Кіріспе

Аляска соты жүйесі – Аляска штатының біріктірілген, орталықтан басқарылатын және толығымен мемлекеттік қаржыландырылатын сот жүйесі. Аляска аудандық соттары негізгі құқық бұзушылықтар бойынша алғашқы соттар, Аляска жоғары соттары негізгі қылмыстық істер бойынша алғашқы соттар, ал Аляска Жоғарғы соты мен Аляска апелляциялық соты – негізгі апелляциялық соттар. Аляска Жоғарғы Сотының төрағасы Аляска соты жүйесінің әкімшілік басшысы болып табылады.

Жоғарғы Сот

Аляска Жоғарғы Соты – штаттың жоғарғы соты. Жоғарғы сот бас судьядан және төрт судьядан тұрады. Олар өздерінен біреуін үш жылдық мерзімге бас судья қызметіне тағайындайды. Аляска Жоғарғы Сотының шешімдері Аляска штатының барлық басқа да соттары үшін міндетті болып табылады, ал осы шешімдерді қайта қарауға немесе өзгертуге құқығы бар жалғыз соттар – АҚШ Федералдық соттары. Жоғарғы сот төменгі сатыдағы соттардан келіп түскен апелляциялық шағымдарды қарайды және штаттың сот жүйесін басқарады. Аляска Жоғарғы Соты азаматтық істер бойынша шағымдарды алғашқы рет қарауға міндетті және бұрын басқа апелляциялық соттарда қарастырылған шағымдарды қарау туралы өз дискрециясын қолдана алмайды.

Апелляциялық сот

Аляска апелляциялық соты – қылмыстық істер бойынша апелляциялық аралық сот, және ол бас судья мен екі судьядан тұрады. Апелляциялық соттың бас судьясын жоғары соттың төрағасы үш судьяның ішінде екі жылдық мерзімге тағайындайды. Апелляциялық сот қылмыстық істердегі үкімдерге, сондай-ақ кәмелетке толмағандардың қылмыс жасады деген айып бойынша қаралатын істерге (жасөспірімдердің қылмыстық істері), тұтқындардың қамақтаудың заңдылығын шаку дауларына (habeas corpus және соттан кейінгі шаралар), сонымен қатар пробация және условты-досролы босату туралы шешімдерге қатысты шағымдарды қарау құзыретіне ие. Бұған қоса, қылмыстық іс бойынша айыпталушы аудандық соттан жоғары сотқа шағымданып, жоғары соттың шешімін қайта қарауды апелляциялық соттан сұрай алады, бірақ апелляциялық сот өз дискрециясы бойынша шағымды қараудан бас тартуға құқылы.

Жоғары соттар

Алясканың жоғары соттары – жалпы юрисдикциядағы бірінші инстанция соттары. Бұл сот аудандық соттан келіп түскен шағымдарды қарап шығарады.

Аудандық соттар

Алясканың аудандық соттары – төменгі сатыдағы соттар, олар қылмыстық құқық бұзушылықтар және даулы сомасы 100 000 доллардан кем азаматтық істерді қарауға құзыретті. Олар тарихи тұрғыдан Алясканың ең жұмылы соттары болып келген. Аудандық сот судьялары қамауға алу ордерлерін және іздестіру ордерлерін шығарады, айыптау отырыстарын өткізеді, сондай-ақ коронерлер міндетін атқаруы, жанкештерді тағайындауы және маңызды статистиканы тіркеуі мүмкін. 1992 жылы штат бойынша 17 аудандық сот болды.

Магистратуралық соттар

Судьялар ордерлер, неке куәліктері, шақыру қағаздары, қамау және тінтіру ордерлері, сондай-ақ нотариат куәландыруларын беруге құқылы. Олар сонымен қатар қылмыстық істер бойынша алдын ала сот отырысын жүргізе алады.

