Абушири көтерілісі (1888-89) – Танзания жағалауындағы араб, суахили және африка халқының Германия басқыншылығына қарсы күресі. Герман экспедициясымен басылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көтеріліс
Rebellion
Абушири көтерілісі, сондай-ақ Құл саудагерлерінің көтерілісі (Sklavenhändlerrevolte) деп те аталады, бірақ қазіргі тарихшылар оны көбінесе Жағалау көтерілісі деп атайды. Бұл 1888–1889 жылдары қазіргі Танзанияның жағалауындағы араб, суахили және африкалық халқының көтерілісі болды. Бұл жағалау 1888 жылы Занзибар сұлтаны наразылықпен Германияға жалға берілген еді. Көтеріліс ақырында Герман Виссман басқарған неміс экспедициялық әскерлерімен басып тасталды.
The Abushiri Revolt, also known as the Slave Trader Revolt (Sklavenhändlerrevolte), but generally referred to by modern historians as the Coastal Rebellion, was an insurrection in 1888–1889 by the Arab, Swahili and African population of the coast of what is now Tanzania. This coast had been leased, under protest, to Germany by the Sultan of Zanzibar in 1888. The rebellion was eventually suppressed by a German expeditionary force commanded by Hermann Wissmann.
Өмірбаян
1884 жылдың соңында Карл Петерс басқарған неміс отарлау қоғамының экспедициясы Занзибарға жетіп, Африка материгінің ішкі аймағындағы белгілі бір басшыларды қоғамға үлкен аумақтарды беруге уәде еткен "қорғау шартына" қол қоюға көндірді. Олар бекінгеннен кейін Петерстің жаңа Шығыс Африка компаниясы материктегі Улугуру және Усамбара тауларына дейінгі жерлерді сатып алды. Бұл Занзибар сұлтаны Баргаш бин Саидтың қарсылығына ұшырады, бірақ Петерс Берлиндегі Сыртқы істер министрлігінен ресми қолдау алғаннан кейін және Контер-адмирал Эдуард фон Норр басқаратын неміс теңіз күштері (Kaiserliche Marine) Занзибар жағалауында пайда болғаннан кейін ол мойынсұнуға мәжбүр болды. 1886 жылдың соңында Германия мен Ұлыбритания арасындағы келіссөздер Германияның Шығыс Африка колониясының соңғы шекараларын белгіледі, бірақ жағалау бойындағы он мильдік жолақты Занзибар сұлтанының меншігінде қалдырды. 1888 жылдың 28 сәуірінде Сұлтан Халифа бин Саид жағалау жолағын Германияның Шығыс Африка компаниясына жалға беру туралы шартына қол қойды. 1888 жылдың тамызынан бастап компания, құл және азу саудасынан қорқып, араб элитасының, сондай-ақ суахили және африкалық халықтың қарсылығына қарамастан, жағалаудағы қалаларды басып алуға тырысты. Компанияның әкімшісі Эрнст Вохсен жаңа бағыныштыларын татуластыруға тырыспады. Ол жер иелері өздерінің иеліктерін тіркеуге және меншік құқығын дәлелдеуге міндетті екенін, ал қалған барлық жер компанияның меншігіне өтетінін жариялады. Әртүрлі басқа салықтар мен ережелер енгізілді, сондай-ақ сұлтанның бұрынғы шенеуніктері мен әскери күштері компанияның бақылауына алынды, бірақ олардың жалақысы айтарлықтай төмендетілді. Германияның Пангани қаласындағы әкімшісі Эмиль фон Зелевскийдің қала үстінде компанияның туын көтеруге жасаған мақтаншақты әрекеті көтеріліске себеп болды.
In late 1884, an expedition of the Society for German Colonization, led by Carl Peters, had reached Zanzibar and induced certain chiefs in the hinterland of the African mainland to sign "protection contracts" promising vast areas to the society. Once it had gained a foothold, Peters' new German East Africa Company acquired further lands on the mainland up to the Uluguru and Usambara Mountains. That met with opposition by Sultan Barghash bin Said of Zanzibar, who nevertheless had to yield after Peters had obtained official support from the Foreign Office in Berlin and a fleet of the Kaiserliche Marine (German Navy) under Konteradmiral Eduard von Knorr appeared off the Zanzibar coast. Negotiations between Germany and Britain late in 1886 established the final boundaries of the colony of German East Africa, but reserved a strip of land, ten miles wide, along the coast as the property of the Sultan of Zanzibar. On 28 April 1888, Sultan Khalifah bin Said finally signed a treaty, leasing the coastal strip to the German East Africa Company. From August 1888, the company tried to take over the coastal towns against fierce resistance from the Arab elite, who feared for their slave and ivory trade, and also from the Swahili and African population. The company's administrator, Ernst Vohsen, made no attempt to conciliate his new subjects. He decreed that owners of land were obliged to register and prove ownership of their holdings, and that all other land would pass into the ownership of the company. Various other levies and rules were imposed, and the Sultan's former officials and military forces were taken under the control of the company, on much reduced salaries. The haughty attempts by Emil von Zelewski, the German administrator in Pangani, to raise the company's flag over the town sparked the uprising.
