Кіріспе

Латынша термин "патшалық кеңес" немесе "патшаның соты" деген мағынаны білдіреді. Curia regis, латынша "патшалық кеңес" немесе "патшаның соты" дегенді білдіретін, ортағасырлық Еуропада патшаларға, соның ішінде Франция, Англия және Сицилияның нормандық патшаларына, Польша патшаларына, сондай-ақ Шотландия патшалары мен королеваларына қызмет еткен кеңесшілер мен әкімшілердің кеңестерін атау үшін қолданылған.

Англия

1066 жылғы Нормандық жаулап алудан кейін Англия Корольдігінің орталық басқару органы curia regis деп аталды. Жеңіс алдында англосаксондықтар бұл органды витан деп атады, ал ағылшын жазушылары бұл терминді де қолдануды жалғастырды. Ол франк патшалықтарының placitum generale-ға сәйкес келді, және бұл атау ағылшын curia regis-ке де қолданылды. Ол Нормандия герцогтеріне қызмет еткен curia ducis-ке ұқсас, бірақ бірдей емес. Оның мүшелері, әсіресе патшаның үйіндегі салт аттылар, curiales regis деп те аталды. Curia regis заң шығару, сот, дипломатиялық және мемлекеттік басқа да істерді жүргізді. Оның құрамына бас жалгерлер (яғни барондық, оның ішінде епископтар мен абаттар), сондай-ақ мемлекеттік және патша үйінің жоғары лауазымды шенеуніктері – канцлер, констебль, қазынашы, камерагер, маршал және үй басқарушы кірді. Патша кейде оларды жинап, магнум консилиум (лат. «Ұлы кеңес») ретінде отырыс өткізетін. Ұлы кеңестер арасында curia regis сессияда болып тұратын, бірақ құрамы әлдеқайда кішірек болатын. Кішкентай curia патшаға қызмет ететін патшалық шенеуніктер мен барондардан құралды. Осы кезеңде ағылшын патшаларының жылжымалы соттары болды, және кішкентай curia патшаның барлық саяхаттарында оған ілесіп жүрді. Патша мен curia патшалықты аралап жүргенде, кейде даугерлерді тікелей тыңдайтын. Ұлы кеңес пен кішкентай curia-ның өкілеттіктері мен функциялары бірдей болды, себебі олар әртүрлі жағдайларда жиналатын бір институт ретінде қарастырылды. XIII ғасырда Ұлы кеңес пен кішкентай curia екі бөлек органға айналды. Ұлы кеңес Парламентке, ал кішкентай curia – Тайлық Кеңеске дамыды. Осылайша, кішкентай curia regis – «қазіргі атқарушы биліктің, патша билігімен әрекет ететін Кабинеттің өте алыс ата-бабасы». Канцлерлік, қазынашылық және қазына департаменттері сияқты алғашқы мемлекеттік ведомстволар да кішкентай curia regis-тен пайда болды.

Франция

Францияда король соты, латын тілінде Curia Regis деп аталады, ерте Капеция патшаларының бас кеңесшілер органы ретінде жұмыс істеді. Ол патшаның сенімді кеңесшілерінен құралған, бірақ олардың тек азы ғана патшамен бірге саяхат ететін. Он екінші ғасырдың соңына қарай ол сот органына айналды, ал оның бір бөлігі патша кеңесі ретінде қала берді. Он төртінші ғасырға қарай "curia regis" термині қолданыстан шықты.

Испания (Кастилия)

Испаниядағы Корольдік кеңестің ең алғашқы нысаны 1385 жылы король Жоан Альжубаррота шайқасының нәтижесінде болған жеңілістен кейін құрылды. Ол 1480 жылы королева Изабелла I тұсында мемлекеттің әкімшілік және сот мәселелерімен айналысатын бас орган ретінде қайта жаңартылды. Кеңес 1834 жылы Изабелла II тарапынан таратылды.