Кіріспе
Ит мойнына тағылатын мата бөлігі, кейде "ит жағасы" деп аталатын дін қызметкерлерінің киімі. Ит жағасы – ит мойнына тағылатын мата бөлігі. Жағаны бақылау, анықтау, сән үшін, қорғауға немесе оқытуға пайдалануға болады (бірақ кейбір зиянды жаттығу жағалары көптеген елдерде заңсыз). Ит жағасына сәйкестендіру таңбалары мен медициналық ақпарат жиі орналастырылады. Итті бақылауға арналған бау-сымыр көбінесе жағамен бірге қолданылады. Егер ит бау-сымырға қарсы тартылса, ол трахеяға қатты қысым түсіріп, жарақаттауы мүмкін. Трахеитке бейім немесе трахеясы құлауға жақын иттер үшін жағаның орнына бау-белдік қолдану пайдалы болуы мүмкін. Керісінше, мойны жіңішке немесе басы кішкентай иттер тым бос жағадан оңай шығып кетуі мүмкін. Бұл жағдайдан итті тартпауға үйреткенде мойынға қысымды тең бөлу үшін қататын мартингейл жағасын қолдану арқылы сақтануға болады. Кез келген стильдегі ит жағасы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін дұрыс тағылуы керек және ит қараусыз қалғанда жаға тағылмауы керек.
the item of clerical clothing sometimes called a "dog collar"
A dog collar is a piece of material put around the neck of a dog. A collar may be used for restraint, identification, fashion, protection, or training (although some aversive training collars are illegal in many countries
). Identification tags and medical information are often placed on dog collars. Collars are often used in conjunction with a leash for restraining a dog. Collars can be traumatic to the trachea if the dog pulls against the restraint of the leash, causing severe pressure to the neck. Use of a harness instead of a collar may be beneficial for dogs prone to tracheitis or those with a collapsed trachea. Conversely, dog breeds with slender necks or smaller heads may easily slip out of collars that are too loose. This can be avoided by using a martingale dog collar which tightens to distribute pressure around the neck when training the dog not to pull. Any style of dog collar must be properly fitted to ensure safety and collars should not be worn when the dog is unattended.
Негізгі жағалар
Жағалар әртүрлі материалдардан жасалады, көбінесе былғарыдан немесе нейлоннан. Сирек қолданылатын материалдарға полиэстер, қырық, металл немесе «майлы мата» (пахтамен тоқылған винил) жатады. Жағалар әртүрлі материалдармен әртүрлі жолдармен безендірілуі мүмкін. Күнделікті киюге арналған негізгі жағалар:
Buckle collars, also called flat collars, with a buckle similar to a belt buckle, or a quick release buckle, either of which holds the collar loosely around the dog's neck. Identification is commonly attached to such a collar; it also comes with a loop to which a leash can be fastened. This is the most standard collar for dogs. A flat collar should fit comfortably tight on the dog's neck. It should not be so tight as to choke the dog nor so loose that they can slip out of it. Generally, two fingers should be able to fit underneath the collar. Break away collars look similar to buckle collars, but have a safety mechanism installed that allows the dog to break free of the collar if excessive force is applied. These collars are useful in situations where a non quick release collar could get snagged and strangle the dog. Safety stretch collars contain an elastic panel in the sturdy nylon collar, which allows escape from potential strangulation dangers such as branches, fences, gates and other dogs. Unlike breakaways, a stretch collar acts like a traditional collar when clipped with a leash.
Тізгішті жағалар, сондай-ақ жазық жағалар, белбеу тізгішіне ұқсас немесе жылдам ажыратылатын тізгіші бар, олардың екеуі де жағаны иттің мойнына бекем ұстайды. Мұндай жағаға әдетте таңбалау белгісі бекітіледі; сонымен қатар, оған қабыс байлауға арналған ілмек те бар. Бұл иттер үшін ең стандартты жаға. Жазық жаға иттің мойнына жайлы да қысқа да орналасуы керек. Ол иттің мойнын қысып тастамайынша тығыз болмауы керек, сондай-ақ одан шығып кетуі мүмкіндей бос та болмауы керек. Әдетте, екі саусақ жағаның астына сыйып отыруы керек.
