Кіріспе
Ньюфаундленд пен Лабрадордағы тарихи шіркеу – Сент-Джон қаласындағы Рим католик кафедральді шіркеу. Сент-Джон қаласындағы Жақия Иоанн Баптистің Базиликалық кафедральді шіркеуі – Ньюфаундлендтегі Сент-Джонның Рим католик архиепископиясының метрополиттік кафедральді шіркеуі және Ньюфаундлендтегі Рим католик шіркеуінің анасы және символы. Ғимарат Канаданың ұлттық тарихи ауданы болып саналатын Сент-Джонс шіркеу округінің аумағында орналасқан. Базилика соборы Ньюфаундленд тарихында осы уақытқа дейін ең үлкен құрылыс жобасы болды. Құрылыс 1839 жылдың мамыр айында жер қазу жұмыстарынан басталып, 1841 жылдың мамыр айында іргетасы қаланды, ал 1855 жылдың 9 қыркүйегінде аяқталып, киеліленді. Сол кезде бұл Солтүстік Америкадағы ең үлкен шіркеу ғимараты болды және Монреальдегі Сент-Джозеф ораториясынан кейін Канададағы екінші ең үлкен шіркеу болып қала береді, сондай-ақ Канададағы ең үлкен кафедральді шіркеу. Базилика соборы – 1892 жылғы Ұлы өрттен аман қалған Сент-Джонс қаласындағы сирек ғимараттардың бірі. 2007 жылдың 17 қазанында Гранд-Фолс епархиясының епископы Мартин Курри Сент-Джонс архиепископы болып тағайындалды. Ол 2007 жылдың 30 қарашасында лауазымына кірісіп, 2019 жылдың 29 қаңтарында зейнеткерлікке шықты. 2018 жылдың 12 желтоқсанында Корнер-Брук және Лабрадор Рим-католик епархиясының епископы Питер Хундт Сент-Джонс архиепископы болып тағайындалды. Ол 2019 жылдың 29 қаңтарында епархияның каноникалық иелігін алды.
the Roman Catholic Cathedral in St. John's
The Basilica Cathedral of St. John the Baptist in St. John's, Newfoundland and Labrador is the metropolitan cathedral of the Roman Catholic Archdiocese of St. John's, Newfoundland and the mother church and symbol of Roman Catholicism in Newfoundland. The building sits within the St. John's Ecclesiastical District, a National Historic District of Canada. The Basilica Cathedral was the largest building project to its date in Newfoundland history. Construction lasted from the excavation of the ground in May 1839, through the laying of the cornerstone in May 1841, until the completion and consecration on September 9, 1855. At this time, it was the largest church building in North America and remains the second largest church in Canada after Saint Joseph's Oratory in Montreal and the largest cathedral church in Canada. The Basilica Cathedral is one of the few buildings in St. John's to survive the Great Fire of 1892. On October 17, 2007, Bishop Martin Currie of the Diocese of Grand Falls was appointed archbishop of St. John's. He assumed his position on November 30, 2007, and retired on 29 January 2019. On December 12, 2018, Bishop Peter Hundt of the Roman Catholic Diocese of Corner Brook and Labrador was appointed archbishop of St. John's. He took canonical possession of the diocese on 29 January 2019.
