Кіріспе

Жаңа Англия колониялары мен Вабанаки конфедерациясы арасындағы қақтығыс (1722–1725)

Даммер соғысы (1722–1725) (сонымен қатар Ота Рале соғысы, Лаввелл соғысы, Грейлок соғысы, Үш жылдық соғыс, Вабанаки – Жаңа Англия соғысы немесе Төртінші аңгло-абенаки соғысы) – Жаңа Англия колониялары мен Вабанаки конфедерациясы (әсіресе микмак, малисет, пенобскот және абенаки тайпалары), Жаңа Франциямен одақтас болған тайпалар арасындағы бірқатар шайқастар. Соғыстың шығыс майданы негізінен Мэн штатындағы Жаңа Англия мен Акадия арасындағы шекарада, сондай-ақ Новая Шотландияда орналасқан; батыс майданы Массачусетс пен Вермонттың солтүстігінде, Канада (Жаңа Франция) мен Жаңа Англия арасындағы шекарада болды. Осы кезеңде Мэн және Вермонт штаттары Массачусетс штатының құрамына кірді. Мэн шекарасындағы қақтығыстың түпкі себебі Акадия мен Жаңа Англия арасындағы шекараға байланысты болды, Жаңа Франция оны Мэннің оңтүстігіндегі Кеннебек өзені деп белгіледі. Жаңа Шотландияның материктік бөлігі 1710 жылы Порт-Роялды қоршаудан және 1713 жылғы Утрехт келісімінен кейін британдықтардың бақылауына өтті (Кейп-Бретон аралын қоспағанда), бірақ қазіргі Нью-Брансуик пен Мэн Жаңа Англия мен Жаңа Франция арасында даулы болып қала берді. Жаңа Франция аймақтағы төрт ірі тайпаның арасында католик миссияларын құрды: Кеннебек өзенінде (Норриджвок), Пенобскот өзенінде (Пенобскот үнділік арал резервациясы), Сент-Джон өзенінде (Медуктик үнді ауылы / Форт Медуктик) және Шубенакадиде (Новая Шотландия) (Сент-Анн миссиясы). Сол сияқты, Жаңа Франция ата Ле Лутр соғысы кезінде Жаңа Брансуиктің шекарасында үш бекініс салған, оларды Новая Шотландиядан британдықтардың шабуылынан қорғау үшін салған. Утрехт келісімшарты Анна патшайымының соғысын аяқтады, бірақ ол Еуропада қол қойылды және Вабанаки конфедерациясының ешбір өкілі оған қатыстырылмады. Абенаки тайпасы 1713 жылғы Портсмут келісімшартына қол қойды, бірақ олардың ешқайсысы британдықтардың Жаңа Шотландияға иелік етуі туралы кеңес алған жоқ, ал микмак тайпасы Жаңа Англия балықшылары мен елді мекендеріне шабуылдар жасауды бастады. Соғыс Мэн жағалауындағы және Новая Шотландияның Кансо қаласындағы Жаңа Англия елді мекендерінің кеңеюі нәтижесінде екі майданда басталды. Жаңа Англиялықтарға негізінен Массачусетс штатының лейтенант-губернаторы Уильям Даммер, Новая Шотландия лейтенант-губернаторы Джон Дусетт және капитан Джон Лаввелл басшылық етті. Вабанаки конфедерациясы мен басқа тайпаларға негізінен ата Себастьен Рале, бас Грей Лок және бас Паугус басшылық етті. Соғыс кезінде ата Рале Норриджвок қаласында Жаңа Англия милициясының күштерінен қаза тапты. Тайпа өкілдері Кеннебек және Пенобскот өзендерінен Сент-Франциск және Бекенкурға (Квебек) шегінді, ал Жаңа Англия Мэн аумағының көп бөлігін басып алды.