Buckle collars, also called flat collars, with a buckle similar to a belt buckle, or a quick release buckle, either of which holds the collar loosely around the dog's neck. Identification is commonly attached to such a collar; it also comes with a loop to which a leash can be fastened. This is the most standard collar for dogs. A flat collar should fit comfortably tight on the dog's neck. It should not be so tight as to choke the dog nor so loose that they can slip out of it. Generally, two fingers should be able to fit underneath the collar. Break away collars look similar to buckle collars, but have a safety mechanism installed that allows the dog to break free of the collar if excessive force is applied. These collars are useful in situations where a non quick release collar could get snagged and strangle the dog. Safety stretch collars contain an elastic panel in the sturdy nylon collar, which allows escape from potential strangulation dangers such as branches, fences, gates and other dogs. Unlike breakaways, a stretch collar acts like a traditional collar when clipped with a leash.
Құтылуға арналған жағалар тізгішті жағаларға ұқсас, бірақ итке шамадан тыс күш түсірілсе, жағадан босауға мүмкіндік беретін қауіпсіздік механизмі орнатылған. Бұл жағалар жылдам ажыратылмайтын жағалар тұншықтырып, иттің мойнына зиян келтіруі мүмкін жағдайларда пайдалы. Қауіпсіздікке созылатын жағалар берік нейлон жағаның ішінде эластикалық панельді қамтиды, бұл бұтақтар, қоршаулар, қақпалар және басқа иттер сияқты тұншығу қаупінен құтылуға мүмкіндік береді. Құтылу жағаларынан айырмашылығы, созылатын жаға, қабыспен бекітілгенде, дәстүрлі жаға сияқты жұмыс істейді.
Buckle collars, also called flat collars, with a buckle similar to a belt buckle, or a quick release buckle, either of which holds the collar loosely around the dog's neck. Identification is commonly attached to such a collar; it also comes with a loop to which a leash can be fastened. This is the most standard collar for dogs. A flat collar should fit comfortably tight on the dog's neck. It should not be so tight as to choke the dog nor so loose that they can slip out of it. Generally, two fingers should be able to fit underneath the collar. Break away collars look similar to buckle collars, but have a safety mechanism installed that allows the dog to break free of the collar if excessive force is applied. These collars are useful in situations where a non quick release collar could get snagged and strangle the dog. Safety stretch collars contain an elastic panel in the sturdy nylon collar, which allows escape from potential strangulation dangers such as branches, fences, gates and other dogs. Unlike breakaways, a stretch collar acts like a traditional collar when clipped with a leash.
Арнайы мақсаттағы жағалар мен қосымшалар
Тікенекті жағалар, сондай-ақ қасқыр жағасы, қорғаныш жағасы немесе металл тікендері бар жағалар деп те аталады, – металл тікенектермен, дөңгелектелген немесе өткір ұштармен жабдықталған жағалар. Олар дәстүрлі түрде басқа жануардың иттің мойнына шабуына кедергі келтіру үшін қолданылған. Әдетте, тікенектер қолмен орнатылып, қосымша қауіпсіздік үшін берік бекітіледі. Осы жағаның тарихы ежелгі Грецияға дейін жетеді, онда мал күзетшілеріне қасқырлар немесе басқа жыртқыштардан қорғану үшін металл тікенектері бар жағалар тағылған. Қазіргі заманда тікенекті жағалар көбінесе сәндік аксессуар ретінде қарастырылады. Көлеңкелі жағалар, әдетте нейлоннан жасалған, көлеңкелі таспаны қамтиды, ол иттің түнде келе жатқан көліктерге көрінуін қамтамасыз етеді. Жарық жаға (немесе жаға шамшырағы, ит шамшырағы) – иттің қараңғыда иесіне және, ең бастысы, жақын жердегі жүргізушілерге көрінуі үшін жарық шығаратын жаға. Бұл жаға иттердің түнде жақсы көретіні белгілі болғандықтан, оларға қараңғыда көруге көмектесу үшін жасалған емес. Көбінесе жарық шығаратын диодтар (LED) жарық көзі ретінде қолданылады және жаға кез келген түсте болуы мүмкін, бірақ қызыл және көк түстері ең көп таралған. Жағаның салмағын азайту үшін қуат көзі ретінде әдетте AAA батареялары немесе литийлік түйіршік батареялары қолданылады. Суда жүзуге арналған жаға (немесе иілгіш жаға) – иттер үшін жасалған жүзу көмек құралы. Ол құтқару жилеті ретінде қолданылмаса да, су үстінде иттің басын ұстап тұруға көмектеседі. Ол көбінесе жараланған иттерді оңалту үшін ветеринарлық гидротерапияда қолданылады. Жаға жабық ұялы көбік материалдан жасалуы мүмкін, ол өзінен жүзуге қабілетті, немесе ауамен толтырылатын түрде болуы мүмкін.