Тарих
1839–1855 жылдар аралығында салынған Базилика соборы Ньюфаундленд және Лабрадордың Сент-Джонс қаласына көзбен көріп тұрған ең биік қыратта орналасқан. Шіркеу шығыс-батыс бағытында салынбаған, сондай-ақ ол Сент-Джон портына кіретін жолды құрайтын тар жолдарға да қарамайды, егер керісінше, оның фасады қысқы күн тоғысында шығып келе жатқан күннің, ал жазғы күн тоғысында батып бара жатқан күннің бағытына қаратылған. Ортағасырлық Шартр соборы да осы күн тоғысы осімен бағытталғандай, Базилика да дәл осылай салынған. Әулие Иоанн Баптист Базиликасы латын кресті пішіндес және рим базиликасының ломбардтық роман стилінде салынған. Бұл жобаны Дания үкіметінің архитекторы Оле Йерген Шмидт (Альтона-на-Эльбеде, Гамбургте тұратын) епископ Майкл Энтони Флеминг үшін жасаған, бірақ Флеминг белгілі ирланд архитекторы Джон Филпот Джонстың (Клонмель, Типперри графтығы, Ирландия) да бірнеше жоспарларын қарастырған. Құрылысты бастапқыда Уотерфордтық мердігер Майкл Макграт қадағалаған, бірақ кейіннен оны Ирландияның Корк қаласынан келген тас қалаушы және мүсінші Джеймс Перселл басқарған. Перселл сонымен қатар Киди Видидегі Киристчерч атты кішкентай ағаш шіркеуді жобалап, салған. Құрылыс Ирландияда туған епископ Майкл Энтони Флемингтің, Апостольдық викарийдің және Ньюфаундлендтің бірінші епископының, содан кейін оның ізбасары епископ Джон Томас Муллоктың қадағалауымен жүргізілген. Әулие Иоанн Баптист Базиликасы Солтүстік Американың 19 ғасырындағы қоғамдық ғимараттарының арасында ерекше болып табылады, себебі ол Ирландияның Галвей және Дублин қалаларынан әкелінген әк тас пен граниттен, сондай-ақ Гамбургтен 400 000 кірпіштен, жергілікті құмтас пен Ньюфаундлендтің көк тасынан салынған. Бұл материалдар соборға оның ерекше сұр түсін сыйлады. Әулие Иоанн Базиликасы соборы Даниэль О’Коннелл дәуіріндегі және Ирландия мен Ньюфаундлендтегі католиктердің құқықтарының қалпына келтірілуімен байланысты шіркеу құрылысының өркендеу кезеңімен бірге салынған. Сол кезде Әулие Иоанн Базиликасы Ирландиядан тыс жердегі ең ірі ирландтық собор болған. Солтүстік Америкадағы ирланд диаспорасының басқа ешбір ғимараты Ирландиядан немесе оған осындай тығыз байланысқа ие емес, ал басқа ешбір ғимарат сол заманда осындай халықаралық беделге ие болған жоқ. 1955 жылы 100 жылдығын тойлаған кезде Папа Пий XII соборды кіші базилика мәртебесіне көтерген. Базилика 1983 жылы Канаданың ұлттық тарихи орны деп жарияланды, оның Романдық қайта жандану стиліндегі сәулет ерекшелігі және Ньюфаундлендтің рим-католиктері үшін рухани және мәдени орталық ретіндегі маңызды рөлі ескерілді. Бұл ғимарат сонымен қатар Ньюфаундленд пен Лабрадордың мұра қорымен тіркелген мұралық құрылым ретінде танылды. Оның құрылысшысы Майкл Энтони Флеминг 2005 жылы ұлттық тарихи маңызы бар тұлға деп жарияланды. 2021 жылы епархиялық шенеуніктер базиликаның бұрынғы Маунт-Кашель жетімдер үйінде сексуалдық зорлыққа ұшыраған ер адамдарға өтемақы төлеу үшін сатылатын мүліктердің қатарында екенін мәлімдеді. 2022 жылдың шілдесінде епархия және Базилика мұрасы қоры, тарихи мүлікті қорғауға уәде берген коммерциялық емес консорциум, қордың Базиликаны және бірнеше басқа жақын жердегі мүлікті сатып алатынын жариялады. Базилика қаладағы негізгі католик шіркеуі болып қала береді.
Сәулет
Базилика соборы Ломбард роман стилінде салынған, бұл стиль әдетте Солтүстік Италия шіркеулерімен байланысты визуалды ерекшеліктерге негізделген. Ғимарат сұр әктас пен ақ граниттен, Ирландияның Голвей және Дублин қалаларынан, сондай-ақ Ньюфаундлендтің Консепция шығанағындағы Сент-Джон және Келли аралдарынан алынған сұр құмтастан тұрғызылған. Собордың сыртқы өлшемдері – ұзындығы 79 метр, ені 67 метр; екі мұнарасы көшеден 46 метр биіктікке көтеріледі. Базиликаның сыйымдылығы шамамен 2500 адамға дейін жетеді, алайда 1984 жылғы қыркүйекте Папа Иоанн Павел II-нің сапары барысында 3600 педагог Базилика соборында Рим Папасын күтіп алды. 1855 жылы құрылысы аяқталғанда, Әулие Иоанн Баптистің Базилика соборы Солтүстік Америкадағы ең ірі шіркеу ғимараты болды. Шығыс мұнарасында шіркеудегі ең үлкен қоңырау орналасқан. 1850 жылғы ақпанда епископ Муллок сатып алған бұл екі тонналық қоңырауды Дублин тұрғыны Джон Мерфи құйған. Ол сол кездегі Ирландиядағы ең ірі құйма болып есептелді және Дублинде өткен ирланд өндірушілерінің көрмесінде алтын медаль жеңіп алды. Батыс мұнарасында сегіз қоңырау бар. Үш үлкен қоңырауды Мерфи 1854 және 1857 жылдары құйды. Ал бес кішкентай қоңырауды 1906 жылы Ирландияның Дублин қаласындағы Фонтанхед қоңырау құю зауытының шебері Мэтью О'Бирн құйған. Базилика соборында жоғарғы қабырғаларды (клерсторий) әшекейлейтін, ағылшын және француз шеберлері жасаған жиырма сегіз витражды терезе бар. Бұл терезелер меценаттар мен діни қоғамдардың, мысалы, Қасиетті Розарий қоғамының сыйлықтары болып табылады және 1859-1905 жылдар аралығында орнатылды. Амбулаториядағы 35 витражды терезелердің барлығы 1954-1955 жылдарға дейін жасалған және оларды Джерард Эрли мен Дублин компаниясы жасаған; олар батыс жарты шардағы бір ғимараттағы 20-ғасырдың ортасындағы ирландтық өнер және қолөнер стиліндегі витражды терезелердің ең ірі коллекциясын құрайды.