Өмірбаян

Даммер соғысы сонымен қатар төртінші ағылшын-абенаки соғысы ретінде де белгілі. Алдыңғы үш үнді соғысы 1675 жылғы Филипп патшаның соғысы немесе Бірінші үнді соғысы, Уильям патшаның соғысы немесе Екінші үнді соғысы және 1703–11 жылдардағы Анн патшайымының соғысы немесе Үшінші үнді соғысы болды. Анн патшайымының соғысы 1713 жылы Утрехт шартымен аяқталды. Оның нәтижесінде Солтүстік-Шығыс Американың отарлық шекаралары қайта құрылды, бірақ шартта сол аймаққа үндістердің талаптары ескерілмеді. Француз Акадиясы Ұлыбританияға өткізілді, ол Жаңа Шотландия провинциясын құрды, бірақ оның шекарасы даулы болды. Еуропалық державалар арасында дау тудырған аймақ Кеннебек өзені (Мэн штатының шығыс бөлігі) мен Чиньекто бұлтысы (Канаданың Нью-Брансуик провинциясының барлық бөлігі) арасындағы жерлерді қамтыды. Бұл жерді көптеген алгонкин тілдерінде сөйлейтін үнді тайпалары мекендеді, олар осы аумақтың көп бөлігіне егемендік құқығын талап етті және отарлаушылардан бұрын осы жерлердің бір бөлігін иеленді. Массачусетс губернаторы Джозеф Дадли Нью-Гэмпшир штатының Портсмут қаласында маңызды бейбітшілік конференциясын ұйымдастырды. Онда және Каско шығанағындағы келіссөздерде вабанакилер француздардың өздерінің аумағын Мэн мен Нью-Брансуиктің шығысында Ұлыбританияға бергені туралы британдықтардың мәлімдемесіне қарсылық білдірді, бірақ Кеннебек өзеніндегі шекараларды растауға және өз аумағында мемлекеттік сауда посттарын құруға келісті. Портсмут шарты 1713 жылдың 13 шілдесінде Вабанаки конфедерациясының сегіз өкілі тарапынан ратификацияланды, олар өз аумақтарындағы британдық егемендікті мойындады. Келесі жылы басқа абенаки тайпаларының басшылары да шартқа қол қойды, бірақ 1726 жылға дейін микмактар оған немесе басқа ешқандай шартқа қол қоймады.

