Кіріспе

Жұмыспен байланысты мәселелерді талдау және шешетін жұмысшылар тобы. Сапа шеңбері немесе сапаны бақылау шеңбері – жұмысқа қатысты мәселелерді анықтау, талдау және шешу үшін тұрақты түрде жиналатын, бірдей немесе ұқсас жұмыс атқаратын жұмысшылар тобы. Оның құрамында кемінде үш, ең көп дегенде он екі мүше болады. Әдетте шағын топ болып табылатын бұл топты әдетте жетекші немесе менеджер басқарады және шешімдерін басқаруға ұсынады; мүмкіндігі болған жағдайда, жұмысшылар ұйымның өнімділігін арттыру және қызметкерлерді ынталандыру мақсатында шешімдерді өздері іске асырады. Сапа шеңберлері 1980-ші жылдарда ең танымал болды, бірақ қазіргі күні Кайзен топтары және ұқсас жұмысшылардың қатысу схемалары түрінде де кездеседі. Сапа шеңберлерінің назарына әдетте еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауды жақсарту, өнім дизайнын жетілдіру, жұмыс орындары мен өндіріс процестерін дамыту сияқты мәселелер қойылады. Сапа шеңбері терминін ең толық түсіндірген профессор Каору Ишикава 1985 жылы жарық көрген «Толық сапаны басқару: жапондық тәсіл» атты еңбегінде, ал 1960 жылы Жапон ғалымдары мен инженерлерінің одағы арқылы бүкіл жапондық өнеркәсібіне таратылды. Жапонияда сапа шеңберін алғаш рет енгізген компания 1962 жылы Nippon Wireless and Telegraph Company болды. Сол жылдың соңына қарай JUSE-де тіркелген 36 компания болды, ал 1978 жылға қарай бұл қозғалыс шамамен 1 миллион шеңберді, оған 10 миллион жапондық жұмысшы қатысты. Бұл қозғалыстың негізіне 1950 жылы құрылған Деминг сыйлығы, сондай-ақ 1954 жылы Жозеф М. Джуранның зерттеулері жатты. Сапа шеңберлері көбінесе ресми топтар болып табылады. Олар компания уақытында тұрақты түрде жиналады және білікті мамандар (әдетте оңайластырушылар деп аталады) тарапынан оқытылады. Бұл мамандар адам факторы, мәселені анықтау, ақпарат жинау және талдау, негізгі статистика және шешімдерді әзірлеу сияқты негізгі дағдыларды меңгерген кадрлар мен еңбек қатынастары мамандары болуы мүмкін. Сапа шеңберлері көбінесе өздеріне қалаған тақырыпты таңдауға құқылы (бірақ жалақы және еңбек шарттарына қатысты мәселелер басқа арналар арқылы қарастырылады). Сапа шеңберінің артықшылығы – жобадан жобаға үздіксіздік сақталады. (Сапаны жақсарту топтарымен салыстыру үшін, Juran-ның «Дизайн арқылы сапа» еңбегін қараңыз). Сапа шеңберінің нұсқаулығы: Сапа шеңбері – белгілі бір жұмысты атқаратын қызметкердің сол мәселе бойынша ең көп білетін адам және нәтижесінде инновациялық және бірегей идеялары арқылы жұмысқа қатысты қиындықтарды анықтауға, талдауға және шешуге жақсы мүмкіндік алатындығы туралы тұжырымдамаға негізделген адам даму концепциясы. Бұл Макгрегордың Y теориясының практикалық қолданылуы болып табылады, ол қызметкерлерге дұрыс жағдай мен шешім қабылдау құқығы берілсе, олар өз жұмысына қуаныш пен мақтаныш сезінетінін, нәтижесінде жұмыс өмірінің толыққанды болуын қамтамасыз ететінін көрсетеді. Сапа шеңбері – бір сала да немесе ұқсас жұмыс істейтін жұмысшылардың шағын тобы, олар аптасына бір рет бір сағат бойы жұмысқа қатысты мәселелерді анықтау, талдау және шешу үшін жиналады. Мақсаты – компанияның сапасын, өнімділігін және жалпы өнімділігін, сондай-ақ жұмысшылардың жұмыс ортасындағы өмір сапасын жақсарту. TQM World Institution of Quality Excellence баспа бөлімі Prasanta Kumar Barik авторы болған «Сапа шеңберінің нұсқаулығы» атты кітапты жариялады, ол сапа шеңберін іске асыру үшін барлық теориялық концепцияларды және егжей-тегжейлі қадамдарды қамтиды. Бұл кітап барлық типтегі ұйымдарда сапа шеңберін енгізуге көмектеседі.

