Джордж Морланд: Англия суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ағылшын суретшісі (1763–1804) оның атасы, британдық жанрлық суретші.

Джордж Морланд (26 маусым 1763 – 29 қазан 1804) – ағылшын суретшісі. Оның ерте туындыларына Фрэнсис Уитли әсер еткен, бірақ 1790 жылдардан кейін ол өзінің ерекше стилін қалыптастырды. Оның ең жақсы туындылары рустикалық көріністерге: шаруа қожалықтары мен аң ауруға; контрабандистер мен қаңғыбақтарға; және Голландияның Алтын ғасырындағы кескіндеме өнерімен байланысты, бай және текстуралы пейзаждарға арналған. Оның көптеген жұмыстары гравюралар түрінде көбейтілді, одан баспагерлері суретшіден гөрі көбірек пайда тапты. Ол көп ішетін және бейберекет өмір салтын ұнататын болса да, өте өнімді болды, бірақ жұмысының сапасы нашарлай бастады. Өмірінің соңғы он жылында қарыздармен күрескеннен кейін, 41 жасында қайтыс болды.

Өмірбаян

Джордж Морланд 1763 жылдың 26 маусымында Лондонда дүниеге келді. Ол Генри Роберт Морландтың ұлы және Джордж Генри Морландтың немересі болды. Куннингем оны Сэр Сэмюэл Морландтың тікелей ұрпағы деп айтса, басқа өмірбаян жазушылар баронеттік атақты алу үшін оған тек талап қою керек болды десті. Морланд үш жасында сурет салуды бастады, ал он жасында (1773) оның эскиздері Корольдік академиядағы көрмеге қойылды. 1775 және 1776 жылдары ол Еркін қоғамда, 1777 жылы Суретшілер қоғамында, содан кейін 1778, 1779 және 1780 жылдары Корольдік академияда көрмелерге қатысты. Оның талантын әкесі мұқият дамытты, бірақ оны өзінің пайдасы үшін артық ынталандырды деп айыптады. Балаға суреттер мен мүсіндерден сурет салу үшін шатыр бөлмесінде отыруға мәжбүр етті, оларға сұраныс көп болды. Ал бала, көп ұзамай, кейбір суреттерін жасырып, түнде оларды жас достарына терезеден жіберіп, олармен бірге ақшаны көңіл көтеруге және өз ыңғайына жұмсайтынын айтады. Сондай-ақ, әкесі оның бұл әрекетін байқап, оны ынталандыру арқылы татуласуға тырысқан, оның қалауларын орындап, жаман әдеттерін қолдаған. Әкесі оған түрлі суреттерді, әсіресе голланд және фламанд суретшілерінің туындыларын көшіруді тапсырды. Ол Фузелидің «Қорқыныш» және Рейнольдстың «Трагедия мен комедия арасындағы Гаррик» суреттерін де көшірді. Ол сондай-ақ сэр Джошуа Рейнольдспен танысып, оның суреттерін көшіруге рұқсат алды. Барлық деректер он жеті жасқа толғанға дейін ол достары мен сатушылардың арасында ғана емес, сонымен қатар белгілі суретшілердің арасында да үлкен беделге ие болғанын көрсетеді. Оның сол кездегі түпнұсқа композициядағы шеберлігінің нақты дәлелі – Уильям Уордтың 1780 жылғы қарашада Джон Рафаэль Смит басып шығарған «Балықшының тамағы» суретінен жасаған көркем гравюрасы. 1784 жылы, әкесімен шәкірттігі аяқталмас бұрын, Ромни оны үш жылдық келісімшартқа қол қою шартымен, жылына 300 фунт стерлинг жалақымен өз үйіне қабылдауды ұсынды. Бірақ Морланд, айтуынша, шектеулерден шаршаған, әкесімен жанжалдасып, 1784 немесе 1785 жылы сурет сатушысының үйінде өз есебінен тұруға көшті, содан кейін ауыр жұмыс пен шектен тыс ішімдіктің ерекше үйлесімімен өмір сүре бастады. Морланд көп ұзамай өзімен бірге тұрған сатушының құлына айналды. Оның жақын достары «арбашылар, ат ұстаушылар, жокейлер, қарыздар, күрмешілер, бұзақылар және боксшылар» болды. Осы компанияда әдемі жас суретші жасыл пальто, үлкен сары түймелер, былғары шалбар және биік етікті киіп, мақтанышпен серуендеді. Хассел айтқандай, «ол өте әдемі киінген, әдемілікке бой алдырған». Оның басы, өзінің талғамына сәйкес безендірілгенде, Типпи Бобтың қар шарына ұқсады, оның басына қысқа, жуан құйрық бекітілген, ол суретшінің щеткасынан айырмашылығы жоқ еді. Оның жастығы мен күшті денесі оған шамадан тыс әрекеттерінен тез қалпына келуге мүмкіндік берді, ол сурет салумен ғана емес, сонымен қатар осы уақытта немесе одан кейін көп ұзамай скрипкада ойнауды үйренді. Ол өзін шеберінен босатуға тырысып, сәтті болып, Маргейтке қашып кетті, онда ол біраз уақыт миниатюралар суретке салды. 1785 жылы ол Францияға қысқа сапармен барды, онда оның атағы одан бұрын жеткен еді, және ол тапсырыстардың жетіспеушілігін сезінбеді.

