Кіріспе

Гюла Пейдль (4 сәуір 1873 – 22 қаңтар 1943) – Венгрияның премьер-министрі және кәсіподақ жетекшісі. Ол 1919 жылғы тамызда 6 күн бойы Венгрияның премьер-министрі және мемлекет басшысы міндетін атқарған социал-демократ саясаткері және кәсіподақ қайраткері. Оның қызмет ету мерзімі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Венгриядағы саяси тұрақсыздық кезеңімен сәйкес келді, сол кезде бірнеше үкімет елді басқарды.

Ерте өмір және мансап

Гюла Пейдль 1873 жылдың 4 сәуірінде Гюйер округінің Равазд қаласында дүниеге келген. Оның әкесі етші болған, бірақ ерте қайтыс болғандықтан, Пейдльді анасы тәрбиеледі. 1886-1890 жылдар аралығында Франклин компаниясының баспасында шрифт құрастырушы болып жұмыс істеді. Осыдан кейін ол Австрия, Швейцария және Германияға оқу сапарларына қатысып, онда социал-демократиялық қозғалыстармен танысып, неміс тілін үйренді. Ол 1904 жылы Жалпы Тұтынушылар Кооперативінің (ÁFOSZ) негіс қалаушыларының бірі болды. 1908 жылы ұйымның хатшысы болып сайланды. Журналист ретінде ол "Типография" және "Шекеттік хабарлар" апталық газеттерін редакциялады. Сонымен қатар ол Ұлттық Жұмысшыларды Сақтандыру Қорының (Országos Munkásbiztosító Pénztár) басқарма мүшесі де болды. 1919 жылдың 1 тамызында Венгрия Кеңес Республикасы құлап, оның орнына социал-демократтар құрған және кәсіби одақтар басшылары басқарған үкімет келді; бұрынғы үкімет басшысы Бела Кун келесі күні елден шығып кетті. Бұл Румынияның астананы басып алуынан және одан кейін Венгрия Кеңес Республикасының аяқталуынан кейін болды.

Оның үкіметі

Кунның бұрынғы үкімет комиссарларының төртеуі (оның ішінде Гарбайдың өзі) бар кабинет тез арада әлеуметтік демократтарға айналды, олар маңызды министрлік портфельдерді (оның ішінде қорғаныс және сыртқы істер) сақтап қалды. 1919 жылғы 2 тамыздағы алғашқы отырысында ол Венгрия Кеңес Республикасын ресми түрде таратып, Венгрия Халық Республикасын қайта жариялады; халық соттары таратылды және бұрынғы саяси тұтқындар түрмеден босатылды. Оппозицияның босатылуы контрреволюционерлерді күшейтті. Бұрынғы жеке меншік иелеріне мемлекеттен алынған бұрынғы мүліктері қайтарылды. Пейдль үкіметі одақтастарға бұрынғы үкіметтен өзгеше екенін және орташалық саясатты ұстанғысы келетінін көрсетуге тырысты. Алайда, жаңа үкіметтің ешқандай қарулы күштерге нақты бақылауы болған жоқ, ал жұмысшылардың батальондары таратылды.

Ауыстыру

Сонымен қатар, контрреволюциялық күштер үкіметті құлатып, Венгрияның ханзадасы (және Австрияның эрцгерцогы) Иосиф Августы билікке орнатуға тырысты. Пейдль Венадан одақтастар үкіметке буржуазиялық элементтерді қосса, қолдайтынын мәлімдейтін хабарлама алды, бұл контрреволюционерлерді Будапешттің румын әскери губернаторы Траян Мошоиу қолдаған жоспарларын жеделдетуге өбкеледі, бірақ одақтастардың өкілі және бірнеше офицерлер бұл жоспарды қабылдамады. Сол күні ханзада Иосиф Август…

Үкіметтен кейін

Төңкерістен кейін Пейдль қайтадан баспагерлер кәсіподағының төрағасы болды. Жұмысшы табының өкілі ретінде ол қараша айының басында одақтастардың өкілі Джордж Клерк көмегімен өткен кең коалициялық келіссөздерге қатысты. 1919 жылдың 18 қарашасында Пейдль Австрияға эмиграцияға кетті, себебі оңшыл әскери топтардан өлім туралы көптеген қорқытулар алған болатын. Ол Венада және Санкт-Радегунд-бей-Граз қалаларында 1921 жылдың қарашасында Венгрияға оралғанға дейін корректор болып жұмыс істеді. Ол "Жалпы тұтыну кооперативінің" президенті болды. Ол Социал-демократиялық партияны қайта құру процесіне белсенді қатысты, ол партияның орталық және коммунизмге қарсы қанатының көрнекті мүшесі болды. Пейдль 1922 жылғы парламент сайлауында Сегедтен (2-сайлау округі) депутат болып сайланды. 1922 жылдан 1931 жылға дейін ол біржазықты Ұлттық Ассамблеядағы, кейіннен Өкілдер палатасындағы Венгрия Социал-демократиялық партиясының парламенттік фракциясын басқарды. 1924 жылы Иштван Бетленнің консервативті кабинеті Ұлттар Лигасынан несие сұрағанда, Пейдль жалпыға бірдей сайлау құқығын қайта орнатуға, numerus clausus-ты жоюға және жиналыстар актісін кеңейтуге дейін өтінішті қабылдамауға шақырып, британ үкіметіне үндеу жасаған Социал-демократиялық делегацияның құрамында Лондонға барды. Пейдль 1931 жылғы парламент сайлауы алдында саясаттан шықты. Ол 1943 жылдың 22 қаңтарында Будапештте қайтыс болды.