Кіріспе

1871–1918 жылдардағы Германия конституциясы. Неміс империясының Конституциясы (Verfassung des Deutschen Reiches) – 1871–1918 жылдардағы Неміс империясының негізгі заңы, ол 1871 жылдың 16 сәуірінде қабылданды және 1871 жылдың 4 мамырында күшіне енді. Неміс тарихшылары оны көбінесе Бисмарктің императорлық конституциясы деп атайды, неміс тілінде – Бисмаркстің империялық конституциясы (BRV). Конституцияға сәйкес, империя – 25 герман мемлекетінің федерациясы (федеративті құрылымдасқан ұлттық мемлекет) болды, оның тұрақты төрағасы Пруссия мемлекеті еді, ол ең ірі және ең күшті мемлекет саналды. Конфедерация президенті (Bundespräsidium) – Пруссия королінің мұрагерлік лауазымы, ол неміс императоры атағын алды. Император үкімет басшысы және Германия мемлекеттерінің өкілдерінен құралған Бундесрат кеңесінің төрағасын – канцлерді тағайындады. Заңдар Бундесрат пен Рейхстаг арқылы қабылдалды, Рейхстаг – 25 жастан асқан неміс еркектері сайлаған императорлық диета. Конституция 1871 жылдың 1 қаңтарында қабылданған Конституциядан кейін жасалды. Бұл конституция Солтүстік Германия Конфедерациясы мен Майн өзенінің оңтүстігіндегі төрт герман мемлекеті арасындағы келісімдердің бір бөлігін қамтыды. Ол елге Deutsches Reich (әдетте «Германия империясы» деп аударылады) деген атау берді және Пруссия короліне неміс императоры атағын тағайындады. 1871 жылғы 1 қаңтар мен 4 мамырдағы конституциялар – Солтүстік Германия Конституциясының өңделген нұсқалары болып табылады, оның бастамасын да Отто фон Бисмарк қойған. Саяси жүйе өзгеріссіз қалды. Конституция 1918 жылғы қараша революциясында күшін жоғалтты: заң шығару және атқару билігі жаңа революциялық органға жүктелді. 1919 жылы құрылған Ұлттық ассамблея жаңа, республикалық конституцияны қабылдады: Веймар конституциясы, оның атауы неміс тілінде алдыңғы конституциясымен бірдей болды (Verfassung des Deutschen Reiches, яки «Неміс рейхінің конституциясы»).

Қол қоюшылар мен мүшелер

Конституцияға Пруссия королі Вильгельм I, Солтүстік Германия Конфедерациясының Бундеспрезидиумы қызметін атқара отырып, Бавария және Вюртемберг корольдері, сондай-ақ Баден және Гессеннің ұлы герцогтары қол қойды. Мейн өзенінің солтүстігіндегі Гессен Солтүстік Германия Конфедерациясының құрамында болды; енді оның өзеннің оңтүстігіндегі аумағы да қосылды. Қазір империяның мүшелеріне айналған Солтүстік Германия Конфедерациясының мүше мемлекеттері: Пруссия, Саксония, Мекленбург-Шверин, Саксония-Веймар-Эйзенах, Мекленбург-Стрелиц, Ольденбург, Брансвик, Саксония-Майнинген, Саксония-Альтенбург, Саксония-Кобург-Гота, Анхальт, Шварцбург-Рудольштадт, Шварцбург-Сондерсхаузен, Вальдек, Реус (ескі тармақ), Реус (жас тармақ), Шаумбург-Липпе, Липпе, Любек, Бремен және Гамбург.

Рейхсканцлер (Императорлық канцлер)

Император өкілеттіктерін империя канцлерінің (Reichskanzler) көмегімен іске асырды. Канцлер император тағайындаған, және ол тек императорға ғана есепті болды. Ол Бундесраттың отырыстарын жүргізіп, оның жұмысын қадағалады. Канцлер өкілеттіктерін Бундесрат мүшесінің кез келгеніне жүктеуге құқылы болды. (15-бап) Императордың жарлықтары мен қаулылары күшіне енуі үшін канцлердің қол қоюы міндетті болды (17-бап). Ресми түрде канцлер бір адамдық кабинет еді. Бірақ іс жүзінде Мемлекеттік хатшылар басқа монархиялардағы министрлер сияқты қызмет атқарды.

Заңнама

Императорлық заңдар Рейхстаг (парламент) және Бундесрат (5-бап) арқылы қарапайым көпшілік дауыс берумен қабылдалды. Бұл заңдар жеке штаттардың заңдарынан жоғары тұрды (2-бап). 13-бапта екі органның жыл сайын шақырылуы міндетті болды. Бундесратты Рейхстагсыз жұмыс дайындау үшін шақыруға болады, бірақ Рейхстагты Бундесратсыз шақыруға болмайды.

Рейхстаг

Парламентке, Рейхстагқа немесе Императорлық диетаға мүшелік жалпыға бірдей сайлау құқығы арқылы жүзеге асырылды (бұл 25 жастан асқан барлық ер азаматтардың сайлау құқығы деп түсіндірілді). Құпия дауыс беру кепілдігі берілді (20-бап). Өтпелі шаралармен депутаттардың жалпы саны 382 деп белгіленді, оның ішінде Бавариядан 48, Вюртембергтен 17, Баденнен 14 және Майн өзенінен оңтүстікке орналасқан Гессеннен 6 депутат сайланды (20-бап). Заң жобалары император атынан, Бундесраттың шешіміне сәйкес Рейхстагқа ұсынылып, Бундесрат мүшелерімен (немесе олар тағайындаған арнайы комиссарлармен) қолдау көрсетілді (16-бап).

Азаматтық

Бір ғана Германия азаматтығы құрылды, барлық штаттардың азаматтарына тең қарау кепілдігі берілді (3-бап). Дегенмен, 1913 жылға дейін адам империя азаматтығын штаттардың бірінің азаматтығын иелену арқылы алатын. Сондықтан бастапқыда азаматтыққа қабылдау шарттары (тегі бойынша, тууы бойынша, неке арқылы, заңдастыру арқылы, неміс үшін қабылдау немесе натурализация арқылы азаматтық алу қағидалары) жеке штаттардың заңдарымен белгіленген. Тек 1913 жылдың 22 шілдесінде империяның бірыңғай азаматтық заңы – Германия империясы мен штаттарының азаматтық заңы (Reichs- und Staatsangehörigkeitsgesetz, қысқартылған: RuStAG) қабылданды.

Императорлық шенеуніктер

Императорлық шенеуніктер ресми түрде император тағайындап, қызметтен босатылды. Олар адалдыққа ант беруге міндетті болды. Император тағайындаған шенеуніктер өздерінен шыққан мемлекетте оларға берілген құқықтармен қамтамасыз етілді. (18-бап)