Елді мекендер мен бекіністерді басып алу

Бейбітшілік орнағаннан кейін Жаңа Англияның елді мекендері Кеннебек өзенінің шығысына қарай кеңейді, ал көптеген жаңа ағылшындар Жаңа Шотландия суларында балық аулай бастады. Олар Кансода тұрақты балық аулау бекінісін құрды, бұл жергілікті Микмактарды ренжітті, содан кейін олар бекініске шабуыл жасап, балықшыларға шабуылдауын бастады. Вабанакилердің қастандығына жауап ретінде Жаңа Шотландияның губернаторы Ричард Филиппс 1720 жылы Кансода бекініс салды. Массачусетс губернаторлары Джозеф Дадли мен Сэмюэл Шут Кеннебек өзенінің сағасының маңында бекіністер салды: Брансуиктегі Форт Джордж (1715), Арроусиктегі Форт Менаскоукс (1717), Томстандағы Сент-Джордж форты (1720) және Ричмондтағы Форт Ричмонд (1721). Француздар Мэйн штатының Мэдисон қаласындағы Кеннебек өзені бойындағы Нориджвок ауылындағы Абенаки ауылында шіркеу салды, Пенобскотта Пенобскот өзені бойындағы миссияны сақтап, Сент-Джон өзені бойындағы Медуктик ауылындағы Малисеттер үшін шіркеу салды. Вабанакилер егер дұрыс шекара белгіленсе, одан әрі қоныстандыруға рұқсат етілмесе, қолданыстағы елді мекендерге қосылуға дайын болды. Шут: «Біз тек өзіміздікіні қалаймыз, соны аламыз», - деп жауап берді. Шут Мэйн штатының орталығындағы Норриджвокте Кеннебек тайпасының арасында тұратын француз иезуит миссионері Себастьен Ральдің болуына наразылық білдірді және Ральдің кетіп кетуін талап етті. Вабанакилер 1721 жылдың шілдесінде бас тартты және бұрынғы келіссөздер кезінде кепіл ретінде берілген тұтқындарды босатуды талап етті, олардың шабуылдары үшін өтемақы ретінде терілерді жеткізу үшін. Массачусетс ресми жауап бермеді. Содан кейін Вабанакилер даулы аумақтарға егемендік талаптарын қайта бекітейтін, олар талап еткен аумақтарды көрсетейтін және олардың аумағына тиіспесе, зорлық-зомбылықпен қорқытатын жазбаша құжат жасау үшін бар күштерін жұмсады. Шут хатты «әдепсіз және қауіпті» деп санады және Арроусикке жасақ жіберді. Ол сондай-ақ Вабанаки талаптарының француздықтардың даулы аумақтарға деген талаптарын одан әрі күшейтуге бағытталған Ральдің ықпалына негізделген француздық қастандығының бөлігі екенін мәлімдеді. Губернатор Шут француздықтар Вабанаки талаптарын қолдағанына сенімді болды, сондықтан ол 1722 жылдың қаңтарында Ральді тұтқындау үшін Томас Уэстбруктың басшылығымен әскери экспедицияны жіберді. Шут Сауда кеңесіне және Жаңа Францияның генерал-губернаторы Филипп де Риго Водрейге жазған хаттарында даулы аумақтардағы ағылшынның егемендік талаптарын қайталады. Водрейль жауап ретінде Франция бұл аумақта егемендік құқығын талап еткенін, ал Вабанакилер иелігін сақтап қалғанын, сондай-ақ Шуттың еуропалықтардың меншік туралы түсініктері үндістерден өзгеше екенін дұрыс түсінбегенін айтты. Бұл капитан Джон Гайлздің басшылығымен жүргізілді. Олар ауылдың үйлерін өртеп, 60 тұтқынға алды, олардың көпшілігі кейін босатылды. 15 шілдеде Пенобскоттан келген Лаувержат Пенобскот және Медуник (Малисет) тайпаларынан 500-600 үндіні бастап, 12 күн бойы Форт-Сент-Джорджты қоршауға алды. Олар бір ағаштан жасалған диірменді, үлкен кемені және бірнеше үйді өртеп, көптеген малды қырып тастады. Жаңа Англиядан 5 адам қаза тауып, 7 тұтқынға алынды, ал Жаңа Англиялықтар 20 Малисет және Пенобскот жауынгерін өлтірді. Шабуылдан кейін Вестбрукқа форттың басшылығы тапсырылды. Осы шабуылдан кейін Брансуик қайтадан шабуылға ұшырап, өртенді, соғысшылар Норриджвокқа қайтып келгенге дейін. Вице-губернатор Джон Дусетт провинциялық астанаға шабуыл жасалмасын деп, мамыр айында 22 Микмакты тұтқынға алды. Үндістер 18 балық аулау кемесі мен тұтқынға алды. Олар сондай-ақ Фанди шығанағында жұмыс істейтін кемелерді және тұтқындарды ұстап алды. 25 шілдеде губернатор Шут Вабанакилерге соғыс жариялады. 1724 жылдың 30 сәуірінде Уинслоу мен сержант Харви Джордж фортынан 17 адаммен екі кит қайығында шығып, бірнеше шақырым бойы өзенмен төмен қарай Грин аралына қарай жүрді. Келесі күні екі кит қайығы бөлініп кетті, шамамен 200-300 Абенаки Харвидің қайығына шабуыл жасап, Харви мен оның барлық адамдарын өлтірді, бірақ үш үндіс жетекшісі Джордж фортына қашып кетті. Капитан Уинслоу өзеннің екі жағынан келген 30-40 каноэмен қоршалды. Бірнеше сағатқа созылған шайқастан кейін Уинслоу мен оның адамдары қаза тапты, тек үш дос үндіс фортқа қашып үлкерді. Таррантиндік үндістер 25-тен астам адамды жоғалтқандығы хабарланды. Олар сонымен қатар Микмактардың көмегімен каноэмен шабуыл жасады. Бірнеше апта ішінде олар 22 кемені басып алып, 22 жаңа ағылшынды өлтіріп, көптеген тұтқындарды алды. 13 тамызда 1723 жылы Грей Лок Массачусетс штатының Нортфилд қаласына шабуыл жасап, соғысқа қатысты, онда төрт жауынгер екі азаматты өлтірді. Келесі күні олар Массачусетс штатының Рутланд қаласындағы Джозеф Стивенс пен оның төрт ұлын шабуылдады. Стивенс қашып кетті, екі ұл қаза тауып, қалған екі ұлы тұтқынға алынды. 18 маусымда 1724 жылы Грей Лок Массачусетс штатының Хэтфилд қаласының жанындағы шалғында жұмыс істеп жатқан адамдар тобына шабуыл жасады. Содан кейін ол Дирфилд, Нортфилд және Уэстфилд қалаларында адамдарды өлтірді. Шабуылдарға жауап ретінде Даммер Нортфилд, Брукфилд, Дирфилд және Сандерленд қалаларына көбірек әскер жіберді. 1725 жылдың қыркүйегінде Форт Даммерден алты адамнан тұратын барлау тобы жіберілді. Грей Лок пен 14 басқалары оларды Коннектикут өзенінің батысында шабуылдап, екеуін өлтіріп, үшеуін жаралады және тұтқынға алды. Бір адам қашып кетті, ал екі үндіс қаза тапты. Соғыс кезінде Микмактардың Шубенакади ауылындағы (Сент-Энн миссиясы) католик миссиясында шіркеу салынды. 1723 жылы Микмактар Кансо ауылына шабуыл жасап, бес балықшыны өлтірді, сондықтан жаңа ағылшындар ауылды және балық аулау бекінісін қорғау үшін 12 зеңбірекпен жабдықталған бекініс салды. Соғыстың ең қиын сәті 1724 жылдың 4 шілдесінде болды, ол кезде 60 Микмак пен Малисеттер Аннаполис Роял қаласына шабуыл жасады. Олар сержант пен жеке сақшыны өлтіріп, басын алды, төрт сарбазды жаралады және ауылды қорқытты. Олар сондай-ақ үйлерді өртеп, тұтқындарды алды. Жаңа ағылшындар Микмак тұтқындарының бірін сержант өлтірілген жерде өлім жазасына кесті. Олар жауап ретінде үш акадиялық үйді өртеп жіберді. Шабуылдың нәтижесінде олар қаланы қорғау үшін үш бекініс салды. Олар акадиялық шіркеуді фортқа жақындатып, оны оңай бақылауға болатындай етіп орналастырды. 1725 жылы 60 Абенаки мен Микмак Кансоға тағы бір шабуыл жасап, екі үйді қиратты және алты адамды өлтірді.

