Кіріспе

Типикалық антипсихотикалық дәрі-дәрмек

Тиотиксен немесе тиотиксен – қазіргі уақытта Navane сауда атауымен сатылатын, негізінен жіті және созылмалы шизофренияны емдеу үшін қолданылатын типикалық антипсихотикалық зат. Препараттың негізгі қолданысынан өзге, нейролептикалық препараттарға тән әсерлерге ие, оның ішінде тыныштандыратын, антидепрессивтік және агрессияға қарсы қасиеттері бар. Дәрі алғаш рет 1967 жылы Pfizer фармацевтикалық компаниясымен синтезделді және сатуға шығарылды. Соңғы онжылдықтарда препараттың қолданысы азайғанмен, АҚШ және Канадада оны өндіру және тағайындау жалғасуда. Дәрі мінез-құлық пен ой-өрісті реттейді, сондай-ақ антидепрессивтік әсерін де көрсетеді. Жағымсыз әсерлердің спектрі басқа антипсихотикалық препараттарға ұқсас, салмақ көтерілуі, психикалық дискомфорт және қозғалмаушылық сияқты белгілерге алып келуі мүмкін. Басқа да мүмкін симптомдарға ұйқысыздық, көрудің нашарлауы және ауыздың құрғауы сияқты антихолинергиялық әсерлер жатады. Жиі кездеспейтін жағымсыз әсерлерге Паркинсон синдромы және кешкі дискинезия сияқты препараттың салдарынан туындаған қозғалыс бұзылыстары жатады. Әр түрлі дозаларға (10–60 мг) жауаптық зерттеулердің нәтижелері төмен дозаларда стимуляциялық әсер беретінін, ал доза мөлшері артқан сайын бұл әсердің азаятынын көрсетеді. Жалпы, тиотиксеннің тиімділігі басқа антипсихотикалық препараттармен салыстырғанда, оңтайлы дозаға қарамастан, кем дегенде бірдей тиімді деп бағаланған.

Химия

Тиотиксен - (4 метилпиперазин-1-ил)пропилидендік тізбегі бар тиоксантен ядросынан тұратын трициклді қосылыс. Әдебиетте тиотиксен синтезінің бірнеше әдістері сипатталған, олардың барлығы (4 метилпиперазин-1-ил)пропилидендік тізбегі құрылған түрлі тиосантон туындыларына негізделген. Уайет және авторлар тобы тиотиксен синтезін төрт түрлі жолмен сипаттады, олардың үшеуі Мурен және авторлар тобының бұрынғы зерттеулеріне негізделген. Бір әдіс 9-литий N,N-диметилтиоксантен-2-сульфонамидті ацетилдеу арқылы тиотиксен синтезін сипаттайды. Ацетилдеуден кейін конденсациялық реакция және амин алмасу арқылы аралық кетон алынады. Бұл аралық зат NaBH4-пен тотығу арқылы E және Z тиотиксенге айналдырылды, содан кейін POCl3 пиридинін қолданып сусыздандырылды.