Медициналық жағалар
Көбелектерге қарсы жағалар көбелектің шабуылына қарсы химиялық заттармен сіңдірілген. Олар әдетте, қалыпты мойындыққа қосымша тағылатын жаға болып табылады. Елизавета жағалары, қиық конус пішіндес, иттің басы мен мойнындағы жараны қысып алуынан немесе денесіндегі жараны немесе инфекцияны тілдеуінен сақтау үшін салынады.
Мода жағалары
Иттің жағасы иесінің әшекей талғамын көрсету үшін де қолданылады және оның мәртебесін білдіретін символ ретінде де танылады. Ең ежелгі сәндік ит жағалары ежелгі Египеттен табылды, олар алғашқы фараондардан бұрынғы кездерге дейін жетеді. Бүгінгі күні сәндік ит жағалары түрлі дизайн, өрнектер мен материалдардан жасалады, сондай-ақ оларға галстук-бабочка және гүлдер сияқты әшекейлер қосылуы мүмкін.
Оқу жағалары
Иттерді оқыту үшін түрлі жағалар қолданылады, бірақ кейде жаға мүлдем қолданылмайды (мысалы, иттің ептілігін арттыру жаттығуларында жаға жабдыққа ілігіп, иттің мойнына қысым түсіруі мүмкін). Әрбір оқу жағасының өз пайдасы мен зияны бар (төменде қысқаша сипатталған), оқытушылар қолданар алдында осы жайттарды ескереді. Оқу жағалары көбінесе оқу кезінде ғана қолданылады және иттің мойнында тұрақты тағылмайды, себебі кейбір жағалар итке қараусыз қалғанда зиян келтіруі немесе қауіпті болуы мүмкін.
Жапсырмалы жағалар
Кейбір иттер бауға байланып, құлыптамалы немесе жылдам ажыратылатын жаға арқылы үйретіледі.
Мартингейл жағасы
Мартингейл жағалары ескек тұқымды иттерге ұсынылады, себебі олардың бастары мойындарынан кішкентай болып келеді және олар стандартты жағалардан оңай шығып кетуі мүмкін. Дегенмен, оларды кез келген тұқымды иттерге қолдануға болады. Олардың сырғып кетпеу қасиеті көптеген үй жануарларын ұстау орындарында және жануарлар бейіттерінде қауіпсіздік стандартына айналдырды. Мартингейл жағасында 2 ілмек болады; кішірек ілмек – "бақылау ілмегі", ол иттің жағадан шығып кетпеуі үшін үлкен ілмекті тартып қысады. Дұрыс реттелген мартингейл жағасы тартылғанда иттің мойнын қыспайды. Кейбіреулер оларды жақсы қысып тағып, оны тұнжырдай қолдануға болады, бірақ тұнжырдың шексіз қысылуы болмайды. Бұл құрылым жағаның бос әрі ыңғайлы болуына мүмкіндік береді, бірақ ит артқа қарай шығуға тырысса, жаға тартылады.
Бас тіректері
Бас жағалары, сондай-ақ бас мойындықтары, аттың жағасына ұқсас конструкцияға ие. Олар бірнеше бренд атымен сатылады. Брендтерге Comfort Trainer, Canny Collar, Halti, Gentle Leader және Snoot Loop сияқты көптеген брендтер кіреді. Көбінесе осы мойындықтарды атағанда Halti немесе Gentle Leader брендтері қолданылады. Бұл құрылғы мойынның артқы жағына және мұрынның үстінен бекітіледі, бұл иттің бағытын және қабысқа тарту күшін, тек мойынға жақын орналасқан мойындықтарға қарағанда жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді. Осы типтегі мойындыққа қысым жасағанда иттің мұрны, демек басы, иесіне қарай тартылады. Бұл мойындықтар күшті итті қауіпті бағытта иесін сүйреп алып кетуінен сақтай алады. Сондай-ақ, қабысқа тартатын иттерге де ұсынылады, себебі қысым енді тікелей трахеяға тимейді. Бас мойындығының тиімділігінің теориясы – егер сіз басты бақыласаңыз, сіз денесін де бақылай аласыз. Бас мойындығы әдетте екі ілмектен тұрады: біреуі құлақтың артында, екіншісі мұрынның үстінде. Бұл құрал иттің қабысқа тартуын қиындатады. Бұл тек басқару құралы, ол итті тартпауға үйретпейді.
