Кіріспе
Неміс теологы Йоханнес Таулер ОП (шамамен 1300 – 16 маусым 1361) – неміс мистигі, Рим-католик діни қызметкері және теолог. Мейстер Экхарттың шәкірті болған ол Доминикан орденіне жатты. Таулер Рейн аймағының ең маңызды мистиктерінің бірі ретінде танымал. Ол өз заманының Доминикан руханиятында неоплатонизмнің белгілі бір бағытын дамытты.
Johannes Tauler OP (c. 1300 – 16 June 1361) was a German mystic, a Roman Catholic priest and a theologian. A disciple of Meister Eckhart, he belonged to the Dominican order. Tauler was known as one of the most important Rhineland mystics. He promoted a certain neo platonist dimension in the Dominican spirituality of his time.
Өмір
Ол шамамен 1300 жылы Страсбургте дүниеге келді және 1304 жылы Страсбург қалалық кеңесінің мүшесі болған Финквейлер (қазіргі Финквилер көшесі) қаласының Николус Таулер немесе Таулер ұлы болған көрінеді. Ол шамамен он сегіз жасында доминикандықтарға кірді және сол қаладағы доминикандық монастырда білім алды. Оған үлкен ықпал еткен Мейстер Экхарт, шамамен 1313 және 1326 жылдар аралығында Страсбургте белсенді болды, бірақ олардың қандай қарым-қатынаста болғаны белгісіз. Ол сегіз жылдық оқу курсын оқып жүргенде, Экхарттың уағыздарын естіген болуы мүмкін. Страсбургтен ол Кельндегі доминикан колледжіне, мүмкін Париждегі Сент-Джеймс колледжіне, ақырында Страсбургке оралған, бірақ көбінесе Кельннен Страсбургке оралған. 1330 жылы Таулер Страсбургте уағыздау қызметін бастады. Қалада доминикандықтардың сегіз монастырі және, мүмкін, жетпіс бегуин қауымы бар еді. Оның уағыздауының көп бөлігі (Мейстер Экхарт пен Генри Сузо сияқты) әйелдерге бағытталған. Таулердің сексенге жуық уағыздасының көпшілігі монастырлық жағдайды бейнелейтін сияқты, бірақ бұл мұндай уағыздардың жазылып, сақталуы мүмкін жағдайды ішінара бейнелеуі мүмкін. 1338 немесе 1339 жылы Доминикандықтар Папа Иоанн XXII мен Баварияның Людовигі арасындағы шиеленістердің салдарынан Страсбургтен айдалды. Таулер өзінің жер аударылуын (шамамен 1339-1343) Базельде өткізді. Бұл жерде ол Құдай достары (Gottesfreunde) деп аталатын діндар діндарлары мен діндар еместермен танысты. Таулер уағыздарында жиі Құдайдың достары туралы айтады. Бұл топпен одан әрі байланысы бар екендігіне дәлел ретінде Нердлингендік Генрих деген діни қызметкер мен оның досы, доминикандық монах Маргарет Эбнердің бір-біріне жазған хаттарын қарастыруға болады. Генрих арқылы Таулер Магдебургтік Мехтильдтің "Құдайдың ағып тұрған жарығы" атты шығармасымен танысады. Таулер Құдай достарымен жұмыс істеді, және ол олардың жанының жағдайы сыртқы іс-әрекеттерге қарағанда Құдаймен жеке қарым-қатынасқа көбірек әсер етеді деген сенімін үйретті. Осылайша, ол өзінің әріптесі Экхарттан гөрі көбірек насихаттаушы болды. 1343 жылы Таулер Страсбургке оралды, бірақ келесі жылдарда әртүрлі дағдарыстар болды. 1346 жылы Страсбургте жер сілкінісі мен өрт болды. 1347 жылдың аяғынан 1349 жылға дейін қалада "Қара өлім" ауруы тарады. Қаладан кету мүмкіндігіне ие болғандардың барлығы қаңырап бос қалған кезде, Таулер өз орнында қалып, үрейге ұшыраған азаматтарын уағыздар мен жеке сапарлармен жігерлендірді. Таулер өмірінің соңғы екі жарым онжылдығында көп саяхаттап жүрді. Ол бірнеше рет Кёльнге сапар шекті. Оның бірқатар уағыздары сол жерде айтылған, бұл олардың орта және жоғарғы неміс тіліндегі Кёльн диалектісінде сақталғандығымен айқын көрінеді. Сенімді дәстүр бойынша ол 1350 жылдары Грендаалдағы Иоанн Русброектен келген. Ол "Es kommt ein Schiff, geladen" атты әннің сөздерін жазған. Ең көне мәтіндік дереккөз - бұл 1450 жылға дейінгі қолжазба, ол Таулер жиі барған Санкт-Николаус-ин-Ундис доминикандық монастырында табылған. Оның басқа да жазбаларындағы стильдік ұқсастықтар бар. Дәстүрге сәйкес, Таулер 1361 жылы 16 маусымда Страсбургте қайтыс болды. Ол Страсбургтегі Доминикан шіркеуінде қабірге қойылды, оның қабірінде әлі күнге дейін Temple Neuf-те сақталған кесулі қабір тасы бар. "Оберландтан келген Құдайдың досы" Таулердің тәлім-тәрбиеге және тәубеге келгені туралы жақсы белгілі оқиғаны тарихи деп қарастыруға болмайды.
Дін уағыздары
Таулер латын тілінде де, ана тілінде де ешқандай ресми трактат қалдырмады. Оның туындылары сексен уағыздан тұрады. Таулер өз өмірінде-ақ уағыздарын жинауға кіріскен. Он төртінші ғасырдағы үш қолжазба Таулер Базельден қуылғаннан кейін Страсбургке оралған шамамен сол кезден қалған. Таулердің уағыздары алғаш рет 1498 жылы Лейпцигте, 1508 жылы Аугсбургте басылды, содан кейін Экхарт және басқалардың қосымшаларымен Базельде (1521 және 1522), Халберштадтта (1523), Кельнде (1543) және Лиссабонда (1551) қайта басылды. Латын тіліндегі аударма алғаш рет 1548 және 1553 жылдары Кельнде жарық көрді. XIX ғасырда Юлиус Хамбергер (Франкфурт, 1864) және Фердинанд Веттер (Берлин, 1910, Дублин/Цюрихте қайта басылды, 1968) оның еңбектерін жариялады. Таулер уағыздарымен әйгілі болды, олар неміс тіліндегі ең көрнекті туындылардың қатарына жатты – Генри Сузоның уағыздарындай сезімтал емес, Экхарттың уағыздарындай теориялық емес, керісінше, өте практикалық және моральдық-рухани өмірдің терең мәселелерін қамтитын. Таулер кейде Орта ғасырлардағы белгілі христиан универсалистерінің бірі ретінде, Беналық Амальрик пен Руйсброктық Иоаннмен бірге еске алынады. Оның «Барлық жаратылыстар Ұл сияқты туғандықтан, олардың бәрі де бастапқы нүктесіне, яғни Құдай Әкеге қайта оралады» деген тұжырымы осы пікірді қолдау үшін келтірілген. Дегенмен, оның уағыздарындағы басқа бөлімдер мұндай түсіндірмеге күмән тудырады. Көтеріліс мерекесіне арналған алғашқы уағызында ол былай деді: «Жамандыққа бой алғандар жұмаққа жақындаса да, ешқашан кірмейді. Қарғысқа ұшырағандардың ең үлкен азабы – олар ешқашан жұмаққа кірмейтініне сенімді болу».