Кіріспе
Венгрияның 1919 жылдан 1920 жылға дейінгі премьер-министрі, саясаткер Кароли Хушар де Сарвар (Károly Huszár de Sárvár, 1882–1941) – 1919 жылдың қарашасынан 1920 жылдың наурызына дейін Венгрияның премьер-министрі және уақытша мемлекет басшысы болған венгриялық саясаткер. Оның қызмет ету мерзімі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Венгриядағы саяси тұрақсыздық кезеңімен сәйкес келді, сол кезде бірнеше үкімет елді басқарды.
the politician
Károly Huszár de Sárvár (born as Károly Schorn, 1882–1941) was a Hungarian politician who served as prime minister and acting Head of State of Hungary from November 1919 to March 1920. His tenure coincided with a period of political instability in Hungary immediately after World War I, during which several successive governments ruled the country.
Өмірбаян
Хуссар 1882 жылдың 10 қыркүйегінде Вена қаласының шетіндегі Нуссдорф қаласында дүниеге келді, ол кезде Вена Австро-Венгрия империясының астанасы болатын. Ол мұғалімдік білім алды және 1903 жылдан бастап христиандық-социалистік шаруалар қозғалысының қызметіне қатысты. 1910-1918 жылдары ол Венгрия Парламентіне Христиандық Ұлттық партиясының депутаты болып сайланды және өзінің «Néppart» басылымының бас редакторы қызметін атқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол ерікті болып бірнеше майданда соғысты. Венгрия Корольдігінің соңғы кабинетінде, Янош Хадик басқаруымен, ол Білім және Діндер министрлігін қысқа мерзімге иеленді. 1919 жылдың наурыз айында Венгрия Кеңес Республикасы құрылғаннан кейін тұтқындалды, бірақ кейін босатылып, Венаға эмиграцияға кетті. Венгрия Кеңес Республикасы құлағаннан кейін, 1919 жылдың тамыз және қараша айлары аралығында Истван Фридрих үкіметінде Білім және Діндер министрлігіне қайтадан тағайындалды. Ол сол кезде 1920-жылдардың көп бөлігінде үкімет құраған Христиандық Ұлттық Одақ партиясының (КНЭП) жетекшілерінің бірі болды.
Министрлер кабинетінің құрылуы
Миклош Хорти басшылығындағы шағын контрреволюциялық Ұлттық армия 1919 жылғы 14 қарашада Румыния армиясы қаладан тонап кеткеннен кейін екі күн өткен соң Будапештке кірді. Антанта елшісінің араласуы арқасында 23 қарашада Гузар басшылығымен коалициялық үкімет құрылды, ол осы салада саяси тәжірибесі болмаса да, бұрын мұғалім болған еді. Бұрынғы үкімет президенті Истван Фридрих өзінің амбициясымен шегініп, Хортидің амбицияларымен қақтығысты, және ол Хортиге бұрынғы Михали Каролиге жақын болғандықтан сенімсіздік тудырды. Жаңа үкіметке Шаруалар партиясы, Ұлттық демократтар (либералдар) және Социал-демократтар кірді, және олар болашақ сайлауларға дейін, кеңейтілген сайлау құқығымен (халықтың 39,2 пайызы, соның ішінде әйелдер алғаш рет) және құпия дауыс беру арқылы өткізілетін ауыспалы кабинет болуға мүдделі болды. Фридрих Министрлер кеңесінде қалды және қорғаныс саласына жауапты болды, бірақ армия Хортиге бағынғандықтан бұл қызмет маңызды болған жоқ. Дегенмен, оның партиясы – KNEP, ең көп маңызды портфельдерді иеленді. Фридрих және басқа KNEP қолдаушылары (Солтүстік және Батыстың жоғары ақсүйектері мен Католик шіркеуі сияқты) кабинетті бақылау арқылы билікке ие болуға тырысты, егер Хорти қарулы күштерді үкіметке беру туралы уәдесін орындағанда, осылай болар еді. Атқарушы билік елді аралап, ақ террорді таратып жүрген топтарға тиімді бақылау жасай алмады, олардың құрбандарының арасында еврейлер де болды. Желтоқсан айында Гузар "қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретін" кез келген адамды тұтқындауға рұқсат беретін жарлыққа қол қойды, нәтижесінде мыңдаған адам, соның ішінде елдегі ең белгілі социал-демократтар да, айыптаусыз тұтқындалды.
