Кіріспе

О Дүйхгеаннайн тайпасы – ортағасырлық және жаңа заманғы Ирландиядағы кәсіби тарихшылардың әулеті. Олар Шеннон өзенінің шығыс жағалауындағы Аннали патшалығында (бұрын Тетбае деп аталған) пайда болды (қазіргі Лонгфорд графтығының көп бөлігінде орналасқан) және кейін Коннахт аймағына көшті. 1921 жылы ирландиялық тарихшы Фр. Пол Уолш былай деп мәлімдеді: «Атақты Дабхалтах МакФирбисиг О Дүйгенандар Маг Рейндегі Кланн Мхайолрунайне және Конмахин тайпалары үшін тарихшылық кәсібін атқарғанын хабарлайды, яғни батыста Мак Дермоттар мен МакДонаухтармен, ал Аннали аумағында О Фарреллдермен». Осы тегінің ең ерте кездескен жазбасы 1296 жылға дейін барып жетеді, онда «Төрт шежірешінің жылнамасы» бойынша «Брейфни архиепископы Мельпетер О’Дүйгеннан Драмклиффтен Келлске дейін қайтыс болды» делінген. Одан кейін, отыз жыл өткен соң, 1323 жылы (сол дереккөзге сәйкес) «Конмайкннің бас тарихшысы Гиллапатрик О’Дүйгеннан мен оның ұлы Лукас Гарви Магуайрдің ұлы Конордың қолынан қаза тапты». Әулеттің өзіне сеніммен бірнеше ғасырлар бұрын, соңында Тоғыз құйманың Ниалл ұлы деп есептелетін Тетбаның Мэніне дейін іздерін табуға болады. Мэннің туыстығы ықтимал түрде ойдан шығарылған болса да, О Дүйбгеаннайнның Уи Мэн билеушілерінің ата-бабасы деп саналған тұлғадан тарағанына күмән келтіруге ешқандай себеп жоқ сияқты.

Перегрин және Дайхид

Гелл Ирландиясының соңғы жылдарында ең маңызды екі Ó Duibhgeannáins болды: Castlefore қаласынан Cu Coigriche mac Tuathal O Duibhgeannain (шамамен 1627–1636 жж.) және Kilronan қаласынан Daibhidh mac Matthew Glas O Duibhgeann (шамамен 1651–1696 жж.). Ку Куириче шамамен 1590 жылы немесе одан кейін туған деп саналады, ол францискан монахы болып тағайындалды және өзін Перегрин О'Дюйньян деп атады. Оның өмірі туралы ештеңе белгісіз, осылайша Ирландия Корольдігінің жылнамасы (көбінесе "Төрт автордың жылнамасы" деп аталады) деп танылған үлкен жобаға қатысқанға дейін. Бұл жылнама осылай аталды, себебі Брау. Майкл О'Клери (Майкл О'Клеирх), Перегрин, Ку Чойгриче (Перегрин) О'Клеирх және Фейрфеаса О'Маоилхонайр басшылығымен, бұл төрт адам бірнеше жылдың ішінде (шамамен 1627–1636 жж.) мифтік, тарихи және мәдени білімнің ең ірі жинағын – 2242 жылдан 1616 жылға дейінгі кезеңді қамтитын жинақ құрастырып, жазды. 1636 жылдың тамызынан кейін Перегрин туралы нақты ештеңе белгілі емес; ол О'Клеирх сияқты Лувенге қайтқан болуы мүмкін. Дегенмен, оның Ирландияда қалған болуының ықтималдығы бар, себебі жылнаманың бір көшірмесі Галвей қаласында сақталған және 1649 жылы Дубальтах МакФирбисиг оны дереккөз ретінде пайдаланғанын айтқан, бірақ әдетте оны қалай алғанын көрсетпейді. Бұл жай ғана оқиға болмауы мүмкін, себебі О Duibhgeannáin әулетінен шыққан Daibhidh Ó Duibhgeannáin 1651 жылдан бері Галвей аймағында өмір сүрген және жұмыс істеген. Daibhidh mac Matthew Glas Ó Duibhgeannáin, немесе кейде өзін "Ақсақ Давид" деп атаған Daibhidh Bacach, 1651 және 1696 жылдар аралығында белсенді жазушы, жинақтаушы және ақын болды. Оның ең ерте белгілі еңбегі – "Royal Irish Academy Ms. 24. P.9.", 238-бетінде былай деп жазады: "1 сәуір 1651 ж., Лох Маск көліндегі Тадг Ог О Флагертидің үйінде, мен тоқтаймын, осыны Дэвид Дюигенан жазды". Кейінірек жазылған жазбада бұл орын Оилен Руад, яғни Қызыл арал деп көрсетілген. Өмірі бойы ол "Суинидің құмарлығы", "Екі ақымақ әулиелердің басынан өткендері", "Маг Рат шайқасы" және "Дун на Гедтің тойы" сияқты шығармалар жазды. Ол өмірінің соңғы жылдарын Sligo графтығындағы Shancough, Tirerrill ауданында өткізген деп есептеледі, ол 1696 жылы қайтыс болды.