Кіріспе

Rooker v. Fidelity Trust Co., 263 U. S. 413 (1923) ісі АҚШ Жоғарғы Сотының азаматтық іс жүргізу саласындағы қағиданы қалыптастырған іс болды, ол кейіннен Rooker Feldman доктринасы деп белгілі болды (кейінірек District of Columbia Court of Appeals v. Feldman ісімен де аталды). Бұл доктринаға сәйкес, АҚШ-тың төменгі федералдық соттары штаттық соттардың шешімдерін тікелей қайта қарау құқығына ие емес.

Өмірбаян

Іс Индиана штатында басталды, онда Индиана штатының соты талапкер Рукерге қатысты үкім шығарған. Бұл үкім Индиана Жоғарғы сотымен бекітілді, ал АҚШ Жоғарғы соты талапкердің қалауын қараудан бас тартты. Содан кейін талапкер Индиана штатындағы АҚШ аудандық сотына шағымданып, Индиана Жоғарғы сотының шешімін конституциялық негіздермен күштен шығаруға тырысты. Аудандық сот құзыреттілігінің болмауына байланысты шағымды қабылдамады, және талапкер АҚШ Жоғарғы сотына қайта шағым жасады.

Тақырыбы

Бұл жағдайдағы мәселе – АҚШ округтік сотының құзыретсіздік себептерімен талапты дұрыс тоқтатуы ба еді.

Нәтиже

АҚШ Жоғарғы Соты, судья Ван Девантердің пікірі бойынша, АҚШ аудандық сотының талап арызды қабылдамау шешімін бекітті. Сот атап көрсеткендей, аудандық соттың бұл істі қарауы апелляциялық юрисдикцияны қолдану болар еді; бірақ АҚШ Конгресі аудандық соттарға Конституция мен АҚШ заңдарына сәйкес туындаған істерді қарауға алғашқы юрисдикцияны ғана берді, яғни олар тек бастапқыда аудандық сотқа ұсынылған немесе оған жіберілген талаптарды ғана қарауға құқылы. Сот, Индиана штатының соты тараптар мен талаптар бойынша юрисдикцияға ие болғанын, заңмен қорғалатын сот процесін қамтамасыз еткенін және мәселені шешкенін, ал оның шешімдері Индиана Жоғарғы Сотымен бекітілгенін атап өтті. Тіпті егер Индиананың барлық соттары дұрыс емес қорытындыға келсе де, талапкерге қалған жалғыз шағым жолы – АҚШ Жоғарғы Сотына жүгіну болды, себебі Конгресс басқа ешқандай сотқа штаттық соттардың шешімдеріне шағымдану құқығын бермеген.

Кейінгі дамуы

Бұл іс мемлекеттік соттардың шешімдері Конгресс мұндай шараны қабылдамаса, федералды соттарда (Жоғарғы соттан басқа) қайта қарастырылмауы қағидасының қазіргі түсінігіне негіз салды. Осыған сәйкес түсіндірілген заңның мысалы – 28 AҚШ Кодексінің § 2254 тармағы, ол федералды соттарға хабеас корпустың өтініштерін беруге құқық береді. Бұл қағидаға ерекше жатқан заңнамалық ережеге тағы бір мысал – Конгресс Терри Шиаво ісі бойынша Флорида штаттық соттарының шешімдерін қарауға федералды соттарға рұқсат беру үшін қабылдаған заң.