Тұқымдық империя құрған батыс африкалық халық – Тукулер. 1 млн адамды қамтиды, мал шаруашылығымен, егіншілікпен айналысады. Тарихы, мәдениеті туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Африка этносы. Олар 19 ғасырда Омар Саиду Талл басшылығымен құдіретті Тукулер империясын құрды. Ол көршілес этностарға және француз отаршылдық күштеріне қарсы діни соғыс жетекшісі болды. Тукулер дәстүрлі түрде отырықшы халық, негізінен Сенегал өзені аңғарында қоныстанған, олардың негізгі шаруашылық қызметтері – егіншілік, балық аулау және мал шаруашылығы. Тукулер қоғамы әкелік желі бойынша ұйымдасқан, көп әйелділікке бейім және құлдық пен касталық жүйеге негізделген жоғары әлеуметтік жіктелуге ие болған. Батыс Африкада шамамен 1 миллион тукулер тұрады.
West African ethnic group
They founded the vast Toucouleur Empire in the 19th century under Omar Saidou Tall who led a religious war against the neighboring ethnic groups and the French colonial forces. The Toucouleur are traditionally sedentary, settled primarily in the Senegal River valley, with farming, fishing and raising cattle as their main activities. The Toucouleur society has been patrilineal, polygynous and with high social stratification that included slavery and caste system. There are an estimated 1 million Toucouleur people in West Africa.
Анықтама және тіл
Toucouleur-ден басқа, оларды әртүрлі атаулармен, Futanke немесе Haalpulaar (француз әдебиетінде) сипаттайды. Toucouleur атауының шығу тегі нақты емес, кейбір дереккөздер оны француз тілінен алынған, «әр түрлі түстер» деген мағынаны білдіретін сөз деп санайды, бірақ бұл халықтық этимология болуы мүмкін. Көбінесе ол «Такрурдан келгендер» деген мағына беретін отарлық кезеңге дейінгі «tekruri» сөзінің өзгеруі болып саналады. Toucouleur және жалпы Fula халқы арасындағы ерекшелік 19 ғасырда француз этнографтары тарапынан жасалған. Олар, бір жағынан, отырықшы, егіншілікпен айналысатын, фанатикалық және еуропалықтарға қарсы Toucouleur-ді, екінші жағынан, көшпелі, мал өсіруші, қарапайым және ынтымақтас Peulh-ты ажыратты, бірақ бұл екілік дұрыс емес. Toucouleur халқы Pulaar тілінде сөйлейді, ол Fula тілінің диалектісі болып табылады және Нигер-Конго тілдер отбасының Атлантика тармағына жатады. Serer және Toucouleur халқы арасында антропологтар әзілдесу қарым-қатынасы деп аталатын, өзара жағымды әзіл-қалжыңға негізделген әлеуметтік амал бар. Toucouleur халқы Сенегал өзені аймағында ұзақ жылдар бойы қоныстанған, ал ұйымдасқан Tekrur мемлекетінің тамыры 5 ғасырға дейін жетеді. 1827 жылы Меккеге барған сапарында Омар «Қара Африканың халифасы» деп жарияланды. 1833 жылы ол Батыс Африкаға оралды және кейіннен Сокото халифатындағы әйелінің әкесінен саяси және мемлекет құру стратегияларын үйренді. Содан кейін ол 1854 жылы мұсылман емес этностарға және дінінен тайып кеткен мұсылмандарға қарсы ислам дінін тарату үшін Toucouleur халқын біріктірді. Империя 1880 жылдары Fulani, Tuareg және Moor халқының Toucouleur-ға шабуыл жасауынан құлады.