George Morland was born in London on 26 June 1763. He was the son of Henry Robert Morland, and grandson of George Henry Morland, said by Cunningham to have been lineally descended from Sir Samuel Morland, while other biographers go so far as to say that he had only to claim the baronetcy in order to get it. Morland began to draw at the age of three years, and at the age of ten (1773) his name appears as an honorary exhibitor of sketches at the Royal Academy. He continued to exhibit at the Free Society in 1775 and 1776, and at the Society of Artists in 1777, and then again at the Royal Academy in 1778, 1779 and 1780. His talents were carefully cultivated by his father, who was accused of stimulating them unduly with a view to his own profit, shutting the child up in a garret to make drawings from pictures and casts for which he found a ready sale. The boy, on the other hand, is said to have soon found a way to make money for himself by hiding some of his drawings, and lowering them at nightfall out of his window to young accomplices, with whom he used to spend the proceeds in frolic and self indulgence. It has been also asserted that his father, discovering this trick, tried to conciliate him by indulgence, humouring his whims and encouraging his low tastes. He was set by his father to copy pictures of all kinds, but especially of the Dutch and Flemish masters. Among others he copied Fuseli's Nightmare and Reynolds's Garrick between Tragedy and Comedy. He was also introduced to Sir Joshua Reynolds, and obtained permission to copy his pictures, and all accounts agree that before he was seventeen he had obtained considerable reputation not only with his friends and the dealers, but among artists of repute. A convincing proof of the skill in original composition which he had then attained is the fine engraving by William Ward, after his picture of The Angler's Repast, which was published in November 1780 by John Raphael Smith. It is said that before his apprenticeship to his father came to an end, in 1784, Romney offered to take him into his own house, with a salary of £300, on condition of his signing articles for three years. But Morland, we are told, had had enough of restraint, and after a rupture with his father he set up on his own account in 1784 or 1785 at the house of a picture dealer, and commenced that life which, in its combination of hard work and hard drinking, is almost without a parallel. Morland soon became the mere slave of the dealer with whom he lived. His boon companions were "ostlers, potboys, horse jockeys, moneylenders, pawnbrokers, punks, and pugilists." In this company the handsome young artist swaggered, dressed in a green coat, with large yellow buttons, leather breeches, and top boots. "He was in the very extreme of foppish puppeyism", says Hassell; "his head, when ornamented according to his own taste, resembled a snowball, after the model of Tippey Bob, of dramatic memory, to which was attached a short, thick tail, not unlike a painter's brush." His youth and strong constitution enabled him to recover rapidly from his excesses, and he not only employed the intervals in painting, but at this time, or shortly afterwards, taught himself to play the violin. He made also an effort, and a successful one, to free himself from his task master, and escaped to Margate, where he painted miniatures for a while. In 1785 he paid a short visit to France, whither his fame had preceded him, and where he had no lack of commissions.

