біз оларға "Құдайға шүкір, Никсон коммунизмге қатты құмар. Оны ашуланғанда тоқтату мүмкін емес – және оның қолында ядролық қару батырмасы бар" дегенді жеткіземіз, сонда Хо Ши Миннің өзі екі күн ішінде Парижге бейбітшілік тілеп келеді. 1969 жылдың қазан айында Никсон әкімшілігі Кеңес Одағына "есінен жаңылыған адам босап кетті" екенін хабарлады, себебі АҚШ әскеріне толық жаһандық соғысқа дайындық бұйрығы берілді (американдық халықтың көп бөлігі бұл туралы білмеді), ал термоядролық қарумен жабдықталған бомбалаушылар үш күн бойы Кеңес шекарасының үстінен ұшты. Әкімшілік "есінен жаңылу стратегиясын" қолданып, Солтүстік Вьетнам үкіметін Вьетнам соғысын аяқтау үшін келіссөздерге мәжбүрледі. 1969 жылдың шілдесінде (2018 жылдың ақпан айында ЦРУ-ның құпиясы ашылған есебіне сәйкес) президент Никсон Оңтүстік Вьетнам президенті Тьёге ол қарастырып отырған екі жолдың – ядролық қаруды қолдану немесе коалициялық үкімет құру екенін айтқан болуы мүмкін. Көптеген американдық дипломаттар, қызметкерлер, достары мен туыстары Никсонның алкогольге тәуелді болғанын және ұйқысыздықпен күрескенін білді, сондықтан оған ұйқы таблеткалары тағайындалды. Рей Прайстың сөзіне қарағанда, ол кейде оларды бірге ішіпті. Бұл оның санасын және айналасындағы оқиғаларды түсінуін бірнеше рет әлсіретті; Джон Эрлихман оны "сасқан" деп сипаттаған, ал президенттің арнайы кеңесшісі және республикалық саясаткер Маноло Санчес Никсонмен телефонда сөйлескен кезде оның инсульт немесе жүрек талмасы болды деп ойлаған, тіпті Таяу Шығыс дағдарысы кезінде британ премьер-министрінің қоңырауын қабылдай алмаған. Никсонның қызы Джули Никсон Эйзенхауэр және досы Билли Грэм оның президенттік лауазымынан кейін бұл фактіні мойындады. Никсон сонымен қатар Джек Дрейфустың ұсынысымен дилантин қабылдады. Бұл дәрі әдетте ұстамаларға тағайындалады, бірақ Никсонның жағдайында ол депрессиямен күресу үшін қолданылды. Сонымен қатар, Генри Киссинджер 1970 жылы Камбоджаға жасалған шабуылды Никсонның болжамды тұрақсыздығының көрінісі ретінде көрсетті.
I call it the Madman Theory, Bob. I want the North Vietnamese to believe I've reached the point where I might do anything to stop the war. We'll just slip the word to them that, "for God's sake, you know Nixon is obsessed about communism. We can't restrain him when he's angry—and he has his hand on the nuclear button" and Ho Chi Minh himself will be in Paris in two days begging for peace. In October 1969, the Nixon administration indicated to the Soviet Union that "the madman was loose" when the United States military was ordered to full global war readiness alert (unbeknownst to the majority of the American population), and bombers armed with thermonuclear weapons flew patterns near the Soviet border for three consecutive days. The administration employed the "madman strategy" to force the North Vietnamese government to negotiate an end to the Vietnam War. In July 1969 (according to a CIA report declassified in February 2018), President Nixon may have suggested to South Vietnamese president Thieu that the two paths he was considering were either a nuclear weapons option or setting up a coalition government. Several American diplomats, staff members, friends, and family, knew Nixon indulged in alcohol and had trouble battling insomnia, for which he was prescribed sleeping pills. According to Ray Price, he sometimes took them together. This affected his acuity and understanding of his surroundings on several occasions; from John Ehrlichman calling him "looped", to Manolo Sanchez, a Republican operative and special counsel to the President, thinking Nixon had a stroke or heart attack while on the phone with him, to not being able to pick up a telephone call from the British prime minister during the Middle East crisis. Both Nixon's daughter Julie Nixon Eisenhower and friend Billy Graham acknowledged this fact, after his presidency. Nixon also took dilantin, recommended by Jack Dreyfus. That medicine is usually prescribed for seizure attacks, but in Nixon's case it was to battle depression. Also, Henry Kissinger portrayed the 1970 incursion into Cambodia as a symptom of Nixon's supposed instability.