Әкімшілік

Аляска Жоғарғы Сотының бас судьясы – Аляска сот жүйесінің әкімшілік жетекшісі болып табылады. Әкімшілік директорды бас судья Жоғарғы Соттың келісімімен тағайындайды. Директор штаттағы барлық соттардың әкімшілік жұмысын қадағалайды. Барлық соттардың әкімшілік қызметін реттейтін ережелер, сондай-ақ азаматтық және қылмыстық істер бойынша іс жүргізу ережелерін Жоғарғы Сот бекітеді. Аляска заң шығарушы органы екі палатаның үштен екі көпшілігімен соттың іс жүргізу ережелерін өзгерте алады. Аляска адвокаттар қауымдастығы – адвокаттарды қабылдау және олардың тәртібін сақтауға жауапты міндетті ұйым, сондай-ақ адвокаттық емтиханды өткізумен айналысады. Ол Аляска Жоғарғы Сотына есеп береді. Оны тоғыз адвокат және үш қоғамдық мүшеден тұратын басқарма басқарады. Аляска сот кеңесі өтініштерді қабылдағаннан және Аляска адвокаттар қауымдастығының мүшелерінен әрбір үміткердің біліктілігін бағалаудан кейін бос қызмет орындарына судьяларды ұсынады. Аляска сот кеңесі сондай-ақ Аляска адвокаттар қауымдастығының мүшелерінен, полиция қызметкерлерінен және пробация қызметкерлерінен судьяларды қайта сайлау туралы пікірлерді сұрап, сайлаушыларға таратылатын нұсқаулықтарда жариялайтын ұсынымдар жасайды. Аляска сот этика жөніндегі комиссиясы судьяларды қызметтен шеттету, жұмыстан босату, зейнеткерлікке шығару және сөгіс беру туралы ұсынымдар дайындайды. Оның құрамына судьялар тағайындаған 3 судья, Аляска адвокаттар қауымдастығы тағайындаған 3 адвокат және губернатор тағайындаған, ал заң шығарушы орган бекіткен 3 азамат кіреді. Бұған қоса, апелляциялық соттар кеңсесі Жоғарғы Сот пен апелляциялық соттың жұмысына көмектеседі. Клерк міндетті түрде адвокат болуы керек. Клерктің міндеттеріне Жоғарғы Сот пен апелляциялық сот арқылы келіп түсетін істерді бақылау және апелляциялық рәсімді жақсарту бойынша ұсыныстар енгізу кіреді. Ол сондай-ақ барлық істерді тіркеу және кестеге енгізу, шешімдерді жариялау және осыған байланысты басқа да жұмыстарға жауапты. Клерктің кеңсесі Анкоридж қаласында орналасқан, ал оның орынбасарлары Джуно, Анкоридж және Фэрбанкс қалаларында жұмыс істейді. Мэрилин Мей 1998 жылдың қазан айында апелляциялық соттар кеңсесінің клеркі болып тағайындалды.

Судьялар

Аляска судьялар мен жоғары сот судьяларын таңдау үшін Миссури жоспары бойынша біліктілік принципін қолданады. Губернатор Алясканың Сот Кеңесі ұсынған білікті кандидаттар тізімінен судья немесе жоғары сот судьясын тағайындайды. Губернатор тізімді алғаннан бастап 45 күн ішінде тағайындауды жүзеге асыруға міндетті. Аляскадағы барлық судьялар мен жоғары сот судьялары тағайындалғаннан кейін үш жылдан астам уақыт өткен соң (округтік сот судьялары үшін екі жыл) және одан кейін белгілі бір уақыт аралығымен өтетін кезекті жалпы штаттық сайлауда сайлаушылардың бекітуі (қайта сайлану) үшін партиялық емес бюллетень бойынша дауысқа түсуге тиіс. Магистраттар сот округінің бас судьясы тарапынан тағайындалады.

Тарих

Жоғары сот және апелляциялық соттар Аляска конституциясымен құрылды, ол 1959 жылы штат мәртебесіне ие болғаннан кейін күшіне енді. Сол жылы Аляска заң шығарушы органы әр сот округі үшін аудандық сот құрды және жоғарғы сотқа аудандық сот судьяларының санын арттыру немесе кемдету құқығын берді. 1980 жылы жоғарғы сотқа апелляциялық жүктемені азайту мақсатында апелляциялық сот құрылды.