Кейінгі өмірі

Үш айдан кейін әйелдер арасындағы дау-жанжалдар салдарынан ортақ шаңырағы бұзылып, Морланд Ұлы Портленд көшесінде жатақхана жалдап, кейін Камден Таунға көшіп, онда Mother Black Cap тавернасының артында, Pleasing Passage көшесіндегі шағын үйге қоныстанды. Жақын маңдағы қонақ үйлердің тартымдылығы мен Кентиш Таундағы Ассамблея залдарының әсері оған тым күшті болып келді, ол бұрынғы жаман әдеттеріне қайта оралды. Әйелінің босанудан кейін ауыр сырқаты мен баласының қазасы үйдің ықпалын одан әрі әлсіретті, ол әйеліне немқұрайды қарап, соңында тастап кетті, бірақ ол тірі болған кезде оған жәрдемақы төлеген сияқты. Ол одан қашан толық ажырасып кеткенін анықтау қиын, ал оның кейінгі өмірі соншалықты тұрақсыз болды, оны егжей-тегжейлі және ретпен іздеу қиын. Ол Pleasing Passage-тен Warrens Lane көшесіне көшіп, біраз уақыт Паддингтонды өз штаб-пәтерін етіп алды. Ол, әдетте, осы жерде 1791 жылы Корольдік академияда көрмеге қойылған, қазір Ұлттық галереяда сақталатын «Ат қорасының іші» деген атақты суретін салған болуы мүмкін. Бұл қораның Паддингтондағы Ақ Арыстан тавернасына тиесілі екені айтылады, ол оның тұрған жеріне қарама-қарсы орналасқан. Ол осы кезде өзінің өкілдігінің шыңында болды, және босаңсу оның шеберлігінің нақтылығына, ерекше жақсы түс сезіміне немесе көркемдік талғамының жетілдірілуіне ешқандай зиян келтірмеді. Ол 1793 және 1794 жылдары тағы да көрмеге қатысты, бірақ ол әлі де жақсы сурет салғанмен, саудагерлердің толық құрбанына айналды, өзін қаржыландыру үшін, тіпті өзіне қаражат табу үшін сурет салды. Оның өнері соншалықты танымал болды, оның еңбегі үшін алған ақысы салыстырмалы түрде аз болғанымен, ол бір күндік табысымен бір апта бойы өмір сүре алатын еді. Оған бір қолында қалта, екіншісінде бөтелке ұстап келген саудагерлер шабуылдады. Оның атқарып жатқан жұмысының көлемі зор болды. Ол күніне бір-екі сурет салып, бір рет алты сағаттың ішінде алты фигурасы бар үлкен пейзаж салды. Оған қойылған әрбір талап, мейрамхана есебі немесе талап ету туралы заң, сурет арқылы төленді. Олар да жақсы суреттер болды, әдетте есеп айырысу құнынан әлдеқайда артық, және әрқашан гравюраларда танымал болды.

After three months the double household was broken up by dissensions between the ladies, and Morland took lodgings in Great Portland Street, and afterwards moved to Camden Town, where he lived in a small house in Pleasing Passage, at the back of the tavern known as Mother Black Cap. The attractions of the neighbouring inns, and of the Assembly Rooms at Kentish Town, now proved too strong for him, and he returned to all his bad habits. A long illness of his wife, following her confinement and death of the child, further weakened the influence of home, and he neglected and ultimately left his wife, though he seems to have made her an allowance as long as he lived. When he finally separated from her it is not easy to determine, and his course afterwards was so erratic that it is difficult to trace it with minuteness and order. He moved from Pleasing Passage to Warrens Lane, and seems for some time to have made his headquarters at Paddington. It was here probably that he painted the celebrated picture of 'The Inside of a Stable,' now in the National Gallery, which was exhibited at the Royal Academy in 1791. The stable is said to be that of the White Lion Inn at Paddington, opposite to which he lived. At this time he was at the plenitude of his power, and dissipation had not impaired the sureness of his touch, his unusually fine sense of colour, or the refinement of his artistic feeling. He exhibited again in 1793 and 1794, but though he still painted finely he had become completely the prey of the dealers, painting as it were from hand to mouth to supply himself with funds for his extravagances. His art was so popular that, comparatively small as was the price which he actually received for his labour, he might have easily lived for a week on the earnings of a day. He was besieged by dealers who came to him, as it is said, with a purse in one hand and a bottle in the other. The amount of work he got through was prodigious. He would paint one or two pictures a day, and once painted a large landscape with six figures in the course of six hours. Every demand that was made upon him, whether a tavern score or the renewal of a bill, was paid by a picture. And they were good pictures too, generally worth many times the value of the account to be settled, and always popular in engravings.