Көтеріліс
Пангани айналасындағы көтеріліске плантация иесі Абушири ибн Салим әл Харти бастамашылық етті, ол аймақтағы арабтардың да, жергілікті суахили тайпаларының да қолдауына ие болды. Әбуширидің әкесі араб тегінен, ал анасы оромо тайпасынан шыққан. Көп ұзамай колонияның оңтүстігінде де көтеріліс басталды, онда ішкі аймақтан келген Яо жауынгерлері жетекші рөл атқарды. Немістер Линди мен Микинданиден қуылып шығарылды, ал Килвадағылары өлтірілді. Тек Дар-эс-Салам мен Багамойо ғана немістердің бақылауында қалды. 1889 жылғы қаңтарда Германия канцлері Отто фон Бисмарк араласып, лейтенант Герман Виссманды Германияның Шығыс Африкасы бойынша рейхскомиссар етіп тағайындады. Виссман неміс офицерлерінен және Африкадан (Мысыр мен Мозамбиктен) жалдаған аскари сарбаздарынан Schutztruppe жасағын құрды. Германия және Ұлыбритания теңіз күштері Шығыс Африка жағалауын блокадалап, көтерілісшілерге көмек жеткізілмеуіне бірлесіп күш салды. Виссманның әскері 1889 жылдың мамыр айының басында Багамойоға қонды, содан кейін Абушири бекінісіне шабуыл жасады, оны қорғаушылардың көп шығынына иеленді. Абушири ішкі аймаққа шегінді, бірақ Виссман оны қуып, жағалауға қайта оралды, онда ол тұтқындалып, 1889 жылдың 15 желтоқсанында өлім жазасына кесілді. Солтүстіктегі бас көтерушілердің тағы бір маңызды басшысы – Бонуа Хери, ол бұрынғы саудагер және Саадани ауданының билеушісі ретінде танымал болған. 1889 жылдың желтоқсанында ол неміс әскерін кері қайтарды, бірақ 1890 жылдың басындағы келесі шабуылдар оны мойынсұнуға және неміс үкіметіне бағынуға мәжбүр етті. Содан кейін Виссман әскерін колонияның оңтүстігіне жеткізіп, неміс теңіз күштерінің көмегімен 1890 жылдың мамырында жағалау қалаларын қайта бағындырды. Алайда Яо тайпасының басшысы Мачемба, Маконде үстіртіндегі бекінісінен немістердің оған қарсы жіберген күштерін тойтарды. Соңында ол 1891 жылдың мамырында қарсыластарымен бейбіт келісімге келді.
The revolt around Pangani was led by the plantation owner Abushiri ibn Salim al Harthi, who gained the support of both the Arabs of the area and local Swahili tribes. Abushiri's father was an ethnic Arab and his mother an Oromo. The south of the colony was soon also in revolt, with Yao warriors from the interior taking a leading role. The Germans were expelled from Lindi and Mikindani, and those in Kilwa were killed. It was only Dar es Salaam and Bagamoyo which remained in German hands. In January 1889, German Chancellor Otto von Bismarck intervened and appointed Lieutenant Hermann Wissmann as Reichskommissar for German East Africa. Wissmann created a Schutztruppe of German officers and African askari soldiers whom he hired in Egypt and Mozambique. The German and British navies collaborated in establishing a blockade of the East African coast, to prevent assistance reaching the rebels. Wissmann's force landed at Bagamoyo early in May 1889, and from there they advanced against Abushiri's fort, which they seized with great loss of life to the defenders. Abushiri retired to the interior, but he was pursued by Wissmann and returned to the coast, where he was captured and executed on 15 December 1889. The other major rebel leader in the north was Bwana Heri, a former trader who had established himself as ruler of the Saadani district. He repulsed a German force in December 1889, but further expeditions early in 1890 caused him to surrender and submit to German rule. Wissmann then took his forces to the south of the colony, where with the assistance of the German navy he had no difficulty in recapturing the coastal towns in May 1890. However the Yao chief, Machemba, from his fastness on the Makonde Plateau, was able to repel the forces sent against him by the Germans. He finally negotiated a peace agreement with his opponents in May 1891.
