Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ляо императоры Шенцзонг (972 жылғы 16 қаңтар – 1031 жылғы 25 маусым), жеке есімі Вэншуну, қытайландырылған есімі Елю Лонгсю, Хитан тайпасы басқарған қытайлық Ляо әулетінің алтыншы императоры және оның ең ұзақ билеген монархы.
Emperor Shengzong of Liao (16 January 972 – 25 June 1031), personal name Wenshunu, sinicised name Yelü Longxu, was the sixth emperor of the Khitan led Chinese Liao dynasty and its longest reigning monarch.
Солтүстік Сун әулетімен қақтығыс
982 жылы император Шенцзун 12 жасында әкесі Цзиньцзунның орнын иеленді. Ол билік жүргізуге тым жас болғандықтан, анасы, император жесір Сяо, регент болды. Солтүстік Сун әулетінің императоры Тайцзун 986 жылы даулы Он Алты Префектурадағы Ляо әулетінің оңтүстік астанасына (қазіргі Бейжің) шабуыл жасап, жағдайды пайдалануға тырысты. Сунның үш үлкен әскері оңтүстік астанаға жақындаған үш стратегиялық бағытқа жіберілді. Бастапқыда сәттілікке жеткенімен, жас император Шенцзун мен император жесір Сяо Ляо атты әскерін басқарып, жауға қарсы тұрып, маусым айында Цигоу асуы шайқасында Сун әскерін жеңді. Император жесір Сяо Елю Сюгеді келесі жылға дейін Сун әулетіне қарсы шабуылдарды жалғастыру үшін аға генералы етіп тағайындады. 1004 жылы Ляо әулеті Сун астанасы Кайфэннен солтүстікке қарай 100 мильдей жерде орналасқан Шаньюань қаласында орналасып, Сун аумағына кең ауқымды шабуыл жасады. Бұл 1005 жылдың қаңтар айының ортасында қол қойылған Шаньюань келісіміне әкеп соқты. Келісімге сәйкес, Сун әулеті Ляо әулетіне 200 000 мыс жібек және 100 000 тайль күміс төлеп, оған бейбітшілік орнатуға міндеттенді. Бұл шарт Ляо әулетінің соңына дейін өзгерістермен сақталды, тіпті Джурчендер өз Цзинь әулетін құрғаннан кейін де Сун әулетімен осы шартты жалғастыра берді.
Emperor Shengzong succeeded his father, Emperor Jingzong, at the age of 12 in 982. As he was too young to rule at the time, his mother, Empress Dowager Xiao, became the regent. Emperor Taizong of the Northern Song dynasty sought to take advantage of the situation by launching an invasion on the Liao dynasty's southern capital (present day Beijing) in the contentious Sixteen Prefectures in 986. Three large Song armies were sent to three different strategic locations on the approach to the southern capital. While initially successful, the young Emperor Shengzong, along with Empress Dowager Xiao, led an army of Liao cavalry to counter the enemy and defeated the Song forces at the Battle of the Qigou Pass in June. Empress Dowager Xiao appointed Yelü Xiuge as her senior general to continue attacks on the Song dynasty in retaliation until the following year. In 1004, the Liao dynasty carried out a large scale invasion of Song territory, camping out in the town of Shanyuan, about 100 miles north of the Song capital of Kaifeng. This resulted in the Treaty of Shanyuan, signed in mid January 1005. According to this treaty, the Song dynasty would pay an annual tribute of 200,000 bolts of silk and 100,000 taels of silver to the Liao dynasty in exchange for peace. This arrangement would remain in place with modifications until the end of the Liao dynasty, and in fact, the Jurchens could continue this arrangement with the Song dynasty with the founding of their Jin dynasty.
Сынақ жүйесі
Император Шенцзонг 988 жылы хан қытайлықтарының Тан және Сун әулеттері қолданған үлгілерге негізделген, лауазымды адамдарды іріктеу үшін мемлекеттік емтихандарды енгізді. Емтихан жүйесін қайтарудың маңыздылығына қарамастан, бастапқыда ол өте шектеулі мүмкіндіктер берді, себебі алғашқыда тек үш-бес адам ғана марапатталды, және 1014 жылға қарай үшжылдық емтихандарды сәтті тапсырғандардың саны 30-дан 130-ға дейін ғана жетті. Джинши дәрежесін алғандардың көпшілігі тіпті қызметке тағайындалмады, өйткені хитан аристократтарының тағайындалу ықтималдығы әлдеқайда жоғары болды. Хитандықтар тек қолдау арқылы тағайындалды, себебі оларға емтиханға қатысуға тыйым салынған еді.