Мансап

1788 жылдан 1792 жылға дейін Морландтан кейінгі жүзден астам гравюралар жарияланды. Олардың қатарында «Баланың үйіне сапар» және «Интернаттық мектепке сапар» сияқты екі композиция бар, олар өте нәзік және сәнді, сондай-ақ балалар ойындарының көптеген қызықты көріністері бар, мысалы «Балалар құс ұясы», «Жас кеме саяхаты», «Желкеннің түйілуі», «Соқырлардың ойыны» және «Балалар солдаттармен ойнайды». 1790 жылы жарық көрген «Ерте өнеркәсіп пен экономдылықтың жемісі» (1789) және «Шекшеусіздік пен жалқаулықтың салдары» (1794), «Жалқаулықтың қасіреті» және «Өнеркәсіптің ыңғайлылығы» (1790) сияқты моральдық қарама-қайшылықты бейнелейтін көріністердің танымалдылығымен теңесті. «Құл саудасы» (1791) және «Африкалық қонақжайлылық» (1791) сияқты ұлттық сезімге шақыратын тақырыптар да бар еді. «Бейлеп тұрған итттер» (1790) гравюрасының бес жүз данасы бірнеше апта ішінде сатылды, ал бір саудагер «Жезөкше» (1791) төрт пластинасының тоғыз ондаған жиынтығына тапсырыс берді. Нәзік және әртүрлі тақырыптар біртіндеп қала мен ауылдағы қарапайым өмірдің көріністеріне орын берді, соның ішінде балықшылар мен контрабандистермен жағалау, спорттық көріністер, бірақ көбінесе қарапайым, бірақ сирек кездесетін, шағын үйлер, мал төлеткіштер, қонақүй аулалары, табиғи ерлер мен әйелдердің жанды топтары, және одан да көп табиғи жылқылар, есектер, итттер, шошқалар, құстар және басқа да жануарлар. Оның өмірінде оның шығармаларынан 250-ге жуық жеке гравюралар пайда болды. Баспасөзшілер үлкен сатудан пайда тапса да, Морландтың кредиті мен қаражаты оған бірнеше жыл бойы жақсы көретін өмірін қамқорлықсыз өмір сүруге мүмкіндік берді. Бір кезде ол «Ақ арыстан» залында сегіз ат ұстаған. Уақыт өте келе борыштар көбейіп, несие берушілер одан да қысымға ұшырады, ол аңшылық өмір сүрді, ол Лондон туралы білімімен және достары мен саудагерлерінің көмегімен сот орындаушыларынан құтыла алды. Ол бір үйден екіншісіне ұшып, Ламбет, Ист-Шин, Куин-Энн көшесі, Минори, Кенсингтон және Хакни қалаларында тұратын. Хакниде оның оқшаулануы оның банкноттарды қолдан жасаушы екендігіне күдік туғызды, ал оның үй-жайы банк директорларының талап етуі бойынша тексерілді, кейіннен оған 40 фунт сыйлық жасады, олардың қателігінен туған ыңғайсыздық үшін. Саудагерлер мен қонақүй иелері де оған бояу үшін бөлмелерді дайындап, қажетті материалдармен қамтамасыз ететін, және әдетте оның суреттерін