Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орыс жазушысы және славяншы (1823–1886)
Russian writer & slavophile (1823–1886)
Иван Сергеевич Аксаков (Ива́н Серге́евич Акса́ков; 8 қазан 1823 [е.с. 26 қыркүйек 1823], Надеждино ауылы, Белебеев уезі, Орынбор облысы – 8 ақпан 1886 [е.с. 27 қаңтар 1886], Мәскеу) – орыс әдебиетшісі және көрнекті славяншы.
Ivan Sergeyevich Aksakov (Ива́н Серге́евич Акса́ков; October 8 1823 [O. S. September 26 1823], village Nadezhdino, Belebeyevsky Uyezd, Orenburg Governorate – February 8 1886 [O. S. January 27 1886], Moscow) was a Russian littérateur and notable Slavophile.
Өмірбаян
Ақсаков Надеждино ауылында (бұл кезде Орынбор губерниясы, қазіргі Башқортостан) танымал орыс жазушысы Сергей Тимофеевич Ақсаковтың (1791—1859) және оның әйелі Ольга Семеновна Заплатинаның (1793—1878) отбасында дүниеге келді. Оның анасы генерал-майор Семен Григорьевич Заплатиннің және тұтқын түрік әйелінің қызы еді. Он бір баланың үшінші ұлы, ол жазушылар Константин мен Вера Ақсакованың кіші інісі болды. Оның әкесінің әкесі Тимофей Степанович Ақсаков ескі ақсүйек Ақсаков әулетіне жататын, олардың мүшелері Шимонның ұрпақтары екенін айтатын. Олардың алғашқы танылған атасы XV ғасырда өмір сүрген Иван Федорович Велиаминов, Оксак лақабымен белгілі болған. Оның отбасылық гербі Польшаның Прияцель гербіне (Ақсак деп те аталады) негізделген, ол Польшада татар текті деп саналады (түркі тілдерінде «оксак» сөзі «жақсылықсыз» немесе «кемтар» дегенді білдіреді). Бұл фактілер кейбір зерттеушілерді Ақсаковтар отбасының да татарлардан шыққандығына сендірді, бірақ олардың поляк ақсүйектерімен байланысы болмаған. Ақсаковтың анасының әкесі – Александр Суворовтың қолбасшылығымен соғысқан және тұтқын түрік Игель Сюмға үйленген орыс генералы Семен Григорьевич Заплатин еді. Ақсаковтың балалық шағы Надеждинода өтті. 1826 жылдың күзінде ол отбасымен Мәскеуге көшіп, жақсы үй білімі алды.
Aksakov was born in the village of Nadezhdino (then Orenburg Governorate, now Bashkiria), into a family of prominent Russian writer Sergey Timofeevich Aksakov (1791—1859) and his wife Olga Semyonovna Zaplatina (1793—1878). His mother was the daughter of Major General Semyon Grigorievich Zaplatina and a captured Turkish woman. The third son of eleven children, he was a younger brother of the writers Konstatin and Vera Aksakova. His paternal grandfather Timofey Stepanovich Aksakov belonged to an old noble Aksakov family whose members claimed to be the decedents of Šimon. Their first documented ancestor was Ivan Feodorivich Velyaminov nicknamed Oksak who lived during the 15th century. His family crest was based on the Polish Przyjaciel coat of arms (also known as Aksak) which is considered to be of Tatar origin in Poland (the word «oksak» means «lame» in Turkic languages). All this led some researchers to believe that the Aksakov family also originated from Tatars, despite they had no relation to the Polish noble house. Aksakov's maternal grandfather was a Russian General Semyon Grigorievich Zaplatin who fought under the command of Alexander Suvorov and who married a Turkish captive Igel Syum. Aksakov spent his early years in Nadezhdino. In the autumn of 1826 he moved with his family to Moscow where he received good home education.
