«Иелік» романы – А.С.Байаттың 1990 ж. Букер сыйлығын жеңіп алған туындысы. Виктория дәуірінен бастау алатын махаббат, әдебиет және постмодернизм тақырыбын қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1990 жылғы Букер сыйлығының иегері
1990 Booker Prize winner
«Иелік: Роман» – ағылшын жазушысы А. С. Байаттың 1990 жылы ең көп сатылған романы және 1990 жылғы Букер сыйлығын жеңіп алды. Роман, тарихи ойдан шығарылған әңгімелер мен метафикция тәсілдерін біріктіретін жанрға жататын, ұқсас романдардың постмодернистік мәселелерін зерттейді. Роман екі заманауи ғалымның белгілі ақындар Рэндольф Генри Эш пен Кристабель ЛаМотт арасындағы бұрынғы белгісіз махаббат оқиғасын зерттейтін құжаттарды іздеуі туралы айтады. «Иелік» оқиғасы қазіргі заман мен Виктория дәуірінде өріледі, екі дәуірді салыстырып, ұқсастықтарды көрсетеді, сонымен қатар қазіргі заманғы академиялық ортаны және қарым-қатынас салтын сатиралайды. Романның құрылымы әртүрлі стильдерді қамтиды, оның ішінде ойдан шығарылған күнделік жазбалары, хаттар мен өлеңдер бар. Бұл стильдер мен басқа да тәсілдер мәтіндік баяндамалардың сенімділігіне қатысты постмодернистік мәселелерді зерттеу үшін қолданылады. «Иелік» деген атау романның негізгі тақырыптарын көрсетеді: махаббаттағы меншік және тәуелсіздік, тарихи маңызы бар мәдени мүліктерді жинау және биографтардың өз тақырыптарына деген құштарлығы. Роман 2002 жылы сол атпен толық метражды фильмге бейімделді, ал 2011 жылдан 2012 жылға дейін BBC Radio 4 радиосында сериал түрінде қойылды. 2005 жылы Time журналы романды 1923 жылдан 2005 жылға дейінгі 100 үздік ағылшын тіліндегі роман тізіміне енгізді. 2003 жылы роман BBC-нің «The Big Read» жобасында тізімге алынды.
Possession: A Romance is a 1990 best selling novel by English writer A. S. Byatt that won the 1990 Booker Prize for Fiction. The novel explores the postmodern concerns of similar novels, which are often categorised as historiographic metafiction, a genre that blends approaches from both historical fiction and metafiction. The novel follows two modern day academics as they research the paper trail around the previously unknown love life between famous fictional poets Randolph Henry Ash and Christabel LaMotte. Possession is set both in the present day and the Victorian era, contrasting the two time periods, as well as echoing similarities and satirising modern academia and mating rituals. The structure of the novel incorporates many different styles, including fictional diary entries, letters and poetry, and uses these styles and other devices to explore the postmodern concerns of the authority of textual narratives. The title Possession highlights many of the major themes in the novel: questions of ownership and independence between lovers; the practice of collecting historically significant cultural artefacts; and the possession that biographers feel toward their subjects. The novel was adapted as a feature film by the same name in 2002, and a serialised radio play that ran from 2011 to 2012 on BBC Radio 4. In 2005 Time Magazine included the novel in its list of 100 Best English language Novels from 1923 to 2005. In 2003 the novel was listed on the BBC's survey The Big Read.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Лондон кітапханасында зерттеу жүргізген ғалым Роланд Мишелл Виктория дәуірінің көрнекті ақыны Рэндольф Генри Эштің хаттарының қолжазбаларын табады. Ол құпия түрде құжаттарды алып кетеді – ғалым үшін өте кәсіби емес әрекет – және тергеуді бастайды. Із оны Эштің шағын ақыны және замандасы Кристабел ЛаМоттке, сондай-ақ қазіргі заманғы ЛаМотт зерттеушісі және ЛаМоттың алыс туысы доктор Мод Бейлиге жеткізеді. ЛаМотты қорғаған Бейли Мишеллге жұмбақты шешуге көмектеседі. Екі ғалым ақындардың арасындағы махаббатқа қатысты қосымша хаттар мен дәлелдерді табады (бірге өткізген демалыстың куәліктерімен, олар қарым-қатынастың толыққанды болғанын күдіктенеді); олар шындықты табуға құмар болады. Сонымен қатар, олардың жеке өмірлері – екеуі де қанағаттандырмайды – дамиды, және олар Эш пен ЛаМоттың тағдырына ұқсас романдық байланысқа түседі. Екі жұптың оқиғалары параллель айтылады, және ақындардың хаттары мен өлеңдері кірістірілген. Эш пен ЛаМотт арасындағы қарым-қатынас ашыққа шықса, ақындардың беделіне байланысты академиялық әлемде сенсация тудырады, ал Роланд пен Модтың әріптестері шындықты ашу үшін жарысады, олардың себептері әртүрлі. Эштің некесі толыққанды болмағаны анықталады, бірақ ол әйеліне сүйіспеншілікпен қарап, оған адал болды. Ол және ЛаМотт қысқа, құмарлыққа толы қарым-қатынаста болды; бұл ЛаМоттың серігі (және мүмкін сүйіктісі) Бланш Гловердің өзін-өзі өлтіруіне және Бретаньде өткен бір жыл ішінде ЛаМоттың заңсыз қызының жасырын тууына әкелді. ЛаМотт қызды апасына қалдырып, оны өз баласы ретінде өсіруге тапсырды. Эш ЛаМотпен баласы бар екенін білмеді. 