Тарих

Сапа шеңберлерін алғаш рет 1950 жылдары В. Эдвардс Деминг сипаттады. Деминг Toyota компаниясын осы практиканың үлгісі ретінде жоғары бағалады. Бұл идея кейін 1962 жылы Жапонияда ресми түрде қалыптастырылып, Каору Ишикава сияқты басқалармен кеңейтілді. Жапониядағы осы қозғалысты Жапон ғалымдар мен инженерлер одағы (JUSE) үйлестірді. Алғашқы шеңберлер Nippon Wireless and Telegraph Company компаниясында құрылды; идея кейін бірінші жылдың ішінде 35-тен астам компанияға тарады. 1978 жылы JUSE өзінің «Gemba to QC Circles» басылымында 10 миллионға жуық жапон жұмысшысын қамтитын бір миллионнан астам сапа шеңбері бар екенін мәлімдеді. Олар Шығыс Азияның көптеген елдерінде жұмыс істейді. 1997 жылдың 30 тамызында Пекинде өткен ICSQCC конференциясында Қытай Сапа Шеңберлері Қоғамының президенті Қытайда 20 миллионнан астам сапа шеңбері бар екенін мәлімдеді. Үндістанда білім беру саласында да сапа шеңберлері енгізілді, ал QCFI (Үндістан Сапа Шеңберлері Форумы) мұндай іс-шараларды қолдауға жұмыс істейді. Алайда, АҚШ-та бұл сәтті болмады, себебі идея дұрыс түсінілмеді және іске асыру ақауларды табуға бағытталды, бірақ кейбір шеңберлер әлі де бар. Quality Digest журналының негізін қалаушы Дон Дьюар, Уэйн Райкер және Джефф Бердсли 1972 жылы Калифорниядағы Lockheed Space Missile зауытында сапа шеңберлерін құрды. TQM World Institution of Quality Excellence (TQM WIQE) өзінің E-learning бөлімшесі Quality Excellence Forum (QEF) арқылы сапа шеңберін жақсырақ іске асыру үшін үш деңгейлі сертификациямен сапа шеңбері бойынша оқу курстарын ұсынады. Сертификация деңгейлері: Сапа Шеңберінің Негіздері (QCF), Сапа Шеңберінің Кәсібилігі (QCP) және Сапа Шеңберінің Шебері (QCM).

Студенттік сапалы орта

Студенттік сапа шеңберлері жалпы сапа менеджментінің бастапқы философиясы негізінде жұмыс істейді. СҚШ идеясы 1994 жылғы қазан айында Гонконгта өткен конференцияда Үндістанның Лакхнау қаласындағы City Montessori School (CMS) мектебі тарапынан ұсынылды. Оны Үндістан теміржолының екі инженері – Бихари және Свами Дас, CMS Лакхнау мектебінің директоры доктор Камранмен бірлесіп әзірледі және жетекшілік етті. Оларға CMS-ті Жапонияға сапарынан кейін, онда Кайзен туралы білгеннен соң құрған Джагдиш Ганди шабыт берді және көмектесті. CMS әр екі жыл сайын студенттік сапа шеңберлері бойынша халықаралық конвенциялар өткізуді жалғастырып келеді. Оның тиімділігін көрген көптеген елдердің педагогтары осындай шеңберлер құрды. Білім берудегі жалпы сапа және үздік болу жөніндегі әлемдік кеңес 1999 жылы құрылды, оның корпоративтік кеңсесі Лакхнауда, ал бас кеңсесі Сингапурда орналасқан. Ол мүше елдеріндегі (он екіден астам ел) студенттік сапа шеңберлерінің қызметін бақылап, оған көмектеседі. СҚШ ко curriculалық қызмет ретінде қарастырылады. Олар Үндістан, Бангладеш, Пәкістан, Непал, Шри-Ланка, Түркия, Маврикий, Иран, Ұлыбритания (Кингстон университеті және Лестер университетінде бастау алды), сондай-ақ АҚШ-та құрылды. Непалда профессор Динеш П. Чапагин 1999 жылдан бері QUEST Nepal арқылы осы тәсілді насихатап келеді. Ол «Студенттік сапа шеңберіне арналған нұсқаулық: Жалпы сапалы адамдарды дайындау тәсілі» атты кітап жазды, ол студенттердің жеке тұлғасын дамыту үшін академиялық ортада СҚШ-ны ілгерілетудің стандартты нұсқаулығы болып саналады. TQM сапаның үздік әлемдік институты академиялық қолжетімділік бағдарламасы (WIQE AOI) арқылы студенттік сапа шеңбері тұжырымын ілгерілетеді. Ол университеттерде, басқару және инженерлік институттарда, мектептерде студенттер мен жетекшілерге оқыту және сертификаттау қызметтерін ұсынады, студенттік сапа шеңберін академиялық оқуда және студенттердің жалпы өсуінде жақсартуға көмектеседі.