Мансап
1838 жылы Аксаков жаңадан ашылған Император заңгерлік мектебіне қабылданды. 1842 жылы бітірген соң Мәскеуге оралып, Ресей Сенатының қылмыстық тергеу бөлімінде қызметке кірісті. Астрахан қаласында үш жыл қызметтенгеннен кейін, князь Павел Гагарин басқарып, кейін Калуга қаласында (жергілікті қылмыстық тергеу палатасы төрағасының орынбасары ретінде) басшылық еткен Аудит комиссиясының мүшесі ретінде Сенатқа, оның Бірінші департаментінің қызметкері ретінде қайта оралды. 1840-шы жылдардың басында Аксаков көптеген өлеңдер жазды. Көбінесе сатиралық болған оның алғашқы туындылары 1846 жылдың жазында оның алғашқы жинағына біріктірілді, оның орталық туындысы – «Үкімет шенеунігінің өмірі» (Жизнь чиновника. Мистерия в трех периодах, 1843; 1861 жылы Лондон қаласында, 1886 жылы Ресейде жарық көрді). Цензура кітапты қысқартқандықтан, Аксаков қалған бөлігін жариялаудан бас тартты; оның барлық поэзиялық мұрасы өлімнен кейін жарық көрді. Оның бірнеше өлеңдері «Мәскеу әдебиет және ғылым альманахи» (1845) және «Современник» (1846) журналдарында жарияланды. Ол Ресейде тек 1892 жылы ғана жарық көрді. Некелерінің алғашқы жылын отбасылық мәселелерге толыққанды беріліп, үйде өткізді. 1867 жылы «Москва» газетін шығаруды бастады (1867-1868), Ресей экономикасы және ішкі саясатына қатысты көптеген мәселелер бойынша редакциялық мақалалар жариялап, славянофильдік көзқарастарын таратумен шұғылданды. Олардың көпшілігі қара жиекпен белгіленген хабарламалар түрінде жарияланды, оқырмандарға «редакцияның бақылауынан тыс жағдайларға байланысты бұл редакциялық материал қолжетімді емес» деп хабарланды. Кейіннен белгілі болғандай, цензура комитетінің 1865 жылғы орыс баспасөзіне жасаған құпия шолуында Аксаковтың қызметі ерекше назар қажет ететіндердің қатарында аталды және ол «социалистік ұмтылыстары бар демократ» ретінде сипатталды. Ескертулер мен тоқтатулар (кейбіреулері алты айға дейін) Аксаковты «Ден» басылымын тоқтатуға мәжбүр етті. «Москва» газеті билік тарапынан жабылды. Оның «Федор Иванович Тютчевтің өмірбаяны» (1874) цензураны соншалықты ашуландырды, кітаптың екінші басылымының барлық таралымы «жалпы кінәлі сипаты» себептерін көрсете отырып, ресми түсіндірмеге сәйкес, тәркіленіп, жойылды. Славяндық қайырымдылық қоғамының төрағасы ретінде Аксаков көбінесе Сербия мен Черногорияға Черногория-Осман соғысы (1876-78) кезінде қаржылық көмек көрсету және Ресей еріктілерін Балқанға жеткізу мәселелеріне ден қойды. 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысы басталған кезде ол орыс баспасөзінде панславизм идеяларын насихаттауды жалғастырды, содан кейін Болгарияға қаржылық және әскери көмек ұйымдастыруға назар аударды. 1878 жылдың 22 шілдесінде Мәскеу славян қоғамында сөз сөйлеген Аксаков Берлин конгресінің шешімдеріне де, Ресей делегациясының ұстанымына да шабуыл жасады, өйткені ол Ресейге қарсы «саяси қастандыққа» қарсы тұрмады, «соғысты жеңіп, бірақ жеңілген тарапқа тоғыстырылды». Бұл қадам Аксаков үшін саяси резонанс пен ауыр салдарға әкелді. Оған Мәскеуден кетуге бұйрық берілді және жылдың қалған бөлігін Владимир губерниясының Варварино ауылында, елден қуылған күйде өткізуге мәжбүр болды. Славяндық қайырымдылық қоғамы жабылды. 1878 жылдың желтоқсан айында Аксаковқа Мәскеуге оралуға рұқсат берілді. Ресей императоры Александр III 1881 жылы конституциялық жиналыс шақыруға тырысты, «Соңғыда мен иығымнан тауды түсірдім. Мен министрлеріме Өкілдер жиналысының жобасын әзірлеуді сұрадым» деді. Бұл Аксаковқа қарсы болды, ол императорға шаруаларға салық жеңілдіктерін ұсынуды ұсынды, ал консервативті Константин Победоностев және Михаил Катков сияқты басқа да ресейлік сарай кеңесшілерінің келісімімен император конституция туралы ұсынысын кері қайтарып, жеңіл салық жеңілдіктеріне келісті. Екі тыныш жылдан кейін, 1880 жылы граф Михаил Лорис Меликовтың қолдауымен ол тағы бір славянофильдік газетті, «Рус» атты апталықты құруға қол жеткізді, ол оның 1886 жылдың 8 ақпанында жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғанға дейін алты жыл бойы жарық көрді. Д. С. Мирский оны Александр Герценнен кейінгі ең жақсы орыс журналисі деп санады. Тарихшы Анджей Валицкий Аксаковты славянофилизм мен панславизм арасындағы зияткерлік байланыс ретінде анықтады.