Интерьер
Қасиетті орынның алдында тұрған Құрбандық үстелі Базиликадағы ең құрметке ие және маңызды мүсіндердің бірі – 1854 жылы танымал ирландтық неоклассикалық мүсінші Джон Хоганның Каррара мәрмәрінен жасаған «Өлген Мәсіх» мүсінін қамтиды. Хоганның бұл туындысының бұрынғы нұсқаларын Дублинде және Коркте көрген епископ Флеминг өзінің соңғы өсиетімен соборға «Хоганның Өлген Мәсіхін» сатып алу үшін қаражат және нұсқаулар қалдырды. Ньюфаундлендке келгенге дейін Флемингтің ізбасары епископ Муллок та өзінің шіркеуінде, Корктегі Оңтүстік шіркеуінде (Сент-Финбар) Хоганның «Өлген Мәсіх» мүсінінің нұсқасын орнатқан. Муллок бұл туындыны 1854 жылы тапсырып, 1855 жылғы 19 наурызда Бас құрбандық үстелінің астына қойды. Бұл мүсін Хоганның ең үлкен шедеврі және Хоганның 19 ғасырдың басында жасаған үш ұқсас мүсіннің соңғысы, сондай-ақ Ирландиядан тыс жерде орналасқан жалғыз мүсін. Базиликада сонымен қатар Ирландияның ең танымал эмигрант мүсіншісі Джон Эдвард Кареудің туындылары да бар, оның әйгілі басрельефі «Нельсонның қазасы» Нельсон бағанасының тұғырында, Лондонның Трафальгар алаңында орналасқан. Қасиетті Жүрек үстелі және Таза ұғым үстелі, тиісінше Қасиетті орынның батыс және шығыс жағында орналасқан, Папа Григорий XVI-ның Римдегі Әулие Павел Базиликасының Бас құрбандық үстелін безендіру үшін қолданған египеттік травертиннен жасалған. Бұл тастың шағын бөлігі Римде қалды және Папа епископ Муллокқа оның екі бөлігін сыйға берді, ол кейіннен 1856 жылы тасты Сент-Джонға Базиликаның ішкі бөлігін аяқтау үшін әкелді. 1955 жылы шіркеу Квебек штатының Сент-Хясинте қаласындағы Casavant Frères фирмасынан үлкен құбырлы орган орнатып, оны Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қаза тапқан шіркеу мүшелерінің құрметіне арнады. 66 тоқтайтын, 4050 құбыры бар бұл орган Ньюфаундлендтегі ең үлкен аспап және Монреальден шығысқа қарайғы ең үлкен құбырлы органның бірі.
Базилика мұражайы
Базилика мұражайы маусымдық түрде ашылады және архиепископ сарайына іргелес орналасқан епископтық кітапханада орналасқан. Көрмелерге діни өнер, Базиликаның тарихи және діни артефакттары, Сент-Джонс епископтары мен архиепископтарының суреттері, сондай-ақ сарайдағы бірнеше кезеңдерге тән бөлмелердің жиһаздары мен әшекейлері кіреді. Епископтық кітапхана да, архиепископ сарайы да Канаданың ұлттық тарихи ескерткіштері болып табылады.