Кіріспе

Мора тастары (швед. Mora stenar) – Швецияның Книвста қаласындағы тарихи орын. Орта ғасырдағы Швецияның бірнеше патшалары қазіргі Упсала қаласының жанындағы Мора жиналысында жарияланды. 15 ғасырда ол орнынан көшіріліп, жоғалып кеткен деп есептелді. Дегенмен, бұрынғы жиналыс өткен жерге жақын кішкентай ғимаратта бірнеше тас-ескерткіштер сақталған.

Атаудың шығу тегі

Мора тастары бастапқыда «Мора стени» деп аталып, жаңа сайланған патша сайлаудан кейін тұрған бір тасқа сілтеме жасаған. Кейіннен әртүрлі сайлауларды есте сақтау үшін тастан ескерткіштер салынып, атауы көпше түріне өзгерді.

Орналасқан жері

Мора-Медоу (Mora äng) Упсаладан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым жерде, Книвста муниципалитетінің Лагга приходында орналасқан. Мора қаласымен байланысы жоқ, бұл орын ескі халықтық аймақтар – Аттундаланд және Тиундаландтан шамамен бірдей қашықтықта жатыр. Дәл осы жерде швед патшалары сайланған Мора-Тинг орналасқан.

Тарих

Уппленд пен Сёдерманланд заңдарында былай делінген: Үш халықтық аймақ, яғни Тюндаланд, Аттунланд және Фьярдхундраланд, патшаны сайлауды бірінші болып бастайды. Содан кейін сайлауды Упплендтің заңгері бекітеді, одан кейін патшалықтың қалған бөлігіндегі оның барлық бағынышты заңгерлері бірінен соң бірі бекітеді. Вестготия заңы геаттарды еске салды, олар осы сайлауды қабылдауға тиіс: «Sveær egho konung at taka ok sva vrækæ» – шведтер патшаны таңдау және оны тақтан алу құқығына ие. Шведтердің патшаны сайлау ғана емес, сонымен қатар оны тақтан алу құқығы бар екендігі ұзақ бұрын институционалдық деңгейде бекітілген, бұл туралы Снорри Стурласонның (1241 жылы қайтыс болған) швед тарихына қатысты жазбаларында (Торгни заңгерінің сөзі, сондай-ақ Домальде, Эгиль, Аун және Йорундтың «Хеймскрингла» кітабындағы өлімі) куәлік етеді. Орын ылғалды жердің шекарасында орналасқан, және Снорридің айтуынша, халық наразы болған кезде осы ылғалды жерде бес патша суға батып кеткен. Жаңадан сайланған патша Швеция бойынша дәстүрлі саяхатқа (Эриксгата) шығуға міндетті болды, оның ішінде геат провинциялары да болды. Бұл, патшаның Мора Тингінде сайлануымен басталып, содан кейін сайлауды растау үшін патшалықтың аймақтарын аралауымен жүзеге асатын, белгілі бір федерация болды. 1362 жылдан бастап Финляндиядан да өкілдер сайлауға қатыса бастады. Мора тасы және оның төңірегіндегі бұрынғы патшалардың сайлауын еске түсіретін жазулары бар көптеген тастар, 1515 жылы даниялықтарға қарсы азамат соғысы кезінде жойылған болуы мүмкін. Патшалар Густав Ваза мен Иоанн III Мора тастарын қайта құруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Қазіргі кездегі сынықтар орналасқан ғимаратты жергілікті әскери шенеунік Карл Вийнблад (1705 – 1768) салған.

Knivsta елтаңбасы

2002 жылы, 2003 жылы Книвста муниципалитетінің (1971 жылдан бастап Уппсала муниципалитетінің құрамында болған) өздік муниципалитет мәртебесін қайта иеленуі күтілуде болғандықтан, швед мемлекеттік геральдикі Мора тасы мотивіне негізделген Книвстаның гербін жасап, тіркеді: геральдикалық үш төбелі таудың үстіндегі ашық тәж.

Басқа дереккөздер

Larsson, Mats G. (2013) Mora sten och Mora ting (Форнвэннен. Стокгольм)
Mora sten och Mora stenar: en vägledning till ett märkligt nationalmonument (Стокгольм: Riksantikvarieämbetet. 1993 ж.)