In 1838 Aksakov enrolled in the recently opened Imperial School of Jurisprudence. Upon the graduation in 1842, he returned to Moscow and took up a post in the Russian Senate's Criminal Investigation department. After three years's assignment in Astrakhan as a member of the Audit Commission, led by Prince Pavel Gagarin and later Kaluga (as deputy chairman of the local Criminal Investigation Chamber) he returned to the Senate, as its First Department's official. During the early 1840s Aksakov wrote a lot of poetry. Mostly satirical, his early work was compiled in the summer of 1846 into what was supposed to become his first collection, it centerpiece being "The Life of a Government Official" (Жизнь чиновника. Мистерия в трех периодах, 1843; published in London in 1861, in Russia in 1886). The book was cut by the censor in such a way that Aksakov decided against publishing what's been left; his whole poetic legacy came out posthumously. Several of his poems appeared in the Moscow Literature and Science Almanac (1845) and Sovremennik (1846). it appeared in print in Russia only in 1892. He spent the first year of their marriage at home, devoting himself totally to family affairs. In 1867 he started editing the newspaper Moskva (1867 1868), regularly providing editorials on a wide range of topics concerning Russia's economy and internal affairs, propagating his Slavophile views. Many of those appeared in the form of black framed notifications, informing the readership that "this editorial is unavailable owing to circumstances beyond the control of the editorial staff." As it was later revealed, in the censorship committee's secret 1865 review of the Russian press Aksakov was mentioned among those whose activities demanded special attention and was characterized as "a democrat with Socialist inclinations." Warnings and suspensions (some up to six months) forced Aksakov to stop the publication of Den. Moskva was closed by the authorities. His "Biography of Fyodor Ivanovich Tyutchev" (1874) infuriated censors to such an extent that the book's second edition's whole print run was captured and destroyed, due to its "generally reprehensible nature," according to the official explanation. As a chairman of the Slavic Charitable Society, Aksakov concentrated mostly on the efforts aimed at providing financial help for Serbia and Montenegro during the Montenegrin–Ottoman War (1876–78) and transporting the units of Russian volunteers' into the Balkans. As the 1877–1878 Russo Turkish War broke out, he continued to promote the ideas of Pan Slavism in the Russian press, then switched the focus of his attention to organizing the financial and military aid for Bulgaria. On 22 July 1878, speaking at the Moscow Slavic Society, Aksakov came out with a speech attacking both the decisions of the Congress of Berlin and the position of the Russian delegation which, as he saw it, failed to confront the "political conspiracy" aimed against Russia which had "won the war but was relegated to the status of a losing party." This demarche had serious political resonance and dire consequences for Aksakov. He was ordered to leave Moscow and had to spend the rest of the year in exile, residing in the village of Varvaryino, Vladimir Governorate. The Slavic Charitable Society was shut down. In December 1878 Aksakov received the permission to return to Moscow. The tsar, Alexander III of Russia, attempted to call a constitutional assembly in 1881, saying "At last, I have the mountain off my shoulders. I have asked my ministers to draft the scheme of an Assembly of Representatives." This Aksakov highly opposed, and he suggested to the tsar that instead he should offer tax breaks for the peasantry, and with the assurance of other Russian courtiers, such as the conservative Konstantin Pobedonostsev and Mikhail Katkov, the tsar withdrew his proposal for a constitution and went with light tax breaks. After two quiet years, in 1880, with the support from Count Mikhail Loris Melikov, he managed to found another Slavophile newspaper, a weekly called Rus which lasted six years, until his death on 8 February 1886, of heart failure. D. S. Mirsky considered him the finest Russian journalist, after Alexander Herzen. The historian Andrzej Walicki has identified Aksakov as the intellectual bridge between Slavophilism and Panslavism.
Құрмет
Болгарияның солтүстік-шығысындағы Аксаково қаласы және Болгарияның София қаласындағы Аксаков көшесі Иван Аксаковтың құрметіне аталған.
Aksakovo town in Northeastern Bulgaria and Aksakov Street in Sofia, Bulgaria are named after Ivan Aksakov.