Бейбітшілік келіссөздері

1724 жылы желтоқсанда Пенобскот тайпасының басшылары губернатор-лейтенант Даммермен бейбіт келіссөздер жүргізуге ниет білдірді. Француз билігі бұған қарсылық көрсетіп, қақтығысты қоздыруды жалғастырды, бірақ Массачусетс губернаторы Дэммер наурыздағы келіссөздерден кейін 1725 жылғы 31 шілдеде жауыздықтарды тоқтату туралы жариялады. Даммер және басшылар Лорон мен Венемуэ осы алдын ала келісімнің шарттарын бекітті, ол бастапқыда тек Пенобскот тайпасына қатысты. Оларға иезуит дін қызметкерлерін сақтап қалуға рұқсат берілді, бірақ екі тарап жер иелену құқықтары және британдықтардың вабанакилерге билігі мәселесінде келіспеушілікке түсті. Француз иезуиті Этьен Лаувержа жазбаша келісімді абенаки тіліне аударды; басшы Лорон оны дереу мойынбұрмады, британдықтардың өзіне билігін нақты жоққа шығарды. Келіспеушілігіне қарамастан, Лорон бейбітшілікке ұмтылып, басқа тайпа басшыларына вампум белбеулерін жіберді, бірақ оның елшілері Грей Локқа жете алмады, ол шабуылдарын жалғастырды. 1725 жылғы 15 желтоқсанда Мэн штатында және 1726 жылғы 15 маусымда Нова-Шотландияда көптеген тайпа басшыларының қатысуымен бейбіт келісімдерге қол қойылды. 1727 жылғы жазда Фалмут қаласында өткен ірі жиынға қатысқандардың барлығы, Грей Локтан басқа бейбітшілікті растады; басқа тайпа өкілдері оны таба алмағанын мәлімдеді. Грей Локтың әрекеттері 1727 жылы аяқталды, содан кейін ол тарихи деректерде жоғалып кетті.

Салдарлар

Соғыстың нәтижесінде Кеннебек және Пенобскот өзендеріндегі үнді халқының саны азайды, ал Батыс Мэн британдықтардың күшті бақылауына көшті. Дюмер келісімінің шарттары келесі 30 жыл бойында өткен әрбір маңызды келісімдер конференциясында қайта жаңартылды, бірақ 1740 жылдардағы Король Жорж соғысына дейін аймақта ірі қақтығыс болған жоқ. Нью-Брансуик және Нова-Шотландияда Дюмер келісімі британдықтармен микмактар мен малисеттердің қарым-қатынасындағы маңызды өзгерісті білдірді, олар британдықтардың қол астында екенін мойындаудан бас тартты. Соғыстың соңғы ірі шайқасы – Пекваукет шайқасы, немесе «Лоувелл шайқасы» болды, ол 19 ғасырда әндер мен әңгімелерде кеңінен танымал болды. Генри Уодсворт Лонгфеллоу «Ловелл көлінің шайқасы» деген шығарма жазды, ал Натаниел Хоторн «Роджер Малвиннің жерлеуі» атты туындысын жариялады, ал Генри Дэвид Торо «Конкорд және Мерримак өзендеріндегі бір апта» еңбегінде осы шайқасқа сіңізді. Мэн штатындағы Ловелл қаласы Джон Ловеллдің құрметіне аталған. Паугус шығанағы, Паугус Милл қаласы (қазіргі Албани, Нью-Гэмпширдің бір бөлігі) және Нью-Гэмпширдегі Паугус тауы Бас Паугустың есімімен аталады. Кеннебек ауылының Норриджвок орны 1993 жылы Ұлттық тарихи ескерткіштер ауданы деп жарияланды және қазір Мэдисон қаласындағы Олд Пойнтта орналасқан.