Кіріспе

Катуллдың латын поэмасы. Катулл 49 – римдік ақын Гай Валериус Катуллдың (шамамен б.з.б. 84 – шамамен б.з.б. 54 ж.) Маркус Туллий Цицеронға сырттай мақтау ретінде жіберілген өлеңі. Катуллдың көптеген өлеңдері сияқты, осы өлеңнің де ырғағы он бір буынды. Бұл сонымен қатар Цицеронның Катулл өлеңдерінде есімдерін табатын жалғыз жағдай.

Поэманың тоны туралы пікірталас

Бұл өлең Катуллдың Цицеронды мақтап тұр ма, әлде оны әжуалай ма деген мәселе үнемі талқыланып жүреді. Шындығында, Цицерон сол заманғы ең шешен сөйлеушілердің бірі болған. Ол оны барлық римдіктердің ішіндегі "ең білімдісі" деп мақтап бастайды. Бірақ оқыған сайын, maximas, pessimus, optimus сияқты көптеген аса жоғары бағалауларды көреміз, тіпті omnium да асыра айтылған болып көрінеді. Әдетте, аса жоғары бағалауларды жиі қолдану сарказм ретінде қабылданады, бұл жағдайда да солай болуы мүмкін. Соңғы жол да Катуллдың нағыз ниеті туралы көбірек ақпарат береді. Егер Катулл шын ниетімен айтса, онда ол Цицеронды барлық "патронус"тың ең жақсысы деп білдіреді; алайда, ол өзін бәрінен нашар ақын деп атауы керек, "pessimus omnium poeta", бұл Катуллға тән емес. Екінші жағынан, егер ол сарказммен айтса, онда ол өзін ең нашар ақын деп атамайды, сонымен қатар Цицеронға қарсы айтқан сөзінің мәні де артады: ол Цицеронның жақсылары мен жамандарын араластыра, ақша үшін ең жақсы "патронус" екенін айтқандай, бұл аса жақсы мақтау емес. Д. Е. В. Вормуэллдің айтқан бір сөзі де бұл мәселеге жарық түсіреді: шынайы алғыс немесе мақтау мүлдем басқаша естіледі. 4-ші және 5-ші жолдарда Катулл өзін үшінші тұлғада көрсетеді, оны біршама бейтарап және табиғи емес етеді. Иә, Катулл өзін үшінші тұлғада атауға бейім, бірақ әдетте Catullo, Catulle және Catullum деп атайды, сирек Катулл деп атайды. Үшінші тұлғадағы "Катулл" сезімі алыс, тіпті суық. Үшінші тұлғадағы "Катулл" қолданылған тағы бір мысал – 8-ші өлеңнің 12-ші жолы: vale puella. iam Catullus obdurat. Бұл өте жылы және жағымды емес, керісінше, Катулл өзінің сүйіктісі Лесбиямен өте суықтап қоштасып жатыр. Осылайша Вормуэлл Катуллдың шынымен Цицеронды мақтамағанын, оны әжуалағанын анықтайды.

Классикалық дәстүр

Генри Филддинг «Том Джонс» романында (1749, VIII кітап, V тарау) Партридж Джонстан Сквайр Оллуорти туралы сұрағанда, өлеңнің соңғы жолын бейімдеп: «Ең жақсысы, барлығының қамқоршысы қалай?» дейді.