Дональд Трамп
Кейбіреулер АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамптың одақтастарымен және қарсы мемлекеттермен қарым-қатынасын "ақылдан безген адам" теориясының мысалы деп сипаттады. Мысалы, KORUS еркін сауда аймағын қайта келісу кезінде Трамп АҚШ сауда өкілдеріне Оңтүстік Корея дипломаттарына "егер олар қазір жеңілдіктер бермесе, бұл ақылсыздан келісімнен шығып кетеді" деп ескерту беруді тапсырды, бұл Axios журналисі Джонатан Суон халықаралық қатынастардағы "ақылдан безген" тәсіл деп сипаттады. Джонатан Стивенсон The New York Times газетінде Трамптың стратегиясы Никсонның стратегиясынан кем нәтижелі болуы мүмкін екенін айтты, себебі Никсон "оны тым қиын жағдайға түсіргендерін, ал кеңестік және Солтүстік Вьетнам үкіметтері мойынсұнса, ол ақылға келмек" деген ойды қозғады, ал Солтүстік Корея үкіметі "Трамптың да солай істейтініне" сенбеді, өйткені оның қаулылары "қалыпты жұмыс тәртібі" еді, уақытша эмоционалдық реакция емес.
Some have characterized former US President Donald Trump's behavior towards allies and hostile states as an example of madman theory. For instance, during the KORUS FTA renegotiations Trump told US trade negotiators to warn South Korean diplomats that "if they don't give the concessions now, this crazy guy will pull out of the deal", which Jonathan Swan of Axios characterized as a "madman" approach to international relations. Jonathan Stevenson argued in The New York Times that Trump's strategy could have been less effective than Nixon's because Nixon tried to give the impression that "he'd been pushed too far, implying that he would return to his senses if the Soviets and North Vietnamese gave in", whereas the North Korean government was unlikely to believe that "Trump would do the same" because his threats were "standard operating procedure", not a temporary emotional reaction.
Владимир Путин
Ақымақ теориясының тағы бір мысалы Ресей президенті Владимир Путинге де жатқызылды, әсіресе 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне дейін және оның кезінде. 2015 жылы Мартин Хеллман "Ядролық қару – Путиннің қолдағы козыр қағазы, және ол оны әлемге Ресейдің тек аймақтық емес, супердержава екенін түсіндіру үшін пайдалануда" деді. Хеллманның пікірінше, Батыс бұл "ақымақ теориясын толыққанды ұғып алған жоқ". 2022 жылы, Ресейдің Украинаға басып кіруіне бірнеше күн қалғанда, Гидеон Рахман Financial Times газетінде Путиннің Украина және Ресей тарихына қатысты "ұзақ, ұлтшыл эсселер жариялауға бейімділігі", ядролық қару жаттығулары жоспарлары, сондай-ақ COVID-19 пандемиясы кезінде "көріне бастаған байланыссыздық пен параноидалық көңіл күйі" және оқшалану бейнесі "ақымақ стратегиясын" қолдануы мүмкін екенін айтты. Рахман Путиннің "қатігез және аморальды" екенін, бірақ сонымен қатар "ақылды және есептеушіл" екенін мәлімдеді. Ол тәуекелге барады, бірақ ол ақылдан адасқан емес, – деп Путиннің соңғы әрекеттерін оның алдыңғы 20 жылдағы "саналы" әрекеттерімен салыстырды. Алайда Рахман "ақымақтай әрекет ету мен ақымақ болу арасындағы шекара тым жұқа" екенін де атап өтті. Басып кірудің алғашқы күндерінде Politico журналисі Пол Тейлор да Путиннің Ресейдің ядролық күштерін "ерекше дайындық" режиміне қою туралы шешімінен кейін, Путиннің "ақымақ стратегиясын" қолданғанын болжады. Тейлор Путиннің "патологиялық мінез-құлық" танытып отырғанын, "көрінетін келіссөздерге ашықтықтан бастап, Украинаны төрт бағыттан толыққанды басып алуға дейін, әлемді жаппай қырып-жоюмен қорқытып, қиындыққа ұшырағанын" айтты. Тейлор сондай-ақ Путиннің басып кіру алдындағы телеарнадағы сөзіне сілтеме жасап, "оның Украинаның сайланған басшыларын есірткіге тәуелді неонацистер деп атауы тіпті оны қолдаған ресейліктердің арасында оның психикалық денсаулығына күмән тудырды" деді.