Emperor Shengzong also institutionalised state examinations for the selection of officials, which was done in 988, based on models used by the Han Chinese led Tang and Song dynasties. Despite the importance of the return of the examination system, it initially only opened the road for very small numbers, as only three to five were awarded initially, and the number only increased to between 30 and 130 candidates passing the triennial exams by 1014. Most jinshi degree holders were not even appointed to office, as Khitan aristocrats were far more likely to receive appointments. Khitan people receiving appointments did so specifically through patronage, as they were expressly prohibited from taking the examinations.
Буддизмнің таралуы
Император Шенцзонг буддизмді белсенді түрде қолдауға кірісіп, «Жалғыз қуаныш монастыры» сияқты ғибадатханаларды қайта жаңартуды бастады. Оның билік құрған ғасырдың ішінде Ляо халқының шамамен 10 пайызы буддалық монах немесе қарындас болды деген болжам бар, бірақ бұл көрсеткіш асыра сілтеу болуы мүмкін. Хитандықтар буддизмді қытай халқымен байланыстырмады, себебі ол ұйғыр діні ретінде қарастырылды, сондықтан қытайлардың діні емес, оларды төмен санады. Бірақ буддизмнің хитан халқының арасына қаншалықты тарағаны нақты белгісіз, өйткені буддизмнің көптеген ғибадатханалары мен храмдары Ляоның оңтүстік бөлігінде, негізінен қытай отырықшы халқы тұратын жерде орналасқан. Хитан халқының өздерінің дәстүрлі сенімдерін және оның рәсімдерін сақтап қалғанын көрсететін деректер бар.
Emperor Shengzong began the active patronage of Buddhism, rebuilding temples such as the Monastery of Solitary Joy. Within a century of his reign, an estimated 10% of the Liao population were Buddhist monks or nuns, though this figure may have been exaggerated. While the Khitans did not associate Buddhism with the Chinese people because it was seen more as a Uyghur religion and thus not the religion of the Chinese, whom they saw as inferior, what is not clear is the extent that Buddhism penetrated the Khitan population, as the bulk of Buddhist shrines and temples were located in the southern part of the domains of the Liao where the largely Chinese sedentary population resided. There is evidence to suggest that the Khitan populace maintained their animistic belief systems along with their rituals.
Жаңалықтар
Император Шэньцзунның тұсында Ляо әулеті феодалдық реформалар жүргізіп, экономикасын дамытты. Бұрын ол аумақты кеңейту, құлдыққа және қарақшылыққа тәуелді болған. Император Шэньцзун билігінде көптеген құлдар азат етіліп, қалыпты қоғам мүшелеріне айналды. Одан кейін экономиканың ең маңызды салалары мал шаруашылығы, әсіресе жылқы және қой шаруашылығы, сондай-ақ егіншілік және балық аулау болды. Император Шэньцзунның тұсында Ляо әулеті бейбітшілік пен гүлденуді бастан кешірді, сондықтан оның билігі Ляо әулетінің алтын ғасыры деп кеңінен мойындалады.
During the rule of Emperor Shengzong, the Liao dynasty instituted feudal reform, spurring its economy. Prior to this, it had depended on territorial expansion, slavery and thievery. Under Emperor Shengzong's rule, most slaves were liberated, becoming normal members of society. The most important parts of the economy from then on were animal husbandry, particularly horse and sheep raising, as well as agriculture and fishing. During Emperor Shengzong's reign, the Liao dynasty enjoyed peace and prosperity, so it is widely praised that Emperor Shengzong's reign was a golden age of the Liao dynasty
Танымал мәдениетте
2009 жылы KBS2 телесериалында «Чончу ханшайымы» рөлін Жан Донг Жик пен О Гун Ву сомдады. 2020 жылы қытайлық «Сяо Чуоның аңызы» телесериалында Чэнь Хао, Кэри Йе және Лео Пэй ойнады. 2023–2024 жылдарғы KBS2 телесериалында Ким Хёк бұл рөлді бейнеледі.
Portrayed by Jang Dong jik and Oh Gun woo in the 2009 KBS2 TV series Empress Cheonchu. Portrayed by Chen Hao, Cary Ye and Leo Pei in the 2020 Chinese TV series The Legend of Xiao Chuo. Portrayed by Kim Hyuk in the 2023~2024 KBS2 TV series Korea Khitan War.