Кіріспе

Фин философы және логик Каарло Яакко Юхани Хинтика (12 қаңтар 1929 – 12 тамыз 2015) – фин философы және логик. Хинтика формальды эпистемиялық логиканың және логикадағы ойын семантикасының негізін қалаушы деп есептеледі.

Өмір және мансап

Хинтика Хельсинкидің (қазіргі Ванта) ауылдық округінде дүниеге келген. 1953 жылы ол Хельсинки университетінен «Предкаттар есептеуіндегі үлестірілетін қалыпты формалар» атты диссертациясымен докторлық дәрежесін алды. Ол Георг Хенрик фон Райттың шәкірті болды. Хинтика 1956-1969 жылдары Гарвард университетінің кіші ғылыми қызметкері болды және 1990 жылдан қайтыс болғанға дейін Хельсинки университетінде, Финляндия академиясында, Стэнфорд университетінде, Флорида мемлекеттік университетінде және Бостон университетінде бірнеше профессорлық қызметтер атқарды. Ол 30-дан астам кітаптың және 300-ден астам ғылыми мақаланың авторы немесе авторларының бірі болды. Хинтикка математикалық логикаға, философиялық логикаға, математика философиясына, эпистемологияға, тіл теориясына және ғылым философиясына үлес қосты. Оның еңбектері тоғыздан астам тілде жарық көрді. Хинтикка 1962 жылдан 2002 жылға дейін «Synthese» академиялық журналын басқарды және оннан астам журналдың кеңесші редакторы болды. Ол Халықаралық Философия Қоғамдары Федерациясының бірінші вице-президенті, Халықаралық Философия Институтының вице-президенті (1993–1996), сондай-ақ Америка Философиялық Ассоциациясының, Халықаралық Тарих және Ғылым Философиясы Одағының, Символикалық Логика Ассоциациясының және Ғылым Философиясы Ассоциациясының басқару кеңесінің мүшесі болды. 2005 жылы ол логика және философия саласындағы Рольф Шок сыйлығын «модальдық ұғымдарды, әсіресе білім және сенім ұғымдарын логикалық талдаудағы жаңалықтары үшін» жеңіп алды. 1985 жылы Флорида философиялық қауымдастығының президенті болды. Ол Норвегия ғылым және әдебиет академиясының мүшесі болды. 2000 жылдың 26 мамырында Хинтикка Швецияның Уппсала университетінің тарих және философия факультетінен құрметті докторлық дәрежесін алды.

Философиялық еңбектері

Карьерасының басында ол Саул Крипке-тің кадрлық семантикасына ұқсас модальдық логиканың семантикасын жасады және Эверт Виллем Беттен тәуелсіз, қазір кеңінен оқытылатын семантикалық кестелерді ашты. Кейіннен ол негізінен ойын семантикасы және тәуелсіздікке бейім логика саласында жұмыс істеді, ол "тарау кванторларымен" танымал, және ол осы кванторлар туралы біздің түйсіктерімізге дәстүрлі бірінші реттік логикадан гөрі жақсырақ көңіл бөлді деп сенді. Аристотель, Иммануил Кант, Людвиг Витгенштейн және Чарльз Сандерс Пирс туралы маңызды түсіндірмелік жұмыстар жасады. Хинтикканың еңбегін Франц Брентано мен Пирс негізін салған, Готтлоб Фреге мен Бертран Рассел дамытқан және Рудольф Карнап, Уиллард Ван Орман Куин, сондай-ақ Хинтикканың ұстазы Георг Хенрик фон Райт жалғастырған философиядағы талдамалық бағыттың жалғасы деп қарастыруға болады. Мысалы, 1998 жылы ол "Математика принциптері қайта қарастырылды" деген еңбегін жазды, ол Расселдің 1903 жылғы "Математика принциптері" еңбегімен салыстырылатын зерттеушік көзқарасқа ие.

Таңдалған кітаптар

Кітапнама үшін Auxier and Hahn (2006) қараңыз. 1962 ж. Білім мен сенім – Екі түсініктің логикасына кіріспе. 1969 ж. Модальдық модельдер: Таңдалған мақалалар. 1975 ж. Ынтымақтықтың мақсаттары және модальдық модельдердің басқа жаңа түрлері. 1976 ж. Сұрақтардың семантикасы және семантиканың мәселелері: логика, семантика және синтаксис арасындағы байланыстарды зерттеу. 1989 ж. Эпистемологияның логикасы және логиканың эпистемологиясы. 1996 ж. Людвиг Витгенштейн: жартылай шындықтар және бір жарым шындық. 1996 ж. Lingua Universalis және Calculus Ratiocinator. 1996 ж. Математиканың принциптері қайта қарастырылды. 1998 ж. Тіл теориясы үшін парадигмалар және басқа эсселер. 1998 ж. Математикадағы тіл, шындық және логика. 1999 ж. Зерттеу ретіндегі сауал: ғылыми жаңалықтардың логикасы. 2004 ж. Аристотельді талдау. 2007 ж. Сократтың эпистемологиясы: сұрақтар арқылы білім іздеуді зерттеу.