Another example of madman theory has also been attributed to Russian president Vladimir Putin, especially in the lead up and during the 2022 Russian invasion of Ukraine. In 2015, Martin Hellman stated that "nuclear weapons are the card that Putin has up his sleeve, and he's using it to get the world to realise that Russia is a superpower, not just a regional power." This use of the madman theory, Hellman argued, was something which the West had not "properly caught on to." In 2022, days before the Russian invasion of Ukraine, Gideon Rachman argued in the Financial Times that Putin's "penchant for publishing long, nationalist essays" regarding Ukrainian and Russian history, his plans of nuclear weapons exercises as well as his image of "growing increasingly out of touch and paranoid" and isolation during the COVID 19 pandemic, could have been the use of madman strategy. Rachman stated that Putin "is ruthless and amoral. But he is also shrewd and calculating. He takes risks, but he is not crazy", comparing Putin's recent actions to his more "rational" actions of the previous 20 years. However, Rachman also noted that "the line between acting like a madman and being a madman is disconcertingly thin." In the first days of the invasion, Paul Taylor of Politico also speculated that Putin was using the madman strategy, after his decision to place Russian deterrence nuclear forces on "special alert". Taylor stated that Putin was exhibiting "pathological behavior" by "swinging wildly from seeming openness to negotiations to a full scale invasion of Ukraine in four fronts, while threatening the world with mass destruction." Taylor also referred to Putin's television address prior to the invasion, stating that "his branding Ukraine's elected leaders as drug addicted neo Nazis raised doubts even among supportive Russians about his mental state and health."
Зерттеу
Саяси ғалым Скотт Саган мен тарихшы Джереми Сури бұл теорияны "тиімсіз және қауіпті" деп сынады, Кеңес Одағының басшысы Брежневтің Никсонның не айтқысы келгенін түсінбегеніне сенім білдірді және АҚШ күштерінің күшейтілген қимылдарынан туындаған апат қаупін ескерді. Макманус "ессіздіктің" кейбір түрлері келіссөздерде пайдалы болуы мүмкін, ал басқалары кері нәтиже беретінін айтады. Саяси ғалымдар Сэмюэл Сейтц пен Кейтлин Талмадж: "Тарихи мәліметтер, Трамптың президенттік мерзіміне дейін де, оның кезінде де, "ессіз" тактикасы көбінесе қорқытуды күшейтуге немесе келіссөздерде үстемдікке ие болуға көмектеспейді" дейді. Олар үш негізгі себепті атады: мақсатты мемлекеттер "ессіздің" жібергісі келген хабарды қабылдамайды, мақсатты мемлекеттер "ессіз" мінез-құлқын сенімді деп санамайды және мақсатты мемлекеттер "ессіз" сөздеріне сенгенімен де, "ессіздің" болашақ әрекеттеріне қатысты сенімді кепілдік бере алмайтынына байланысты оған бағынбайды.
Political scientist Scott Sagan and the historian Jeremi Suri criticized the theory as "ineffective and dangerous," citing the belief that the Soviet leader Brezhnev did not understand what Nixon was trying to communicate, and considering the chance of an accident from the increased movements of U. S. forces. McManus has argued that some forms of "madness" can be an asset in bargaining, whereas other forms are counterproductive. According to political scientists Samuel Seitz and Caitlin Talmadge, "The historical record, both before Trump’s presidency and during it, demonstrates that madman tactics typically fail to strengthen deterrence or generate bargaining leverage." They cite three main reasons: target states fail to receive the message that the "madman" thinks he is sending, target states do not see the "madman" behavior as credible, and target states do not give into the "madman" even when they believe the madman rhetoric, because the madman is perceived as being unable to make credible assurances of future behavior.