Дау
Басты ұстайтын құрылғының жақтастары, ол иесіне иттің басын басқаруға мүмкіндік береді және иттің толық күшімен тартуына жол бермейді дейді. Олардың пікірінше, бұл әсіресе реактивті (қозғыш) иттер үшін пайдалы, себебі иттің басын бақылау қауіпсіздік мәселесі болуы мүмкін. Басты ұстайтын құрылғыны қолдануға қарсылар, кейбір иттер үшін оның табиғи емес және қолайсыз екенін айтады. Егер жағасы тым қысық болса, ол теріге тым терең кіріп кетуі немесе тұмсықтың айналасындағы бау иттің көзіне тиіп кетуі мүмкін. Басты ұстайтын құрылғыны дұрыс пайдаланбаған жағдайда мойынның жарақаттануы мүмкін; егер итке басты ұстайтын құрылғыға бекітілген бауды кенеттен тартып алса, иттің мұрны күрт бір жаққа тартылып, мойын жарақаттануына әкелуі мүмкін. Егер мұрынға арналған бау тым қысық тартылса, тұмсықтың түктері тозып кетуі мүмкін, немесе ит бетін қысып, қырынып алуы мүмкін, бұл жай ғана терінің ашылуынан бастап, ауыр сызаттарға дейін жарақаттарға әкелуі мүмкін. Кейбір басты ұстайтын құрылғылар, мысалы, Canny Collar мойынның артына бекітіліп, ит тартқанда мұрынға қысым жасайды, осылай иттің тартуын тоқтатуға көмектеседі. Өндірушілер олардың тұмсықтың астына бекітілетін құрылғылардан қауіпсіз екенін, себебі олар иттің басын бір жаққа тартып, мойын аймағына күш түсірмейді деп мәлімдейді. Кейбір артқы жағынан бекітілетін басты ұстайтын құрылғыларды пайдалану кезінде мұрынға арналған бауды алып тастауға болады, соның арқасында итті ақырында кәдімгі жаға мен баумен жүруге үйретуге болады.
Аверсивті жағалар
Аверсивті жағалар иттің қажетсіз мінез-құлқынан бас тартуына ықпал ету үшін ауырсынудың түрлі деңгейлерін пайдаланады. Аверсивті жағаларды қолдану мәселелі, ал Кәсіби иттерді оқытушылар қауымдастығы және Американдық ветеринариялық мінез-құлық қоғамы оларды қолдануға тыйым салады. Көптеген еуропалық елдерде электр шок жағаларын пайдалану заңсыз. Кейбір елдерде тікенді жағаларға, ал кейбіреулері тұншықтыру жағаларына тыйым салынған. 17 қарастырылған ғылыми зерттеулердің қорытындысы бойынша: "Нәтижелер көрсетіп тұрғандай, аверсивті оқыту әдістерін қолдану (мысалы, оң жазалау және теріс нығайту) иттердің физикалық және психикалық денсаулығына зиян келтіруі мүмкін".
Қуатты орамдар
Күшті жағалар былғарыдан жасалған, ішкі жағында металл тікендері немесе металл бұршақтары болады; олар тікенді жағалармен бірдей әсер етеді.
Қалқалы тізбектер
Шектеу тізбегі (сонымен қатар шуық жаға, сырғанау тізбегі, тексеру жағасы немесе жаттығу жағасы деп те аталады) – екі шетінде сақиналары бар тізбек, осы арқылы жаға иттің басына кигізіліп, әдетте иттің мойнының үстіне орналасады, "жағымсыз күшейту және оң жазалау мақсатында жасалған". "Ит жетектегішті тартқанда тізбек иттің мойнына қысылып, ауырсыну тудырады". Испанияда мұндай тізбекті пайдалануға тыйым салынған. Шектеу тізбегін күшпен немесе ұзаққа тартқанда иттің трахеясы және/немесе көмекейіне қысым түсіп, тыныс алу қиындауы мүмкін. "Жүнді сақтағыш" жағалар – бұл жақын байланысты тізбектерге қарағанда аз және ұзын сілтемелерден тұратын шектеу тізбегінің бір түрі, сондай-ақ ұзын сілтемелі жүнді сақтағыш жаға деп те аталады. "Жүнді сақтағыш" жағаларды ұзын және қысқа түкті иттерге қолдануға болады, бұл иттің жүніне зиян келтіруін азайтады. Оны жаттығулар үшін де, күнделікті пайдалану үшін де қолдануға болады. "Жүнді сақтағыш" жағаны "құлыптап" тастауға болады, яғни жетектегішті тізбектің кез келген буынына бекіту арқылы қысылуын болдырмауға болады, бұл сырғанау тізбегіне тән шексіз тартылу әсерін азайтады.
Адамгершілікке жатпайтын қабық жағалары
Иттің қауырсынына кигізілетін жағалар бар, олар діріл мен дыбыстың үйлесімін қолданады. Бір тәуелсіз сарапшының зерттеуі бұл жағалар стресске себеп болмай, тиімді екенін көрсетті.