Besides Toucouleur, they are variously referred to as , Futanke, or Haalpulaar (French literature). The name Toucouleur is of unclear origin, with some sources stating it as a French derivation meaning "of every color", which itself may be a folk etymology. More likely it is a deformation of tekruri, a precolonial term meaning "people from Takrur". The supposed distinction between Toucouleurs and Fula people more generally was invented by French ethnographers in the 19th century. They differentiated between supposedly sedentary, agricultural, fanatical, and anti European Toucouleurs on one hand and nomadic, pastoralist, docile and cooperative Peulhs on the other, but the dichotomy is false. Toucouleurs speak the Pulaar language, a dialect of Fula, an Atlantic branch of the Niger Congo language family of languages. A mutually acceptable bantering style interaction, called the joking relationship by anthropologists, exists between the Serers and Toucouleurs. The Toucouleur people have long inhabited the Senegal River area, with roots of an organized Tekrur kingdom tracing back to the 5th century. During his visit to Mecca in 1827, Omar was designated as the "Caliph of Black Africa." He returned to West Africa in 1833, and subsequently learned political and state building strategies from his father in law in the Sokoto Caliphate. then mobilized the Toucouleur to pursue an Islamic holy war in 1854 against the non Muslim ethnic groups and those Muslims who had strayed. The empire collapsed in the 1880s as the Fulani, Tuaregs and the Moors attacked the Toucouleurs,
Бес Toucouleur кастасының ішіндегі ең жоғары мәртебе аристократиялық басшылар мен Торобе деп аталатын ислам ғалымдарына тиесілі. Олардан төмен Римбе, яғни әкімшілер, саудагерлер және фермерлер орналасқан. Ненбе – Toucouleur қоғамындағы қолөнершілер кастасы. Төртінші касталық деңгей Галлункобе деп аталады, яғни босатылған құлдар немесе құлдардың ұрпақтары. Toucouleur халқының ең төменгі кастасы Матьюбе, яғни құлдар. Құлдар мүшріктерге шабуыл жасау арқылы, құл саудасынан сатып алу арқылы немесе мұрагерлікпен алынды. Иерархиялық әлеуметтік қабаттану экономикалық тұрғыдан жабық жүйе болып келді, бұл тарихи тұрғыдан айқын теңсіздікке әкелді. Жер мен мүлік тек жоғарғы кастаның мүшелеріне ғана тиесілі болды. Мамандықтар мен касталық мүшелік мұрагерлікпен беріледі. Toucouleur касталары эндогамиялық, бөлінген және әр түрлі некелер сирек кездеседі. Toucouleur халқының дін қызметкерлері, Wolof халқы сияқты, жеке топ құрды. Рудигер Сесеманн айтады, діни басшылар Toucouleur халқының тарихында міндетті түрде эндогамиялық немесе мұрагерлік лауазым болған жоқ, бірақ төменгі кастадан шыққан адамдар діни маман болулары сирек кездеседі, өйткені олар «дін қызметкерлерінің ізгілік стандарттарына» жеткілікті түрде сай емес деп есептелді.
The highest status among the five Toucouleur castes is of the aristocratic leaders and Islamic scholars called Torobe. Below them are the Rimbe, or the administrators, traders and farmers. The Nyenbe are the artisan castes of the Toucouleur society. The fourth caste strata is called the Gallunkobe or the slaves or descendants of slaves "who have been freed". The bottom strata among the Toucouleurs are the Matyube or slaves. The slaves were acquired by raiding pagan ethnic groups or purchased in slave markets, or the status was inherited. The hierarchical social stratification has been an economically closed system, which historically has meant a marked inequality. Property and land has been exclusively owned by the upper caste members. Occupations and caste memberships are inherited. The Toucouleur castes have been endogamous, segregated and intermarriage has been rare. The clerics among Toucouleur like the Wolof people formed a separate group. The religious leaders were not necessarily endogamous nor an inherited post in Toucouleur people's long history, but it has been rare for lower caste people to become religious specialist, states Rüdiger Seesemann, as they were viewed as not sufficiently adhering to the "clerical standards of piety".
Неке
Тукулеурлер арасында неке үшін қалыңдық отбасына қалыңмал төленуі қажет. Жоғары әлеуметтік статусы бар отбасыдан, мысалы, ақсүйек тегінен шыққан қыз, қолөнершілер немесе құл тегінен шыққан сияқты төмен статустағы отбасынан шыққан қызға қарағанда әлдеқайда жоғары қалыңмал күтеді. Неке мешітте ресімделеді. Қалыңдық күйеуінің туыстарымен бірге тұрады. Дәстүр бойынша, некеге кіріспес бұрын қалыңдықтың тәтесі қыздың бойжеткендігін тексеріп, оны жуып, массаж жасайды. Содан кейін жас жұбайлар тойға жиналады, онда ауыл тұрғындары да қатысып, жаңа отбасының құрылуын тойлайды.
Marriage among the Toucouleurs requires a bride price payable to the bride's family. A girl from high social status family such as of noble lineage expects substantially higher payment than one of lower status such as artisan castes or with slave lineage. The marriage is validated by a mosque. The bride comes to live with her husband's joint family. Traditionally, before the marriage is consummated, the bride's aunt checks if the girl is a virgin, then bathes and massages her. The bride and groom then join in a wedding feast where the village members join in, marking the start of a new couple.
Бала туу және есім қою
Пембугале (бала туғаннан кейін) бір апта өткен соң, нәрестеге ат қойылады және әкенің қарындасы (горголь) шашын қияды. Әкесі марабоутқа таңдаған атын айтады, сосын марабоут нәрестенің құлағына атын сыбырлап, дұға оқиды. Одан кейін марабоут таңдалған атты гаулоға (гриотқа) хабарлайды, ал гриот ауылға жариялайды.
One week after pémbougale (childbirth), the baby is named and a gorgol (sister of the father) cuts its hair. The father tells the marabout the name he has chosen, after which the marabout whispers the name in the infant's ear and prays. Following this, the marabout informs a gawlo (griot) of the name that has been chosen, and the griot announces the name to the village.