кептірмей, көбінесе аяқталмай тұрып алып кетуге дайын болатын. Алайда, Морланд өзінің саудагерлеріне қарағанда, өздерінің іс-әрекеттерінде көп нәрсені ойламады, және келісімшарт бойынша басталған сурет біреумен қолында ақшасы бар басқа біреуге беріледі, егер заңды меншік иесі оны талап етуге келмесе. Осылайша, Morland бастаған және төменгі қолмен аяқталған көптеген суреттер нарыққа шықты, ал жүздеген көшірмелер жасалып, түпнұсқа ретінде сатылды. «Мен бірде, - дейді Хасселл, - бір уақытта саудагерлік дүкенде Морландтың кішкентай суреті бойынша он екі көшірмені көрдім, ортасында түпнұсқасы бар». Тағы бір саудагер (Редгрейвтің айтуынша), оның үйінде бірнеше жыл бойы (шамамен 1794 жылдан бастап) таңертең келісімшарт бойынша сурет салған, әр таңертеңгі жұмысты үнемі көшіріп алатын. Кейде Морланд саудагерлер мен сот орындаушыларынан қашып құтылуға тырысады. Бірде ол Лестерширдегі Клод Лоррейн Смитке барып қайтты. Ол Ярмаут қаласында тыңшы ретінде тұтқындалған. Ол Дил мен Лондон арасындағы жолда орналасқан «Қара бұқа» қонақ үйінің белгісін суреттеп шығарды. 1799 жылдың қарашасында Морланд қарыз үшін тұтқындалды, бірақ оған «ережелер шегінде» тұруына рұқсат берілді, ал бұл оның ең беделсіз достарының кездесуі болды. Осы уақыт ішінде ол төмендеп, төмендеп кетті. Ол жиі ішеді деп айтылады, бірнеше күн бойы, және әдетте ұйықтап, еденде, әлсіз жағдайда. Бұл әңгімелер тым көп айтылған болуы мүмкін, өйткені ол әлі де өте көп жақсы жұмыс жасады. «Ол 1800 және 1804 жылдар аралығында ағасына ғана 192 сурет салған, - дейді Редгрейв. - Сол уақытта басқа саудагерлерге де осындай сурет салған болуы мүмкін. Тағы бір жазбада былай делінген: «Соңғы сегіз жылында ол ағасына 490 сурет, ал басқаларға тағы үш жүз сурет салған, жүздеген суреттер жасаған. Оның жалпы түсірген суреттері төрт мыңнан кем емес деп бағаланады. 1802 жылы ол төлем қабілетсіз борышкерлер туралы заңға сәйкес босатылды, бірақ денсаулығы бұзылып, әдеттері қалпына келмеді. Сол кезде ол шалдықты, сол қолынан айырылып, палитрасын ұстай алмай қалды. Алайда ол сурет салуды соңғы сәтке дейін жалғастырды, сол кезде ол қайтадан қонақүй есебі үшін тұтқындалды және 1804 жылдың 27 қазанында Эйр көшесіндегі, Колд Бэт Филдс ауданындағы қарыздық үйінде қайтыс болды. Оның әйелі үш күннен кейін қайтыс болды, және екеуі де Ламбет жолындағы Сент-Джеймс капелласына қарасты зиратта бірге жерленді.