1987 жылғы Ұлы дауыл Англияны шапқанда, қызығушылық танытқан заманауи кейіпкерлер Эштің қабіріне жиналады, онда олар оның әйелімен бірге жерленген құжаттарды іздеуді жоспарлайды, олардың бұл құпияның соңғы кілті деп санайды. Олар сонымен қатар шаштың бір торын да табады. Құжаттарды оқыған Мод Бейли өзінің әрқашан сенгенінен өзгеше, ЛаМоттың әпкесімен емес, ЛаМот пен Эштің заңсыз қызынан тікелей тарағанын біледі. Осылайша Мод ақындардың хаттарының мұрагері болады. Түпнұсқа хаттар енді оның қолында болғандықтан, Роланд Мишелл кітапханадан түпнұсқа қолжазбаларды ұрлағаны үшін болатын жазадан құтылады. Ол өзінің алдында академиялық мансаптың ашылғанын көреді. Ересектегі өмірін эмоционалдық жағынан қол сұғылмайтын Бейли Мишельмен болашақта бақытты болу мүмкіндігін көреді. Эпилогта Эш өзінің қызы Майямен ауылда кездеседі. Майя Эшпен қысқа уақыт сөйлеседі. Эш оған гүлдерден тәж жасап, шашынан бір торын сұрайды. Осы шаш торы – Эшпен бірге жерленген, ғалымдар оны ЛаМоттың шашы деп санайтын шаш. Осылайша, кітаптың соңғы жартысында заманауи және тарихи кейіпкерлер (осыдан оқырман да) Эштің маңызды естеліктерінің бірінің мағынасын дұрыс түсінбегендігі анықталады. Эш қызды ЛаМоттке олардың қарым-қатынасынан арылғанын және бақытты екенін жеткізуін сұрайды. Ол кеткеннен кейін Майя үйге оралады, ойнап жатып гүлдерден жасалған тәжді сындырады және ЛаМоттке хабарды жеткізуді ұмытып кетеді.
Obscure scholar Roland Michell, researching in the London Library, discovers handwritten drafts of a letter by the eminent Victorian poet Randolph Henry Ash, which lead him to suspect that the married Ash had a hitherto unknown romance. He secretly takes away the documents – a highly unprofessional act for a scholar – and begins to investigate. The trail leads him to Christabel LaMotte, a minor poet and contemporary of Ash, and to Dr. Maud Bailey, an established modern LaMotte scholar and distant relative of LaMotte. Protective of LaMotte, Bailey is drawn into helping Michell with the unfolding mystery. The two scholars find more letters and evidence of a love affair between the poets (with evidence of a holiday together during which – they suspect – the relationship may have been consummated); they become obsessed with discovering the truth. At the same time, their own romantic lives – neither of which is satisfactory – develop, and they become romantically entwined in an echo of Ash and LaMotte. The stories of the two couples are told in parallel, and include letters and poetry by the poets. The revelation of an affair between Ash and LaMotte would make headlines and reputations in academia because of the prominence of the poets, and colleagues of Roland and Maud become competitors in the race to discover the truth, for all manner of motives. Ash's marriage is revealed to have been unconsummated, although he loved and remained devoted to his wife. He and LaMotte had a short, passionate affair; it led to the suicide of LaMotte's companion (and possibly lover), Blanche Glover, and the secret birth of LaMotte's illegitimate daughter during a year spent in Brittany. LaMotte left the girl with her sister to be raised and passed off as her own. Ash was never informed that he and LaMotte had a child. As the Great Storm of 1987 strikes England, the interested modern characters come together at Ash's grave, where they intend to exhume documents buried with Ash by his wife, which they believe hold the final key to the mystery. They also uncover a lock of hair. Reading the documents, Maud Bailey learns that rather than being related to LaMotte's sister, as she has always believed, she is directly descended from LaMotte and Ash's illegitimate daughter. Maud is thus heir to the correspondence by the poets. Now that the original letters are in her possession, Roland Michell escapes the potential dire consequences of having stolen the original drafts from the library. He sees an academic career open up before him. Bailey, who has spent her adult life emotionally untouchable, sees possible future happiness with Michell. In an epilogue, Ash has an encounter with his daughter Maia in the countryside. Maia talks with Ash for a brief time. Ash makes her a crown of flowers, and asks for a lock of her hair. This lock of hair is the one buried with Ash which was discovered by the scholars, who believed it to be LaMotte’s. Thus it is revealed that both the modern and historical characters (and hence the reader), have, for the latter half of the book, misunderstood the significance of one of Ash's key mementoes. Ash asks the girl to give LaMotte a message that he has moved on from their relationship and is happy. After he walks away, Maia returns home, breaks the crown of flowers while playing, and forgets to pass the message on to LaMotte.
