Кіріспе

1921 жылы Х.П. Лавкрафттың "Аты жоқ қала" әңгімесі – американдық жазушы Х.П. Лавкрафттың 1921 жылғы қаңтарда жазылған және алғаш рет 1921 жылғы қарашада "The Wolverine" әуесқойлар журналында жарияланған қысқа қорқыныш әңгімесі. Ол Ктулху мифологиясы әлеміндегі алғашқы туынды саналады. Әңгімеде басты кейіпкер Арабия шөлінің ортасына ежелгі жер асты қаласын зерттеу үшін саяхаттайды. Лавкрафт өзі бұл әңгімеге өте риза болғанымен, көптеген журналдар оны жариялаудан бас тартқан.

Сюжет

Атын атамаған баяндаушы Арабия түбегінің ортасына жоғалған қаланы іздеу үшін барады және оған кіреді. Жер астынан шыққандай сезілген металл дыбысын естігеннен кейін, баяндаушы күн батқанға дейін таңғажайып мүсіндер мен қираған үйлерді зерттейді. Келесі күні баяндаушы адамдарға пайдалануға жарамсыз, төбесі төмен ғимараттармен толы жарды табады. Кенеттен алаңдаған түйесіне көңіл бөлгенде, баяндаушы құрбандық тастақтары, суреттер салынған қабырғалары және төменге қарай бағытталған кішкентай баспалдағы бар үлкен ғибадатхананы көреді. Ол төмен түсіп, шырағы сөніп, төрт аяғымен жүніп, қабырғалары бойында кішкентай ағаш табыттары орналасқан дәлізді табады, олардың ішінде ерекше жорғалаулылар бар. Баяндаушы белгісіз бір көзден шыққан күшті жарыққа назар аударады. Төрт аяғымен жүніп, жарыққа жеткенде, тұманға толы кең мыс есік пен төмен қарайтын жолды көреді. Содан кейін ол табыттардан естілген зарлық дауыстарды естиді және жолдан соққан күшті желді сезінеді, ол оны төмен тартуға тырысады. Бар күшімен қарсы тұрып, баяндаушы крокодил мен иттің арасындағы денесі бар, бірақ ешқайсысына ұқсамайтын, алдынан иілген және мүйіздері бар, мұрыны жоқ, ал титан сияқты жақтары бар жорғалаулыларды көреді, олар жарыққа құйылып бара жатыр. Желдің соңғысы жарыққа құлағаннан кейін басылып, кенеттен есік баяндаушының артында жабылып, оны қараңғыда қалдырады.

Шабыт

Лавкрафт бұл әңгіменің түс көруге негізделгенін айтты, ол өз кезегінде Лорд Дансанидің "Үш әдебиетшінің ықтимал оқиғасы" әңгімесінің соңғы жолынан шабыттанды: "ұңғырдың қайталамайтын қараңғылығы". Тағы бір анықталған көз – "Британника энциклопедиясының" 9-шы басылымы, ондағы "Ирем, бағаналар қаласы" сипаттамасын ол өзінің жазбалар кітабына көшірген: "Ол, тұрғындары жойылғаннан кейін де, толық күйінде қалады, арабтар айтуынша, қарапайым көздерге көрінбейді, бірақ кейде, сирек жағдайларда, құдайдың қалауымен келген саяхатшыларға ашылады". Сынаушы Уильям Фулвайлер Эдгар Райс Берроуздың "Жердің ортасында" туындысы Лавкрафттың "Аты жоқ қала" әңгімесіне басты шабыт бергендердің бірі болды деп санайды. Ол "тіріктер тайпасы, жердің ішкі жағына жететін туннель және "мәңгілік күннің жасырын әлемі" екі әңгімеде де ортақ элементтер ретінде келтіреді. Жалпы алғанда, Фулвайлер Лавкрафттың шығармаларында жиі кездесетін "адамнан күшті және ақылды жаратылыстар" тақырыбы Берроуздың "Пеллюцидар" әңгімелерінен туындауы мүмкін деп болжайды. Дегенмен, екі жазушы да бұрыннан бар және кең таралған "жоғалған қалалар" туралы әңгімелер мен романдарға сүйенді.