From 1788 to 1792 inclusive, over a hundred engravings after Morland were published. They included 'A Visit to the Child at Home' and 'A Visit to the Boarding School,' two compositions of remarkable refinement and elegance, and a number of charming scenes of children's sports, like 'Children Birdnesting,' 'Juvenile Navigation,' 'The Kite entangled,' 'Blind Man's Buff,' and 'Children playing at Soldiers.' Equalling if not exceeding these in popularity were scenes of moral contrast, like 'The Fruits of early Industry and Economy' (1789) and 'The Effects of Extravagance and Idleness' (1794), the 'Miseries of Idleness' and the 'Comforts of Industry,' both published in 1790, and subjects appealing to national sentiment, like 'The Slave Trade' (1791) and 'African Hospitality.' Five hundred copies of the engraving of 'Dancing Dogs' (1790) were sold in a few weeks, and one dealer gave an order for nine dozen sets of the four plates of 'The Deserter' (1791). Elegant and refined subjects gradually gave place exclusively to scenes from humble life in town and country, including the coast with fishermen and smugglers, sporting scenes, but more frequently, in a plain but seldom a coarse manner, the life of the cottage, the stable, and the inn yard, with lively groups of natural men and women, and still more natural horses, donkeys, dogs, pigs, poultry, and other animals. About 250 separate engravings from his works appeared in his lifetime. Although the publishers reaped the benefits of their large sale, Morland's credit and resources enabled him for some years to lead the rollicking life he loved without much pressure of care. At one time he kept eight saddle horses at the White Lion. As time went on debts increased and creditors became more pressing, and he lived a hunted life, only able to escape from the bailiffs by his knowledge of London and the assistance of friends and dealers. He flitted from one house to another, residing among other places at Lambeth, East Sheen, Queen Anne Street, the Minories, Kensington, and Hackney. At Hackney his seclusion aroused the suspicion that he was a forger of bank notes, and his premises were searched at the insistence of the bank directors, who afterwards made him a present of 40l. for the inconvenience caused by their mistake. Dealers and innkeepers also would keep rooms ready for him to paint in, supplied with the necessary materials, and there was generally some dealer at hand ready to carry off his pictures before they were dry, often before they were finished. Morland was not, however, much more scrupulous in his dealings than the dealers themselves, and a picture begun under contract with one would be parted with to another who had money in his hand, if the rightful owner was not there to claim it. In this way a number of pictures got into the market commenced by Morland, and finished by inferior hands, while hundreds of copies were made and sold as originals. 'I once saw,' says Hassell, 'twelve copies from a small picture of Morland's at one time in a dealer's shop, with the original in the centre.' Another dealer (according to Redgrave), in whose house he painted under contract in the morning for several years (commencing about 1794), had each morning's work regularly copied. Occasionally Morland managed to escape from both dealers and bailiffs. Once he paid a visit to Claude Lorraine Smith in Leicestershire. He was apprehended as a spy at Yarmouth. He painted the sign of an inn called the Black Bull, somewhere on the road between Deal and London. In November 1799, Morland was at last arrested for debt, but was allowed to take lodgings 'within the rules,' and these became the rendezvous of his most discreditable friends. During this mitigated confinement he sank lower and lower. He is said to have often been drunk for days together, and to have generally slept on the floor in a helpless condition. It is probable that these stories are exaggerated, for he still produced an enormous quantity of good work. 'For his brother alone,' says Redgrave, 'he painted 192 pictures between 1800 and 1804, and he probably painted as many more for other dealers during the same period, his terms being four guineas a day and his drink.' Another account says that 'during his last eight years he painted 490 pictures for his brother, and probably three hundred more for others, besides making hundreds of drawings. His total production is estimated at no less than four thousand pictures. In 1802, he was released under the Insolvent Debtors Act, but his health was ruined and his habits irremediable. About this time he was seized with palsy and lost the use of his left hand, so that he could not hold his palette. Notwithstanding he seems to have gone on painting to the last, when he was arrested again for a publican's score, and died in a sponging house in Eyre Street, Cold Bath Fields, on 27 October 1804. His wife died three days afterwards, and both were buried together in the burial ground attached to St. James's Chapel in the Hampstead Road.

Шығармалары

Морландтың ең жақсы суреттері 1790 және 1794 жылдар аралығында салынған, және олардың арасында оның «Асыл үйдің іші» (Тейт Британия, Лондон) суреті шедевр саналады. Өмірінің соңғы сегіз жылында Морланд мыңнан астам суреттен басқа, тоғыз жүзге жуық картина жасады. Ол 1784 жылдан 1804 жылға дейін Корольдік академияда үздіксіз көрмелер өткізді. Олардың ішінде 1788 жылғы таңғажайып «Жаман адам саудасы немесе мейірімді құлдар» суреті де болды. Екі жылдан кейін ол африкалықтардың кеме апатына ұшыраған еуропалықтарды күтіп-баптағанын бейнелейтін суретті көрсетті. Бұл суреттер кейіннен гравюра түрінде жарық көрді және аболиционизмді насихаттауға септігін тигізді. Морланд суретші Уильям Армфилд Хобдеймен (1771–1831) жақын дос болды, ол суретшінің қазірге дейін сақталған портретін салған. Уильям Коллинз бұл суретшінің ресми оқушысы болған және кейіннен оның өмірбаянын жазған.