Қабылдау
Америкалық жазушы Джей Парини The New York Times газетінде: «Осы әдемі жазылған романның оқырманын көптеген күтілмеген жайттар күтіп тұр. А. С. Байат – мансабының шарықталуындағы жазушы, оның уақыты жетті, себебі "Иелік" – ағылшын фикционалдық әдебиетінің барлық повестволық тәсілдерін тексеруге мүмкіндік беретін, бір сәтте де қуаныш сыйлайтын керемет туынды». Сондай-ақ: «Иеліктің ең таңсық жағы – Байаттың 19 ғасырдан хаттар, өлеңдер мен күнделіктерді тапқыр ойлап табуы». Критик Кристофер Леман Хаупт The New York Times газетінде жазған мақаласында, «тамаша әрі керемет роман» деп сипаттаған туындының «көзге түретіндей "Роман" деп аталуын» атап өтті. Guardian онлайн басылымында өзін «Байатқа ұзақ уақыттан бері күмәнданушы» деп сипаттаған Сэм Джордисон: «Иеліктің жылылығы мен өткірлігіне таң қалдым» деп жазды. «Байаттың назарына түскен кез келген нәрсе – көңіл көтерудің қайнар көзі». Ол ойлап тапқан «тарихи» мәтіндерге тоқталып, олардың «әсері таң қалдырады, ал осындай оқымыстылық пен ойыншылдық кітаптың барлық бөлігінде байқалады» деді. «Сонымен қатар, кітапта 1700-нен астам жаңа өлең жолдары бар». «Қысқасы, бүкіл кітап – үлкен қызықтыру, ол, әрине, интеллектуалды жағынан қанағаттандырады», бірақ «Иеліктің нағыз мәні – үлкен, қызыл, соққан жүрек. Бізді кейіпкерлердің ақыл-ой ізденістерінен гөрі, Байат оларға сыйлаған жылу мен рух қызықтырады». «Бұл ақылға сыймас әдістердің артында нағыз сиқыр бар, және академиялық ізденістен бұрын эмоционалдық саяхатқа шығу мүмкіндігі. Сондықтан мен оны жақсы көрдім».
American writer Jay Parini in The New York Times, wrote "a plenitude of surprises awaits the reader of this gorgeously written novel. A. S. Byatt is a writer in mid career whose time has certainly come, because Possession is a tour de force that opens every narrative device of English fiction to inspection without, for a moment, ceasing to delight." Also "The most dazzling aspect of Possession is Ms. Byatt's canny invention of letters, poems and diaries from the 19th century". Critic Christopher Lehmann Haupt, writing in The New York Times, noted that what he describes as the "wonderfully extravagant novel" is "pointedly subtitled 'A Romance'." Writing in the Guardian online, Sam Jordison, who described himself as "a longstanding Byatt sceptic", wrote that he was: "caught off guard by Possession's warmth and wit" "Anyone and everything that falls under Byatt's gaze is a source of fun." Commenting on the invented 'historical' texts he said their "effect is dazzling – and similarly ludic erudition is on display throughout." "Yet more impressive are in excess of 1,700 lines of original poetry". "In short, the whole book is a gigantic tease – which is certainly satisfying on an intellectual level" but, "Possession's true centre is a big, red, beating heart. It's the warmth and spirit that Byatt has breathed into her characters rather than their cerebral pursuits that makes us care". Concluding, "There's real magic behind all the brainy trickery and an emotional journey on top of the academic quest. So I loved it."
Бейімделулер
Роман 2002 жылы Гвинет Пэлтроудың Мод Бейли рөлінде, Аарон Экхарттың Роланд Мишелл рөлінде, Джереми Нортам мен Дженнифер Эльдің құрастырылған ақындар Рэндольф Генри Эш және Кристабель ЛаМотт рөлінде түсірілген толық метражды фильмге бейімделді. Фильм романнан көп жағынан өзгеше. Роман сонымен қатар радиоспекль ретінде де бейімделді, ол 2011 жылдың 19 желтоқсаны мен 2012 жылдың 6 қаңтары аралығында BBC Radio 4-тің "Woman's Hour" бағдарламасында 15 бөлімге бөлініп жарияланды. Радиоспекльде Джемма Редгрейв Мод рөлінде, Гарри Хадден Пэтон Роланд рөлінде, Джеймс Д'Арси Эш рөлінде, ал Рейчел Стирлинг ЛаМотт рөлінде ойнады.
The novel was adapted as a 2002 feature film by the same name, starring Gwyneth Paltrow as Maud Bailey; Aaron Eckhart as Roland Michell; and Jeremy Northam and Jennifer Ehle as the fictional poets Randolph Henry Ash and Christabel LaMotte, respectively. The film differs considerably from the novel. The novel was also adapted as a radio play, serialised in 15 parts between 19 December 2011 and 6 January 2012, on BBC Radio 4's Woman's Hour. it featured Jemma Redgrave as Maud, Harry Hadden Paton as Roland, James D'Arcy as Ash and Rachael Stirling as LaMotte.