Салдары
Бұл көтеріліс Германияның Шығыс Африка компаниясының өз аумағын басқаруға толыққанды қабілетсіз екенін көрсетті. 1891 жылдың 1 қаңтарында Германия империясының үкіметі Германияның Шығыс Африкасын өзіне бағындырды, ал компанияға өте жомарт қаржылық өтемақы төленді. Герман Виссман құрған тиімді әскери күш «Германияның Шығыс Африка үшін императорлық қорғау жасағы» болып қайта құрылды. Виссманның басшылығымен ол, территорияны толық бағындырудың келесі қадамы ретінде, Килиманджаро мен Танганьика көліне қарайтын керуен жолдарында неміс билігін орнатуға кірісті. Неміс жеңімпаздары 1888-1890 жылдардағы Жағалау көтерілісін «Араб көтерілісі» деп атады, бұл Рохус Шмидттың әскери науқан тарихының атауында көрсетілген. 1995 жылы Джонатан Глассманның докторлық диссертациясы жарық көргенге дейін көтерілістің толық картинасы ашылмады, жағалау халқының әртүрлі топтарының ниеттері мен олардың көтеріліске қалай себеп болғаны толыққанды түсінілді. Неміс тарихшысы Йорг Хаустейн бұл мәселе бойынша соңғы пікірлерін өте нақты жеткізді: әл-Буширидің әскери қарсылығын «Араб көтерілісі» деп атау арқылы немістер оларға қарсы болған оппозицияның саяси жағдайын мүлдем дұрыс түсінбеді. Немістер келгенге дейінгі онжылдықтарда Танганьикада Оманның әскери және әкімшілік билігі күшейді, бұл Ширази ақсүйектері, үнді саудагерлері және түрлі шығу тегіндегі араб саудагерлері (Хадрамаут, Коморо, Занзибар) арасындағы қалыптасқан сауда желілері мен әлеуметтік-экономикалық қатынастарды өзгертті. Глассман көрскендей, неміс отаршылдары Оман үстемдігіне қарсы тұрғандай болғандықтан, оларға төзімділік көрсетілді. Бірақ 1888 жылғы шарт бойынша немістер сұлтанның қарауындағы адамдар ретінде қарастырылды, содан кейін олардың бұрынғы одақтастары оларға қарсы шығып, жағалаудағы неміс және омандық билікке бірдей қарсылық көрсетті. Басқаша айтқанда, көтеріліс «араб» басшылығынан гөрі Оман арабтарының гегемониясының осалдығын көрсетті және әртүрлі діни және этникалық топтардың мүдделері қақтығысқан әлеуметтік күреске негізделді.
The revolt had revealed the complete inability of the German East Africa Company to administer its territory. On 1 January 1891 the German Imperial government assumed control of German East Africa, and the company received extremely generous financial compensation. The very effective military force established by Hermann Wissmann was converted into the Kaiserliche Schutztruppe für Deutsch Ostafrika. Under Wissmann's command, it proceeded to establish German rule over the caravan routes to Kilimanjaro and Lake Tanganyika, as the next stage in the complete subjection of the territory. The German victors dismissed the Coastal Rebellion of 1888 90 as an "Arab Rebellion," as reflected in the title of Rochus Schmidt's standard history of the military campaign. It was not until the publication of Jonathan Glassman's doctoral thesis in 1995 that a fuller picture of the rebellion emerged, with a better understanding of the motivations of the different elements of the coastal population, and of how these combined to spark the rebellion. The German historian, Jörg Haustein, has expressed very effectively the latest thinking on this question:by dubbing al Bushiri's military resistance the 'Arab Uprising,' the Germans completely misread the political dynamics beneath the opposition they faced. In the decades prior to the arrival of the Germans, Tanganyika had seen a progressive encroachment of Omani military and administrative power, which altered the established trading networks and socioeconomic relations between Shirazi patricians, Indian merchants, and Arab traders of various origins (Hadramaut, Comoro, Zanzibar). As Glassman pointed out, the German colonizers were tolerated as long as they were seen as challenging Omani domination. However, with the treaty of 1888, Germans were perceived as clients of the sultan, and now their former allies turned against them, simultaneously contesting German and Omani authority over the coast. The uprising, in other words, indicated the precariousness of Omani Arab hegemony, rather than 'Arab' leadership, and was rooted in a social contest that pitted diverse religious and ethnic identities against each other.