Парламент сайлауы және Хортидің құрылуы
Қудалау мен ауылдағы қолдаудың жетіспеуіне қарамастан, социал-демократтар сайлауға түспеуге шешім қабылдады, бірақ прогрессивті партиялар жеңіске жетті. Социал-демократтар елдің қиын жағдайына байланысты және контрреволюциялық тенденцияларды жұмсарту мақсатында ғана үкіметте қалды, алайда 1919 жылдың 18 желтоқсанында олар министрлерін кабинетен шығаруға дайын тұрды, олар келесі айда, 15 қаңтарда, саяси соттар, сайлаудағы бұзушылықтар және партияның баспаханасына жасалған шабуылға дейін осылай істеді. Қаңтардағы сайлауда Габсбургтерге қарсы және монархиялық, династияға жағымды Христиандық Ұлттық Одақ партиясына қарсы Шағын Жер Иелері Партиясы шағын көпшілікке ие болды. Бұл нәтиже мемлекеттік жағдайдан кедейленіп, көбінесе халықтың қызығушылығын тудырмаған жағдайда, екі бағыт арасында болашақ дағдарысқа нұсқау берді. 1920 жылдың 1 наурызында және Хортиді қолдау науқанынан соң, парламентті қорқытып, олар патшалықтың жаңа регенті лауазымына (141 дауыстан 131) Миклош Хортиге көп дауыс берді. Дауыс беру кезінде Хортиге адал әскерлер ғимаратты қоршап алды. Хушар патша-императордың қайта оралуын жақтағандарға қарсы Хортидің жағына шықты.
Бейбітшілік туралы келісім
Үкіметке 2 желтоқсанда Париж бейбітшілік конференциясына қатысуға шақыру жіберілді. Хорти де, Хушар да бейбіт шартына қол қою қажеттігіне көз жеткізді, оның талаптары 16 қаңтарда Венгрия делегациясына ұсынылды. Конференция 1919 жылдың 26 ақпанына дейін шамамен бір жыл бұрын осы баптарды бекіткен, олар географиялық немесе экономикалық сияқты басқа критерийлерге қарамастан, азшылықтардың өзін-өзі анықтау құқығына негізделген. Хушар үкіметі азшылықтардың көрші елдерге қосылуға ниеттенбегенін және оларға берілуі жоспарланған кейбір аймақтарда көпшілікті құрайтынын жоққа шығарды, сондай-ақ плебисциттер өткізуді талап етті (1920 жылдың қазан айынан ақпан айына дейін). Бір айдан кейін бейбітшілік конференциясы оның айыптауларын қабылдамады және 6 наурызда шартының мәтінін растады. 1920 жылдың 14 наурызында сол және оңшыл күштерден құралған жаңа коалициялық үкімет билікке келді, жаңа министрліктің төрағасы Сандор Симони-Шемадам болды. Хушар сол күні бейбіт шартына қол қоюдан қашқандықтан, қызметінен кетті. Симони-Шемадам билігінің кезінде (1920 жылғы I актісінде) Венгрияда Габсбургтер әулеті таратылды, Венгрия Австриядан ресми түрде бөлінді және мемлекет басшысы регент атанды (1920 жылдың 1 наурызынан бастап Миклош Хорти). Венгрия Халық Республикасы (Михали Каройи, Гюла Пейдль) және Венгрия Кеңес Республикасы кезінде қабылданған барлық заңдар күштен шығарылды.
Үкіметтен кейін
1920-1928 жылдары ол Венгрия Ұлттық Ассамблеясының орынбасары және вице-президенті болды. Кейін ол парламентке өтті. 1928-1934 жылдары ол Ұлттық әлеуметтік қамсыздандыру институтының төрағасы болды. Саясаттан біртіндеп шегініп, ол 1941 жылғы 27 қазанда астанада қайтыс болды.